Тәуелсіздіктің арайлы таңы тәрбие сағаты

Тақырыбы: Тәуелсіздіктің арайлы таңыМақсаты:Оқушыларға бостандық, теңдік, тәуелсіздік ұғымдарын кеңінен түсіндіру, білімдерін кеңейту. Отан байлығын қорғауға, болашақта Отанымыз – Қазақстанды өркендетуге баулу.Туған жеріне, еліне деген сүйіспеншіліктерін арттыру. Туған жерін, елін сүйетін, ұлтжанды, намысшыл, адамгершілігі мол азамат етіп тәрбиелеу.Көрнекілігі: слайд, оқушылар шығармашылығы, желтоқсан құрбандарының суреттері.

1-жүргізуші: Армысыздар, ұстаздар!2-жүргізуші: Армысыздар, оқушылар!1-жүргізуші: Тарихтың ойлы-қырлы белестерінде халықтың жүрегінде сақталып, жадында қалған, қоғамдық дамуға айрықша әсер етіп, ұлттық сана-сезімге қозғау салған тәуелсіздік мерекесі құтты болсын!

2-жүргізуші: Еркіндікке, бостандыққа үн қосқан,Гүрілінен қақ айрылған түнгі аспан.Қазағымның әні болған, жыры болған,Жастар үні – он алтыншы желтоқсан.(Қайғырған музыка жүріп түрады)

1-жүргізуші:Осыдан 29 жыл бұрынғы Алматы оқу орындарының бірінің жатақханасының алдындағы оқиға. Көрініс.Айгерім:- Қыздар, мен газет әкелдім.Диана:- Не жаңалық шығыпты?Айгерім: - КОКП Орталық Комитетінің хатшысы Д.Қонаевты алып, орнына В.Колбинді тағайындапты.Мейіржан: - Колбин деген кім екен?Бағлан: - Қайдан келіпті?Айгерім: - Колбин Ульяновтан келіпті.Санжар:- Қазақстанды өзіміздің қазақстандық азамат басқарсын!Бағлан: - Біз демократияны талап етеміз.Мейіржан:- Қане жүріңдер, қыздар, жігіттер алаңға кетейік!

Көрініс слайдАружан: Естідіңдер ме? Бұл не масқара! Неге халықпен санаспайды? Қашанғы шыдаймыз? Ең болмаса өз ішімізден неге сайламаған? Ел қамын біз ойламағанда, кім ойлайды?Бағлан: Қонаевты шақырыңдар! Ақиқатын айтып, түсіндірсін барлық жайды!Мейіржан: Қазақстаннан адам табылмады ма? Қазақстанға басқа жерден басшы келгені несі? Талап-тілекті айтамыз. Шықсын ортаға басшылар.Исатай: Демократияны бұғаудан босатыңдар! Әр халыққа өзінің көсемі керек...Жасұлан: Балалар! Уа, балалар! Мен Республика прокурорымын. Тарқаңдар! Жатақханаларыңа қайтыңдар! Ұят болады! Біз сендерге күш қолданамыз! Үйлеріңе қайтыңдар!

Көрініс.1-жүргізушіСахнада Қайрат пен анасы дастархан басында отырады. Үйге милиционер жігіт кіреді.Қыдырәлі - Милиция: Біз органнан келдік. Қайрат Рысқұлбеков деген азаматты тұтқындауға келдік. Прокурордың санкциясы бар. Міне!Аружан-анасы: Қайрат, бері кел.Қыдырәлі - Милиция:Тез жинал, бізбен бірге кетесің.Аружан-анасы: Ойбай-ау бұларың не? Жұдырықтай баланың не жазығы бареді? Әкесінене бетімізді айтамыз.Қыдырәлі - Милиция:Жеңеше, сабыр етіңіз! Бұл жігіт бір төбелеске қатысыпты. Анық – қанығын тексерген соң қайтарып жібереміз.(Осы кезде Қайратты милиционер алып кетеді.)

Көрініс: «Қайратты тергеу сәті»Еркебұлан-Тергеуші: Айыпкер Рысқұлбеков, сен Мир мен Сәтбаев көшелерінде жасақшыларды көрдің бе?Мейіржан: Егер ол көшеге бармасам оларды қайдан көремін?Еркебұлан-Тергеуші: Савицкийді сен өлтірдің бе?Мейіржан:Жоқ, өлтірген жоқпын?Еркебұлан-Тергеуші: Сенің ұрып жатқаныңды біреу көріпті ғой.Мейіржан: Олай болса мені сол адаммен беттестір, бұл өтірік жала.Еркебұлан-Тергеуші: Ах, ты, декабрист несчастный. Я тебе покажу өтірікті! Жаладейді еще! Ей, Рыскулбеков, сен, «Савицкийді өлтірдім» деп мойныңа ала сал, сонда сенің жазаң жеңілденеді. Егер,сен Савицкийді өлтіргеніңді мойындасаң, әкеңе тиіспейміз. Әйтпесе әкеңді де…Мейіржан: Жолдас тергеуші, бұл жала ғой! Өлтірмеген адамды өлтірдім деп қалай мойындаймын, адам түгіл тышқанды да өлтіріп көрген емеспін.Еркебұлан-Тергеуші: Заключенный Рыскулбеков, сен ақымақ болма, «Савецкийді өлтірдім» деп мойында. Бұл – бір. Сен әкеңнен 4 мың сом алып, мына менің алақаныма сал, бұл – екі. Түсіндің бе, мақұлық?Қайрат: Жолдас тергеуші! Ауылда әзер күнін көріп отырған ата-анамды ақша деп қинағым келмейді және не үшін ақша төлеуім керек? Не үшін? Ешқандай қылмысым жоқ. Еркебұлан-Тергеуші:Әкетіңдер, құртыңдар, атыңдар!

Жәудір: Тұрыңдар! Сот келеді.Еркебұлан-Тергеуші:Сот процесін бастаймыз!Жасұлан-сот:1-ші куәгерді шақырамыз. Сізге сұрақ: Сіз алаңда ҚайратРысқұлбековтің Савицкийді өлтіргеніне куә бола аласыз ба?Дәулет-1-куәгер: Боламын өз көзіммен көрдім. Керек десеңіз мен де қолында таяғымен түскен суреті бар. Ол – ұлтшыл Қайрат оңбаған!Еркебұлан-Тергеуші: 2-ші куәгерді шақырамыз. Сіз Қайрат РысқұлбековтыңСавицкийді өлтіргенін бейнетаспаға түсіргеніңіз распа?Диана-2-куәгер: Рас — рас ол Савицкийді аяғымен теуіп, таяқпен ұрды. Меніңқолымда түсірген бейнетаспа бар.Еркебұлан-Тергеуші:Енді Қайрат Рысқұлбековке сөз беремін.Мейіржан: Мен ұлтшыл да кінәлі де емеспін.Жасұлан-сот: Барлық куәгерлерді тыңдай отырып Қайрат Рысқұлбековті айыпты дептабамын.Мейіржан: Хақ. о халқым!Өткен заманымызда бас кесер өлім алдында өлім жазасынакесілгендердің соңғы тілегін орындайды. Менің де соңғы ақтық сөзімбар.Монолог Мейіржан: Қайрат Рысқұлбековтың «Ақтық сөзі» (Слайд музыкамен көрініп тұрады)Елбең-елбең жүгірген, Ебелек отқа семірген Арғымақ мінген жаратып, Ақ сауыт киген темірден, Алатаудай бабалар, Аруағыңмен жебей көр!

Ал енді қазір неткен күні Орыстан ынсап кеткен күн. Тізесі қатты батқан сон, Шыдамастан ақыры, Қарғыс атқан Алаңда Қарғыс атқыр жеткен күн.

Қаймана қазақ қамы үшін Қарусыз шықтық Алаңға. Алыстан әскер алдырып, Қырып салды-ау табанда.Екі жүзің қырылып, Екі жүзің ұрылып, Екі жүзің сотталып,Жоқтаусыз кетіп барасың! Қатарым жусап қалғанда, Қыршынымнан қиылып, Солармен бірге өлсемші-ай! Артта қалған ата-анам, Арулап қолдан көмсеңші-ай!«Ақтық сөзің не?» деген Бүгін қойды сот сұрақ. Айтайын оны халқыма: Жоқ пиғыл менде жасымақ.

Қорлай да беріп қайтадан, Титыққа орыс жетпесін. Туған жердің намысы Бөтен қолда кетпесін.Бас-аяғы сол болсын Басыңа түсқен қатердің. Ақтық сөзді енді мен Сотқа да бір айтайын:

Күнәдан таза басым бар, Жиырма бірде жасым бар, Қасқалдақтай қаным бар, Бозторғайдай жаным бар, Алам десең, алыңдар!

Қайрат деген атым бар, Қазақ деген затым бар. «Еркек тоқты — құрбандық», Атам десең, атыңдар.

Көрініс: «Көңіл толқыны» күйі жәймен орындалып, ортада Ана отырады. Сахна сыртынан Қайраттың рухы: Елбең, елбең жүгірген

Ебелек отқа семірген

Арғымақ мінген жаратып

Ақсауыт киген темірден

Алатаудай бабалар

Аруағыңмен жебей көр! – деген

Қайраттың дауысы естілді.

Аружан-Ана: Ойпырмай, биіктен құлаған тау суындай буырқанған тасқынды бұл үнкімдікі өзі? Жас тұлпар тұяғының дүбірі естілгендей ме өзінен?

Оқыстан шыққан айқай – шуды, сол шуға бүйірі қызған дара боздың шабысындай мына үнді қайдан естіген едім? Ойпырмай, ия, ия, сол дауыс қой мынау, Қайраттың дауысы ғой, таныдым. Тоқыраудың тоғышарлары тобықтан қағып құлатқан Қайратымыздың үні ғой бұл. Ия, ия, дәл сол!

Қалай болып еді өзі?!

2-жүргізуші: Намысымның шырағы да – Желтоқсан,Сұрқай өмір сынағы да – Желтоқсан.Жігіттердің ұраны да – Желтоқсан,Жаңа күннің шуағы да – Желтоқсан.

1-жүргізуші: Тарихта «Құйын-86» мәңгі есте қалады. Бұл жойқын шабуыл қазақ қыздары мен жігіттерін араларымыздан алып кете барды. (Сахнаға 4 оқушы шырақ жағып шығады. Олар өз сөздерін айтып, шырақтарын кезектеп сөндіреді.)

Жасұлан: 1986 жылы 19 желтоқсан. Ауруханаға бас сүйегінен жарақаттанған энергетика институтының ІІ курс студенті Ербол Спатаев әкелінді. 23-желтоқсанда есін жимастан қайтыс болды. Ербол – ата-анасының жалғыз баласы еді. «Құйын-86» операциясының құрбаны болды.Айгерім: Сол бір ызғарлы ерте түскен қыс, тоқырау тажалының табанында аяусыз тапталған ар-намыстың ышқынған даусы құлағымызды әлі шыңылдатып тұрғандай. Бұл дауыстың ішінен қызғалдақтай Ләззат сенің де нәзік үнің естіледі.Еліңнің сен намысы үшін,Құрбан еттің жаныңды.Мазақ етіп қорлай алмас,Ешкім сенің арыңды.

Сымбат: Сәбира Мұхамеджанова бар-жоғы 16 жаста еді. 26 желтоқсан күні астанадағы дүрбелеңге үн қосқаны үшін, өзінің ар-намысына, анасына, балағаттаған қорлығына шыдай алмай, Өскемен педагогика училищесінің І курс студенті Сабира жатақхананың 5 этажынан құлап өлді.Желтоқсанда шындық жырын жырлаймын деп шарқ ұрдың,Желтоқсанда егеменді ел болсақ деп талпындың.Айналайын, айналайын жас өркені халқымның,Ерте айтылды, сондықтан да келте айтылды бұл әнің.Дәулет: Желтоқсан қаһарманы Қайрат Рысқұлбеков 22-ақ жыл ғұмыр кешті. Елінің болашағы, бостандығы, егемендігі үшін күресті.Қайрат деген атым бар,Қазақ деген затым бар.Еркек тоқты құрбандық,Атам десең, атыңдар.

Еркебұлан:

Құрбандарым, жазықсыз құрбандарым

Бет бағдарын бақиға бұрғандарым,

Қаралы жылдардай боп қарауытып,

Халқымның мәңгі есінде тұрғандарым

Құрбандарым, жазықсыз құрбандарым,

Кеудемдегі қоламта қоздатқаным

Тұншықса да түрмеде тозбапты әнім.

Жазықсыз жапа шегіп бұл жалғаннан,

Жалтақтап кете барған боздақтарым.

1-жүргізуші: Бұл 1986 жылы 16-желтоқсанда қазақ елінің азаттық көктемі үшін, сол айқай саясатқа қарсы алғаш рет бас көтеріп, қыршынынан кеткен қазақ жастарының сөнген шырақтары.2-жүргізуші: Елінің еркіндігі, бостандығы үшін күрескен желтоқсан құрбандарының рухына, ерлігіне арнап 1 минут үнсіздік жариялаймыз. /Сынып оқушылары Желтоқсан құрбандарын 1 минут үнсіздікпен еске түсіреді/ Сағат дыбысы шығып тұрады.

Жәудір:

Өмір бойы жолым болып көрмеді,Жылап келем бұл дүниеге келгелі.Қайғы шаңы басты менің денемді,Түспейді шаң сілкінсем де мен енді.Жолдаған сәлемімді дос алмады,Шын ба екен-ау тас керең боп қалғаны.Айта берем, айта берем қайбірін,Ауыр менің, ауыр менің тағдырым.Тағдыр мені аямады, қорлады,Жалынсам да, жыласамда болмады.Қараңғы өмір бақытым жоқ, жоқ менің,Армандаған ақ сәулеге жетпедім.1-жүргізуші: «Ар-намысым, қасіретім, қуанышым - желтоқсан» дегендей, жетпіс жыл бойы қылбұрауға маталған қазақ тар жол, тайғақ кешуден өтті. Қазақтың басы бірігіп, бір жұдырықтай жұмылған әрі қайғылы, әрі бақытты күн сол еді. Желтоқсан жаңғырығы көзден де, көңілден де кетпейді.

2-жүргізуші: - Ия, бостандық, теңдік, тәуелсіздікте өз бетімен келген жоқ. Желтоқсан – елімнің болашағы, бостандығы, егемендігі үшін болған күрес.Есігі ашық, төрі кең,Жылап өттік жытқыр өмір өрінен.Жетер енді, желпінейік, қарайық,Мына өмірге егемендік көзімен.Диана: Тәуелсіздік – жыр-әнім. Тәуелсіздік, тәуелсіздік, жыр-әнім,Ел іргесі берік болсын – ұраным.Тәуелсіздік - өзіңді еркін сезіну,Салт-дәстүрім – қолдан түспес құралым.Тәуелсіздік! Не деп оны түсіндік?Тәуелсіздік, ар-ожданың кісілік,Адамға адам жолдас, бауыр туыс боп,Ел жұртыңның алма құнын түсіріп!Тәуелсіздік! Менің байтақ Отаным,Бір өзіңсің Мұхтар, Абай, Шоқаным,Тәуелсіздік, сәбилердің шаттығы,Тәуелсіздік, ақ батасы атаның.Тәуелсіздік, тәуелсіздік, жыр-әнім,Көк байрағым, Елтаңба, Әнұраным,Атыңнан айналайын, Тәуелсіздік,Қолда елімді қасиетті Құраным!

Исатай:Желтоқсан оқиғасының құрбандарының бірі - Қайрат Рысқұлбековтың ата-анасына жазған «Соңғы хаты».

«…Иә, мен сiздерден еш жасырмаймын, мен 18 желтоқсан 1986 жылы алаңға бардым, көпшiлiкпен бiрге. Барғанда да Қонаевтың күйiн күйттеп барған жоқпын. Тек қана, ол жерге барған себебiм, бар мақсатым, бiрiншiден, ол жерде не болып, не iстеп, не қойып жатқанын өз көзiммен көру болды. Екiншiден, алаңда қазақтың уыздай жас қыздарын ұрып-соғып, өлтiрiп жатыр дегендi елден естiген соң, өз басым қолымды жайып «күл болмасаң, бүл бол» деп отыруға еркектiк ар-намысым еш жетпедi. Ер қатарында ер қара боп, саны бар, сапасы жоқ боп, ербеңдеп жүрген намыссыз еркек мен емеспiн, құдайға шүкiршiлiк, менiң де көркейген кеудемде нағыз ерге лайық «намыс» баршылық.

Оның үстiне «қыздың жолы жiңiшке» деген. Менiң түсiнiгiмше, әйел адамға ер адамдар тұрмақ, аң екеш аңдардың, хайуандардың еркегi де ұрғашысына мүйiз, я болмаса тұяғын көтермейдi. Ал, бiз бәрiмiз де аң емес, адамзаттың ұлы — адамбыз, сондықтан, ер адам әйел затына қол көтерiп, қол жұмсауға тиiс емес, әуелi еш правосы жоқ. Мiне, қысқаша айтқанда, осындай түсiнiкпен, әйел затына ер болып өз қолұшымды берiп, көмектесуге, оларды…