Тіл байлығы рухани қазына туралы мақала, 9-сынып

Тіл байлығы – рухани қазына

Тіл танудың күрделі мәселелері көп-ақ. Солардың ішінде кейде мән бере бермейтін, бірақ бәріміздің де білуіміз қажет, ал тіл мамандары үшін міндетті күрделі мәселенің бірі – «тіл байлығы, сөз қазынасы деп нені айтамыз?» деген сауалға берілер жауап. Бұл мәселені әркім өзінше түсініп, оған байлам айтатын сияқты. «Толғауы тоқсан қызыл тіл» деп марапаттағанда біз көбінесе тіліміздегі сөздердің санын, айтылатын ой-пікірімізді жан-жақты түсіндіруге қажетті сөздердің одан табылуын ескереміз. Бірақ ана тіліміздің қорында қанша сөз барлығын және оның қандай бұлақтардың қайнар көзінен нәр алып, толассыз толығып, байып отыратынын баршамыз біле бермейміз. Сөз бен тіл әдетте синоним ретінде қолданылады. Бірақ тіл, әрине, ауқымы жағынан сөзден әлдеқайда кең ұғым. Қоғамдағы барша жанның қауымдаса өмір сүруіне қажетті қатынас құралы – тіл десек, сөз соның ең негізгі элементі болып саналады. Дегенмен, тіл мен сөз «тіл байлығы», «сөз байлығы» деген ұғымдарға байланысты 48 бірінің орнына бірі айтыла береді. Әрине, сөздік қоры жұтаң, белгілі себептермен дамымай кенжелеп қалған тілдер өмірде кездеседі. Ондай кемістік әсіресе бай тілдердің жанында ерекше көзге түседі. Дегенмен, «сөздің саны тіл байлығыны

Егер біз тіл байлығымызды тек сөз санымен ғана бағамдайтын болсақ, сонда гомогенді, гетрогенді омонимдер мен синонимдерге лексикалық дублеттер мен фонетикалық варианттарға қатысты сөз қорының мазмұны түгел ашылмай қалуы ықтимал. «Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні»: а) «қазақ тілі түркі тілдердің ішіндегі ең бай тілдердің бірі» деп қалыптасқан пікірді нақтылы тілдік деректермен дәлелдеу керек; ә) ол үшін қазақ тілінің байлығын күн санап туындап, сәтті де сәтсіз жасалып жатқан терминологиялық лексикадан емес, әлі күнге дейін қазына сандығын айқара ашып, өз мүмкіншілігін толық пайдалана алмай келген байырғы сөздік қорымыздан іздегеніміз жөн; б) сөз байлығымыздың нәр алып, сусындап отыратын жоғарыда аталған қайнар бұлақтарының көзін ашып, толық пайдалану керек; в) сөз байлығын тек сөз санымен ғана өлшемей, сөздер мен сөз тіркестерінің мағына санымен, рухани қазына болып ғасырлар бойы қалыптасқан мазмұн, сапасымен өлшеген абзал; г) сөз қорының…