Теректі әулиеге тағзым 7 сыныпқа арналған жоба

"Жезқазған қаласының білім бөлімінің №8 гимназиясы"КММ

«Туған жерге тағзым»

әлеуметтік жобасы аясында

«Тау тасына тылсым тарих тұнған

«Теректі әулиеге» танымдық сапар»

7 «Г» сыныбы

Жезқазған 2019 ж

Жезқазған қаласының №№8 гимназиясының өзін-өзі тану мұғалімі,

Кулмурзаева Нурсулу Оразбаевна «Тау тасына тылсым тарих тұнған «Теректі әулиеге» танымдық сапар» туралы қызықты танымдық ақпарат береді.

Танымдық сапар нәтижесі:

«Туған елге тағзым» атты өлкетану–танымдық зерттеу жұмыстары барысында әр оқушының міндеті – белгілі бір жердің пайда болу тарихын, мәдениетін, өмір сүру кезеңдерін, табиғатын танып, зерттеп, сұрыптай келе өзіне жақын деген, не болмаса ұнаған бір тақырыпты таңдап алып ғылыми жоба жазу.

Эссе жазу

Жоба қорғау

Ғылыми конференциялар өткізу

Оқушылардың пікірін тыңдау

Презентация, сурет көрмесін және колладж жасау.

Жергілікті баспасөз беттеріне материал жариялау

Танымдық сапар туралы тәжірибе тарату

Ғаламторға сурет көрмесін жариялау

Танымдық сапар мақсаты:

1.Оқушылардың атамекенін, Отанын, туған халқын сүюге, адамгершілігін қалыптастыру, сананы сауатты болуға тәрбиелеу.

Туған жерге деген ыстық ықыластарын қалыптастырып, елін жерін құрметтей алатын білімді азамат болуға тәрбиелеу.

Туған жердің тарихи-мәдени орталықтары мен архитектуралық ескерткіштері, табиғатымен танысып, зерттеулер жүргізу; білім, әдебиет саласының жетістіктерімен танысу.

Міндеттері:

Оқушыларға туған өлке, оның байлығы, алуан түрлі табиғаты туралы түсінік беру. белгілі бір жердің пайда болу тарихын, мәдениетін, өмір сүру кезеңдері мен табиғатымен таныстыру.

«Туған елге тағзым» атты өлкетану–танымдық зерттеу жұмыстары барысында әр оқушының міндеті – белгілі бір жердің пайда болу тарихын, мәдениетін, өмір сүру кезеңдерін, табиғатын танып, зерттеп, сұрыптай келе өзіне жақын деген, не болмаса ұнаған бір тақырыпты таңдап алып ғылыми жоба жазу.

«Тау тасына тылсым тарих тұнған «Теректі әулиеге»

Теректі әулие еліміздегі ғана емес, әлемдегі теңдессіз тарихи жәдігер болып табылады. Сондықтан да ол Қазақстанның киелі 100 нысандарының қатарында тұр. Онда тасқа қашалған түрлі петроглифтер мен суреттер сақталған. Теректі әулие Қарағанды облысына қарасты Ұлытау ауданы, Жезқазған қаласының күншығысынан тоқсан шақырымдай жерде орналасқан. Мұндағы тастағы керемет суреттер біздің заманымыздан бұрынғы екі, бір мың жылдықтың басындағы қола дәуіріне, сол секілді скиф-сібір дәуіріне (б.з.б. XII – б.з. І ғ.) және орта ғасырға жатады. Мұның ішінде неолит, энолит, ерте темір дәуірінің құнды металдарын өндірген орындарының ізі бар.

Орталық Қазақстандағы тасқа бейнелеу өнерінің көне ескерткіші. Теректі әулие — Жезқазған қаласынан 85 шақырым жерде, Теректі станциясынан солтүстік-шығыста 20 шақырым жерде орналасқан.

«Теректі әулие» көне заманның петроглифтері сақталған, сондай-ақ, неолит, энолит, қола дәуірлерінің қолтаңбасы бар, ерте темір дәуірінде бағалы металдарды өндірген орындар мен түрлі қорғандардың ізі қалған киелі мекен.

Петроглифтер - әлем бойынша ең кең тараған археологиялық ескерткіштер болып табылады. Жердің барлық құрлықтарынан түрлі дәуірлерде өмір сүрген ежелгі адамдардың тас бетіне қашап кеткен суреттерін табуға болады.

Ондағы петроглифтердің арасында ең көп кездесетіні аттың суреті. Сонымен қатар, түйе, бұқа, теке, бұғы, жылан, мысық тұқымдас жыртқыш, сондай-ақ, қос ат жегілген арбаның суреттері де бар. Ал түрлі белгілер мен таңбалардың, геометриялық фигуралардың көптеп кездесетіндігі бұл жердің ежелгі дәуірде құрбандық шалатын орын болғандығына меңзеп, ерекше назар аударады.

Елбасының «Рухани жаңғыру» бағдарламасының бір тармағы-киелі жерлерді қастерлеу, яғни, кешеден жеткен жәдігерлердің өн бойына жасырған тарихын танып-білуге ұмтылу. Жезқазған-Улытау өңірінде киелі жерлер қаншама десеңші! Солардың бірі-Теректі әулие.

Рухани жаңғыру деген не? Бұл – тамырыңды табу, тарихыңды тану. Тау-тасына тылсым тарих тұнған Теректі әулиеге танымдық сапар үлкенге де, жасқа да тамырын танытып, тарихымен табыстырды. Сапарға қатысушылардың лебіздері осындай ой түйіндеуге жетеледі.

Елбасының «Болашаққа бағдар: Рухани жаңғыру» бағдарламалық мақаласының бір бағыты - Қазақстанның қасиетті жерлерін анықтау болып табылады. Оны іске асыру негізінде «Қасиетті Қазақстан» ғылыми-зерттеу орталығы құрылғаны мәлім. Орталықтың жетекшісі Берік Әбдіғалидың осы уақытқа дейін атқарылған жұмыстары жайлы сұхбатын порталымызда қыркүйек айында жариялаған болатынбыз.

Сұхбат барысында республикамыз бойынша 100-ге тарта, жергілікті маңызы бар 500-дей қасиетті орындар тізімі жасалғанын айтқанбыз. Әрі бұл таңдалған нысандарды 5 топқа бөліп қарастырғаны жайлы да хабардар еттік. Соның ішінде екінші топқа жіктелген археологиялық және ортағасырлық қалалық орталықтар тізімінде менің туған жерім Теректі әулие де бар екенін білдім.

Әр адам өз туған жерінің тарихын біліп, туған топырақтың қадірін ұғынғанда ғана қасиетті мекенге деген сүйіспеншілігі оянады. Жезқазған қаласынан 70 шақырымдай жерде орналасқан шағын ауылдың неліктен «Теректі» атанғаны жайлы ешкім дөп басып айта алмайды. Тал-терегі жайқалып тұрған жасыл желекті жер емес, кәдімгі көз алдыңда көлбеңдеп жатқан ұшы-қиырсыз кең даланың бір бөлшегі секілді кішігірім ауылдың өзгелерден онша айырмашылығы да бір қараған жанға еш байқалмас еді. Ал, тарихи деректерді сөйлетсек, Теректі тарихы тым әріде жатыр.

Ұланы мен қыраны, Ұлары мен құланы арқылы әлемге танылған қасиетті өлке бағзы замандағы Ертағы мен Кертағы, кейінірек атауын заман ауанына қарай өзгертіп аңызға айналған қарт Ұлытау мен Кішітауым Ұлы даламның мақтанышы болған, болып қала бермек. Өйткені, мұнда қиянға салса қанаты талмайтын, қияға тартсаң тұяғы талмайтын, алып дала төсінде ат үстінде түн қатудан талмайтын қажырлы ұрпақтар өсіп-өнген. Бұл қыраны қалғуды білмейтін, туған даласының тыныштығы үшін жаужүрек ұландары кірпігін ілмейтін өр тұлғалы жандардың өркен жайған өлкесі. Өрлік істері жастарға үлгі, ерлік шежіресі ұрпаққа өнеге қарапайым жандар жайлы аңыз-ертегі де осы өңірден бастау алатыны да сондықтан. Мұнда әрбір төбе сыр айтады, әр аңыз сонау заманнан шежіре тарқатады.

Әлемнің қай түкпірінде жүрсе де бір-бірінен «Ұлытауға бардың ба, ұлар етін жедің бе?» – деп амандық-саулық сұрасуымен-ақ, ел жайынан хабар алып тұруының өзі неге тұрады?! Осы кие қонып, бақ дарыған өлкенің айрықша мағынаға ие болған орындарының бірі – «Теректі әулие» деп аталады. Ол ертеден-ақ зерттеуші ғалым, саяхатшылар мен өлке жайлы білгісі келетін жат елдіктер назарын да өзіне аударып келген тарихтың құпия қоймасы, сыр сандығы.

Сондықтан «Теректі әулие» төңірегінде өрбіген ой көп. Оны таразылау болашақтың парызы, қасиетті аманат ісі. Қазір бұл істі зерттеушілер ескерткіштің құнды мұра екеніне күмән келтірмейді. 1998 жылы Зарина Сасикова Жезқазған университетінің тарих кафедрасында аға оқытушы кезінде археологиялық-этнографиялық үйірмеге жетекшілік етіп, Теректі әулие төңірегінде бірқатар жұмыстар жүргізгенін Жезқазғандағы «Подробности» газетінде жазды. Онда: «Қазақстанда жоқ екі метрлік жылқы бейнесі – нағыз ғажайып оқиға.

Бұл жылқы бейнесі екі мың жыл бұрын салынған. Ат жалынан бастап орналасқан 24 таңба құдірет күшінің құпиясы осыған дейінгі еш петроглифте кезіккен емес. Мұндағы әр белгі осы өңірді мекендеген тайпалардың саны мен тірлігінен хабар берсе керек. Мұны әлбетте, Алматылық ғалымдар зерттеп жатыр», – делінген.

Теректі әулие еліміздегі ғана емес, әлемдегі теңдессіз тарихи жәдігер болып табылады. Сондықтан да ол Қазақстанның киелі 100 нысандарының қатарында тұр. Онда тасқа қашалған түрлі петроглифтер мен суреттер сақталған. Теректі әулие Қарағанды облысына қарасты Ұлытау ауданы, Жезқазған қаласының күншығысынан тоқсан шақырымдай жерде орналасқан. Мұндағы тастағы керемет суреттер біздің заманымыздан бұрынғы екі, бір мың жылдықтың басындағы қола дәуіріне, сол секілді скиф-сібір дәуіріне (б.з.б. XII – б.з. І ғ.) және орта ғасырға жатады. Мұның ішінде неолит, энолит, ерте темір дәуірінің құнды металдарын өндірген орындарының ізі бар.

Теректі әулиеде қалған пиктограмма мен петроглифтер сол дәуірдегі адам баласының ақыл-парасатының, ой-қиялының, таным-түйсігінің бізге жеткен нышаны, белгілері. Бұл суреттерге қарап отырып, тіршілік иесінің айналаны қоршаған ортамен ішкі байланысын, табиғатпен тілдесуін көре аламыз. Бұл тастардың аса мұқияттылықпен өңделгені соншалық, бүгінгі күнге дейін кейбірі су жаңа заттай жалтырап тұратындығы. Мұндағы тұрғындар оны «әулие сырғанағы» деп атайды.