Темекі қалдықтарын гүл өсіруге қолдану зерттеуі

Ақмола облысы

Бурабай ауданы

ММ «Бурабай ауданы білім бөлімінің Оқжетпес орта мектебі»

Қайруллаева Айнұр

Қайруллаева Ақнұр

8 сынып

Темекі қалдықтарын тыңайтқыш ретінде аула гүлдерін өсіруде қолдану

Бағыты: «Қазақстан -2050» стратегиясын жүзеге асыру негізі-салауатты табиғи орта

Секция:биология

Жетекшісі: Абдикалыкова Гулдана Нургалиевна , биология мұғалімі

Щучье, 2018 жыл

Абстракт

Зерттеу тақырыбы:Темекі қалдықтарын тыңайтқыш ретінде аула гүлдерін өсіруде қолдану

Зерттеу жаңалығы: Өсімдіктерге темекінің пайдасы бар екендігі және оны тыңайтқыш ретінде пайдалануға болатынын дәлелдеу.

Зерттеудің міндеті:

1.Өсімдіктер туралы жалпы мағлұматтар,оның ішінде пеларгония гүліне жалпы сипаттама .

2. Пеларгонияны өсіруде темекі қалдықтарын тыңайтқыш ретінде қолдану

3. Темекінің химиялық құрамы

4.Темекі қалдықтарынан тыңайтқыш жасау

Гипотеза: Егер ментемекінің қалдықтарын тыңайтқыш ретінде қолдансам, онда қоршаған ортаны темекі қалдықтарынан тазартып оның пайдалы жағында көрсете алар едім.

Зерттеу әдіс- тәсілдері:

Теориялық әдіс:қосымша әдебиеттерді талдау.

Эмпирикалық әдіс: сұрақ- жауап, сауалнама жүргізу.

Химиялық әдіс: темекінің құрамын анықтау.

Оқжетпес орта мектебінің 8 сынып оқушылары Қайруллаева Айнұр, Қайруллаева Ақнұр ғылыми жұмыс туралыпікір

Тақырыбы: «Темекі қалдықтарын тыңайтқыш ретінде аула гүлдерін өсіруде қолдану»

Бұл тақырыпты ашу мақсатында автор мынадай мақсаттарды алдына қойды:Өсімдіктердің шығу тарихымен танысу, қазтамақ гүлі туралы жалпы түсінік алу;

Темекінің химиялық құрамын зерттеу және оның өсімдікке пайдалы құрамын анықтау;

Топыраққа темекі қалдықтары себілген гүл мен жай топыраққа өскен гүлді салыстыру;

Темекі қалдықтарын тыңайтқыш ретінде аула гүлдерін өсіруде

қолдану тақырыбына презентация құру;

Жоба жоспар бойынша жүргізілді, абстракт, кіріспе, зерттеу бөлімі, қорытынды, қолданылған әдебиет және қосымшалар.Ғылыми жобаның авторы алған тақырыбы бойынша көп ізденді, мектеп кітапханасында және қалалық кітапханаларда көптеген әдебиеттермен танысты. Сонымен қатар интернет парақтарымен көп жұмыс істеді. Орыс тілінен алынған ақпараттарды қазақ тіліне аударды. Ақнұр мен Айнұр никотиннің өсімдікке әсері туралы, тек өзі ғана оқып –біліп қоймай сонымен қатар сыныптағы оқушыларды да үйретті. Жұмыстың практикалық бөлімінде топыраққа темекі қалдықтарын қосып және жай топыраққа өскен қазтамақ гүлін өсіріп оларды салыстырдық.Бұл жұмыс оқушылардың ой-өрісінің жан-жақты дамуына көп көмегін тигізеді. Бұл жұмыста Ақнұр мен Айнұр өздері тәжірибелер жүргізді, сонымен қатар айырмашылықтарын зерттеді. Ақнұр мен Айнұр жинаған материалдарын қосымша сабақтарда, конкурстарда қолдануға болады. Авторлар шығармашылықпен жұмыс істейді, ойлау қабілеті жоғары, алдағы уақытта жоғары көрсеткіштерге жетеді деп ойлаймын.

Мазмұны

Абстракт

Кіріспе

Зерттеу бөлімі

1.1 Темекінің шығу тарихы

1.2 Темекінің химиялық құрамындағы пайдалы және пайдасыз заттар

Эксперименттік бөлім

2.1 Аула гүлдерін өсіру жолымен танысу

2.2 Темекі қалдықтарынан тыңайтқыш жасау

2.3 Пеларгонияны өсіруде темекі қалдықтарын тыңайтқыш ретінде қолдану

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер

Қосымшалар

Кіріспе

Өсімдіктер әлемі — барлық жаратылыстың ең басты топтың біріне жатады. Себебі өсімдіктерді жер бетінің кез-келген бөлігін қамтиды. Қазіргі таңда өсімдіктердің 375 000 түрі белгілі. Өсімдіктер күн жарығы арқылы өсіп, қоректенеді. Өсімдік организмінің аталған деңгейлеріндегі физиологиялық процестер өзара және қоршаған ортамен тығыз байланыста болады. Өсімдіктердегі эрбір морфологиялық ерекшелік және физиологиялық процесс — бұл ұзақ мерзімдік эволюция нәтижесі. Эволюция процесінде өзгерген орта жағдайьша есімдіктердің бейімделуі барысында жаңа морфофизиологиялық қасиеттер пайда болған. Вегетациялық өсу дәуірі ішінде өсімдіктер үздіксіз осіп дамиды. Даму кезеңдері этаптарга бөлінген және де әрбір этап өзіндік морфофизиологиялық қасиеттері мен сипаттары бойынша ерекшеленеді. Өсімдіктердің басқа организмдерге қарағанда өзіндік қасиеггері бар. Негізгісі — өсімдіктер фототрофты (автотрофты) организмдер. Яғни, олар күн сәулесін сіңіріп, органикалық емес (С02, Н20) заттардан, фотосинтез процесі арқылы органикалық заттар түзеді (синтездейді).

Пеларгония- қазтамақ тұқымдасына жататын бір немесе көп жылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанда шалғындықжерлердеөзенаңғарында, орманда, тау беткейлеріндеөседі, 15 түрі бар. Биікт. 10-80 см. Сабағытік, сыртынтүкжапқан. Тілімденгенжапырақтарықарама-қарсы не кезектесіпорналасады. Қызыл, көкшіл, күлгін, ақтүстігүлдері, көбінесешоқталып, кейдежеке дара шығады. Маусым-тамызайлароындагүлдеп, шілде- қыркүйектежемістенеді. Жемісі - дәнек.

Қазтамақ илік заттарға бай, оның гүлдерінің құрамында, сабағында танин, бояғыш заттар, кальций мен каротин, С дәрумені мен геранин (эфир майы алынады) бар.Қазтамақтың кейбір түрлері: орман қазтамағы, шалған қазтамағы, Роберт қазтамағы және сібір қазтамағы - дәрілік өсімдіктер. Қазтамақтың тамырынан немесе кепкен шөбінен алынған тұнбаны бүйрекке байланған тасты ерітуге, ревматизм мен радикулитті емдеуге, сондай-ақ, баспамен ауырғанда тамақ шаюға, сүйек сынғанда ванна жасауға, түсе бастаса шашты жууға пайдаланады. Кейбір түрлері әсемдік үшін де өсіріледі.

Зерттеу жаңалығы: Өсімдіктерге темекінің пайдасы бар екендігі және оны тыңайтқыш ретінде пайдалануға болатынын дәлелдеу.

Зерттеудің міндеті:

1.Өсімдіктер туралы жалпы мағлұматтар, оның ішінде пеларгония гүліне жалпы сипаттама .

2. Пелоргонияны өсіруде темекі қалдықтарын тыңайтқыш ретінде қолдану

3. Темекінің химиялық құрамы

Гипотеза: Егер мен темекінің қалдықтарын тыңайтқыш ретінде қолдансам, онда қоршаған ортаны темекі қалдықтарынан тазартып оның пайдалы жағында көрсете алар едім.

Зерттеу әдіс- тәсілдері:

1. Теориялық әдіс: қосымша әдебиеттерді талдау.

2.Эмпирикалық әдіс: сұрақ- жауап, сауалнама жүргізу.

3.Химиялық әдіс: темекінің құрамын анықтау.

Зерттеу бөлімі

Темекінің шығу тарихы

ХV ғасырдың аяғына дейін бұл өсімдікті Америка континентінің байырғы тұрғындарынан басқа ешкім де білмеді. Археологиялық қазбалар осыдан 4000 жыл бұрын, мүмкін одан да ары, солтүстік америкалық индеецтер темекіні қолданған. Ертедегі дүниеде темекі түтінінің адамды өзіне тартып алатын сиқырлы және емдік қасиетін таныған . Испандық 1492 жылы Куба аралына келіп, ол жерде қасиетті шөп деп танып және емдік құрал ретінде қолданатын өсімдік жапырағын жағудан шыққан түтінді ішке жұтып отырған жат адамдарды көреді. Осы дәйекке сеніп,Колумбтың серіктестері темекі деп аталатын бұл өсімдіктің ұрығын Испанияға және Португалияға алыпкеледі«Темекі » деген сөз Тобаго деген арал атынан шыққан көрінеді. 1492 жылы 15 қазанда Колумб экспедициясымен қазіргі Орталық Америка жағалауларына келген испан матростарының айтуынша, «tobacco» деген сөзбен жергілікті тұрғындар дәстүрлі темекі шегуге арналған үлкен кептірілген жапрақтарды атаған. Соңыра испандықтар мен португалдықтар жапырақтар мен ұрықтарды Еуропаға алып келген, Инквизицияның тыйым салғанына қарамастан еуропалықтар да темекіні өсіре бастады.Францияның португалдық сарайдағы елшісі Жан Нико 1560 жылы Екатерина Медичи ханшайымға дәрі ретінде кішкене

ХVІ ғасырдың екінші жартысында темекі дәрілік өсімдік ретінде кеңірек тарала бастады.

Темекіні иіскеді, түтікше арқылы шекті , шайнады, әртүрлі заттармен араластырып, суықтап ауырғанды, бас және тіс ауырғанды, тері және жұқпалы ауруларды емдеу үшін қолданды.1580 жылы ағылшын аристократы, темекіні көп шегетін теңізші әрі ақын Рейли мырза Ираландияда темекі плантациясын құрды, кешірек америка колонияларының территориясында тағы да бірнешеуін ашты. Олардың бірін ол «Виржиния» деп атап, онысоңынан өзінің кең тараған темекі сортына берді.Темекінің денсаулыққа пайдалы болған жағдайы анықталды 2017 жылғы 18 ақпан 18:19 5924 Бөлісіңіз: АСТАНА. ҚазАқпарат - Ғалымдар темекінің ер кісінің қан аздық (анемия) сырқатына ем болғандығын анықтады. Мамандар аталмыш ауруға арнайы антиоксидант пайдалануға кеңес беретін. Journal of Biological Chemistry журналында ерекше оқиға жарияланды. Ғалымдар тұқым қуалайтын аурумен науқастанған Германия тұрғынына назар аударған. «Бұл кісі ешқашан спортшы бола алмас еді, себебі оның қаны оттегінің көп мөлшерін тасымалдай алмайды. Алайда, ол темекі шегіп, анемияның өршіп кетуінің алдын алуда», - деді Хьюстондағы Райсовский университетінің өкілі Джон Олсон (John Olson). Алғашқыда ГФР азаматының қызы ғалымдардың назарына ілікті. 23 жасар қыздан α1 поли

Ғалымдар осындай мутацияға ұшыраған қыздың әкесінің қанынан жоғарыконцентратты көміртегі тотығын анықтады.

Белгілі болғандай, германдық шылымқор болған. Ал, көміртегі тотығы оның ағзасындағы гемоглобинді тұрақтандыруға мүмкіндік берген. Осылайша, жаман әдет - оның «тұншыққан» денесіне шипа берген. ДДСҰ сарапшыларының мәліметіне сүйенсек, темегі шегу салдарынан (яғни, осыдан туатын аурулардан) орта есеппен әрбір сегіз секунд сайын Ғаламшарымыздың бір тұрғыны көз жұмуда. Жыл сайын темекінің кесірінен әлем бойынша бес миллион адам күні бұрын қаза табуда.

Темекінің химиялық құрамындағы пайдалы және пайдасыз заттарСигарет түтінінде болатын радиоактивті 210 затты еске салу керек, бұл зат темекі клеткасының сөлінен табылған. Радиоактивті заттардың біршама мөлшері темекі шегушінің айналасындағы ғимараттарда болады. Темекі түтіні құрамында болатын улы заттардың концентрациясы мен улылық мөлшері:

заттар

концентрациясы

улылық мөлшері

никотин

2,15г/м3

көміртегі оксиді

35,4г/м3

күйе

1,5г/м3

бензапирен

17,4г/м3

құмырсқа қышқылы

350г/м3

азот оксидтері

785г/м3

аммиак

706г/м3

мышьяк(триоксиді)

9,82г/м3

көгерткіш қышқыл

18,8г/м3

күкіртті сутек

13,2г/м3

формальдегид

5,17г/м3

фенол

13,4г/м3

акролеин

39,2г/м3

ацетилен

690г/м3

көміртек диоксиді

9,60г/м3

1 кесте

Темекі түтінінде болатын газдар: 1 темекіде -2л газ болады,олар :СО-көміртек(ІІ) оксиді,СО2-көміртек (ІҮ) оксиді,НСN-цианды көмірсутек,СН4-метан,С2Н6-этан,С4Н10-бутан,С2Н4-этилен,

С2Н2-ацетилен,азот оксидтері,күкіртті сутек газы,күкірт(ІҮ)оксиді,қорғасын мен мышьяк буы. Никотин,3-`[2-(N-метилпирролидин)`]-түсі сары сұйық май тәріздес зат,суда,майда ериді,теріге жақсы сіңеді.Темекінің иісі тән.Ауада қоңыр тартады.Никотиннің аз мөлшері жүйке жүйесін қоздырады,көп мөлшері улы.Адамды өлтіретін мөлшері-40мг.Темекінің жапырағы мен тамырында болады.Ауыл шаруашылығында инсектицид ретінде көп мөлшерде қолданылады.1тамшы таза никотин жылқыны өлтіреді.1қорап темекіде 50-75мг никотин болады,бұл кісі өлтіруге жеткілікті.Ішке тартқан никотиннің бәрі бірдей денеге тарамайды және ағзада уға қарсы иммунитет пайда болады.Темекіге құныққан адам өз өмірінде 1кг-ға жуық никотин жұтады екен.Адамдар арасында 1-ші рет темекі тарту 15-18 жаста көп болады екен.Көміртек (ІІ) оксиді- иіс газы.Көмір немесе көміртекті қосылыс оттек жетімсіз жағдайда жанғанда түзіледі.Темекі толық жанып үлгере алмайды,СО түзеді.СО-күшті улы газ,суда өте…