Тербелмелі қозғалыс және математикалық маятник ашық сабақ

«АКАДЕМИК С.А.ДЖИЕНКУЛОВ АТЫНДАҒЫ БАЙҚОҢЫР КОЛЛЕДЖІ»

БІЛІМ БЕРУ МЕКЕМЕСІ

«КЕЛІСІЛДІ»

Директордың оқу-әдістемелік

жұмыстары жөніндегі орынбасары

________Р.А.Турмаханова

«____»_________2019ж.

«БЕКІТЕМІН»

Директордың оқу - ісі

жөніндегі орынбасары

______Ш.А. Дауленбаева

«____» ________2019ж.

Ашық сабақ

Сабақтың тақырыбы: Тербелмелі қозғалыс. Математикалық маятник

Пәні: Физика

Оқу тобы: О-192

Өтілетін күні: 10.12.2019ж

Пән мұғалімі: Г.Б.Ондасын

«Жалпы пәндер» бірлестігінің жетекшісі: ______ Темирханова С.Т

Байқоңыр қаласы

Сабақтың тақырыбы: Тербелмелі қозғалыс. Математикалық маятник

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Тербелмелі қозғалыс, математикалық маятник жайлы жан-жақты түсінік беру, қозғалысты сипаттайтын негізгі шамалар туралы білім қалыптастыру

Дамытушылық: Білімгерлер ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге қалыптастыру

Тәрбиелік: Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу. Ғылыми дүниетанымын қалыптастыру

Сабақтың түрі: жаңа білімді меңгерту

Әдісі: топтық, жұптық, жеке жұмыс, «бір бірімен ақпарат алмасу», «иә немесе жоқ» ойыны.

Оқу құралдары: интерактивті тақта, таратпа материалдар

Ұйымдастыру

Білімгерлермен амандасып, түгендеп шығу, сабаққа дайындағын тексеру.

Үй тапсырмасын сұрау

Магнит өрісін туғызатын заряд

Ампер күші дегеніміз не?

Ортаның магниттік өтімділігі дегеніміз не?

Магнетиктер түрлері

Магниттің неше полюсі бар?

Ампер күшінің формуласы қандай?

Топқа бөлу:

1-топ «период»

2-топ «жиілік»

3-топ «амплитуда»

Жаңа тақырыпты меңгерту

“Бір-бірімен ақпарат алмасу”

Мәтінді оқып, әр топ өз тобында талдайды, оны ортаға шығып, басқа топ білімгерлеріне түсіндіреді.

Білімгерлер мәтінді топта таныса отырып, бір-біріне үйретеді.

Тербелістер деп дененің бірдей уақыт аралығындағы дәлме дәл немесе жуықтап қайталанып отыратын қозғалысын айтады. Тербелістердің ең қарапайым түрі- жүйе тепе теңдік күйінен ауытқығаннан кейін ішкі күштердің әсерінен пайда болатын тербелістер. Ондай тербелістерге еркін тербелістер жатады.

Тепе-теңдік қалпынан шығарылғаннан соң сыртқы күштің әсерінсіз тербеліс жасап тұрған жүйенің тербелісін еркін тербеліс деп атайды. Мысалы математикалық және серіппелі маятник. Сыртқы күштің әсерінен болатын тербелісті еріксіз тербеліс деп атайды. Мысалы есіктің периодты түрде ашылып-жабылуы, тігін машинасының инесінің қозғалысы, т.б.

Тербелмелі процестер жүзеге асатын құралдарды тербелмелі жүйелер деп атайды.

Тербелмелі қозғалысты сипаттайтын негізгі шамалар тербеліс периоды, тербеліс жиілігі және тербеліс амплитудасы.

Дене қозғалысы толығымен қайталанып отыратын ең аз уақыт аралығын (интервалын) тербеліс периоды деп атайды. Басқаша айтқанда, тербеліс периоды дегеніміз – бір толық тербеліс жасауға кеткен уақыт. Тербеліс периоды секундпен (с) өлшенеді және оны Т әрпімен белгілейді. Дене қайсыбір нүктеден шығып, сол нүктеге қайта оралғандағы қозғалыс процесі бір циклді береді.

Бірлік уақыт ішіндегі тербелістер саны тербеліс жиілігі деп аталады.

Жиілікті гректің ν әрпімен белгілейді. Жиілік Герцпен өлшенеді. Бұл бірлік неміс ғалымы Генрих Герцтің құрметіне герц (Гц) деп аталған:

Егер дене t уақыт ішінде n тербеліс жасаса, онда ν тербеліс жиілігі

болады, ал Т тербеліс периоды .

Тербеліс периоды мен тербеліс жиілігі арасындағы байланыс

Тербелмелі қозғалысты сипаттайтын негізгі шамалардың бірі – амплитуда.

Тербеліс амплитудасы деп дененің тепе-теңдік күйінен ең үлкен ығысуының мәнін айтады. Амплитуда А әрпімен белгіленеді, яғни . Өлшем бірлігі - метр.

Тербеліс күрделі немесе қарапайым болуы мүмкін. Синус және косинус заңына бағынатын тербелістерді қарапайым тербелістер деп атайды. Оған гармониялық тербелістер жатады.

Гармониялық тербеліс

t

T