Тербелмелі қозғалыс және математикалық маятник

Сабақтың тақырыбы:

Тербелмелі қозғалыс. Математикалық маятник

Сабақтың мақсаты :

Білімділік : Білім алушылар табиғаттағы ең көп тараған қозғалыс бірдей уақыт аралықтарында дәлме-дәл немесе шамамен қайталанып отыратын тербелісін сипаттайтын шамаларды қайталау арқылы жаңа тербелмелі жүйелермен танысу. Тербелмелі қозғалыстың не екенін, қандай шамалармен сипатталатыны туралы мағлұмат беру. Маятниктің тұрмыстағы техникадағы рөлін анықтау.

Дамытушылық :

Тербелістер туралы ойлау қабілеттерін өмірмен байланыстыра отырып дамыту. Тербелмелі қозғалысты сипаттайтын шамалардың формулаларын түрлендіру, есеп шығару дағдысын қалыптастыру.

Тәрбиелік:

Өз ойын тиянақты жеткізе білу, теориялық білімді тәжірибеде қолдана білу машықтарын тәрбиелеу. Жауапкершілікке, алғырлыққа, ұқыптылыққа, тәрбиелеу.

Топқа бөлу

3-топ

1-топ

2-топ

Үй тапсырмасын тексеру:

1-топ: Изопроцесстер және оның түрлері

2-топ: Магнит өрісі және магнит өрісінің негізгі қасиеттері

3-топ:м Электр заряды және зарядтың сақталу заңы

Сабақтың тақырыбы :

Тербелмелі қозғалыс. Математикалық маятник

Жіпке немесе серіппеге ілінген жүктің тер-

беліс периодының тербеліс амплитудасына

тәуелді болмайтындығын 1583 ж. итальян -

дық ұлы физик әрі астроном Галилео

Галилей ашқан болатын . Бұл жаңалық де-

нелердің механикалық тербелістерінің ал-

ғашқы негізгі заңдарының бірі болып табы -

лады. Аңыз бойынша Галилей бұл жаңа -

лықты шіркеудегі шырақтың шайқалуын

бақылай отырып ашқан екен . Галилей ма -

ятниктің тербеліс периодының оның

амплитудасына тәуелді болмайтынын

тәжірибе жүзінде дәлелдей отырып , маят -

никтерді уақыт өлшеуіші ретінде сағат -

тарда пайдалануды ұсынды . Алайда тек

70 жылдан астам уақыт өткенде , 1656 ж.

X. Гюйгенс осы идеяны жүзеге асырып , ал-

ғаш рет маятникті сағат құрастырып

шығарды .

Тербелістер деп дененің бірдей уақыт аралығындағы дәлме – дәл немесе жуықтап қайталанып отыратын қозғалысын айтады

«Джигсо» әдісі арқылы, әр топқа берілген тақырыпты постер бетіне түсіріп қорғайды .

1-топ: Тербелістер және оның түрлері

2-топ: Математикалық және серіппелі маятник

3-топ: Тербелмелі қозғалыс сипаттайтын негізгі шамалар

Математикалық маятник тербеліс периодының формуласын қорытып шығарайық .

Маятник тербеліп тұрғанда жүк АВ доғасының бойымен Ғ қ кері қайтарушы, яғни қорытқы күштің әрекетінен үдеумен қозғалады. Бұл күштің шамасы қозғалыс кезінде өзгеріп отырады. Дененің тұрақсыз күштің әрекетінен қозғалысын есептеу өте күрделі.

Сондықтан есепті жеңілдету үшін маятникті бір жазықтықта тербелтпей, жүк шеңбер бойымен қозғалатындай етіп, оны конус сызуға мәжбүр етеміз.

Маятниктің айналу периоды оның тербеліс периодына тең болады. Т айн. =Т тер = Т.

Конустық маятниктің айналу периоды жүк сызатын шеңбердің ұзындығын сызықтық жылдамдыққа бөлгенге тең: