Тіл дамыту бойынша материалдар қазақ тілі пәнінен

Жазылу көлемі

5-сынып 70 -80 сөз

Балалық – бал дәурен

...Сәби болғым келеді, сәби болғым

Мына өмірден хабарсыз, жаңа туған...

Мұқағали Мақатаев

Балалық шақ – адам өмірінің ең аяулы, ең тәтті, ең қызық сәті. Иә, бал шақтың қадірін ерке кезде аңғармай өткізіп аламыз. Сол кезде Мұқағали ақынның «Сәби болғым келеді» деген әні еріксіз еске түседі. Шынында да, «тұлымында күн сәулесі ойнақтаған, аузынан ана сүті арылмаған сәби» болу қандай бақыт десеңші, шіркін!

Бала кезде дос болу да оңай, дос табу да оңай. Себебі бала көңілі аппақ қардай тап-таза болады. Сол кіршіксіз сезімнен таза достық, жақсы ниет, адал көмек туындап жатады.

( 76 сөз)

Денсаулық –зор байлық

Денің сау, ғұмыр жасың болар ұзақ,

Ауруға төрт нәрсемен құрсақ тұзақ.

Жылы сөз, жеңіл тамақ, жылы әуен,

Күлкідей бола алмайды бәрі бірақ.

Денсаулық дегеніміз – адамның жаны мен тәнінің амандығы. «Денсаулық – зор байлық» деп атамыз қазақ бекер айтпаған болар. Әр адамның өмірінде денсаулықтың орны бөлек. Сондықтан денсаулығымызға көңіл бөліп, дұрыс жүріп-тұрғанымыз, түрлі жаман әдеттер мен дерттерден сақтанғанымыз жөн.

Адамның дені сау болса, ол ойнап-күле алады. Оқу оқып, өзіне қызық іспен шұғылдана алады және өмірден өз керегін іздеп табады. Адамға өмір бір-ақ рет берілетінін бәріміз кеш ұғамыз. Сондықтан денсаулығымыздың мықты, рухымыздың күшті болғаны абзал екенін естен шығармасақ екен дегім келеді!

(76 сөз)

6-сынып 80-90 сөз

Достық...

Сыр сандықты ашып қара,

Ашып қара, сырласым.

Сым пернені басып қара,

Достық – адамдардың бір-біріне адал, қалтқысыз сеніп, бір мүдделі, ортақ көзқараста болатын қасиеті. Достық –өзара жауапкершілік пен қамқорлықтың, рухани жақындықтың белгісі. Нағыз достық кісіге шабыт беріп, өмірде кездесетін түрлі сәтсіздіктерге мойымауға, басқа түскен қайғы мен қиыншылықты бірге көтеруге көмектеседі. Дұрыс дос таңдай білу – өмірлік мақсаттардың бірі.

Достық – бұл өмірдегі ешнәрсемен бағаланбайтын құндылық. Дос табу оңай, ал оны сақтау одан қиын. Достық қатынасқа нәзіктікпен қарап, берік сақтау керек, өйткені ол да баптауды қажет ететін нәзік өсімдік сияқты. Біздер достықты сақтау үшін жан-тәнімізбен еңбектенуіміз керек. Сенім мен жарқын көңіл достықты берік ететін тірек саналады. Өзі шынайы дос бола білген адамның достары да көп болады және жер бетінде өзін жалғыз сезінбейді.

7-сынып 90 - 100 сөз

Менің Отаным-Қазақстан

Мен оның күнін сүйем, түнін сүйем...

М.Мақатаев

Тау шатқалынан төмен түсіп, үйге қарай бет алдым.Арайлап атқан таңмен таласа тамашасына кенелген бұл жер менің жерім, менің мекенім болғанына қуанып келемін. Бұл-кеше ғана тәуелсіздігін қолына алып, аяғын қалт-құлт басқан сәбидей, болашағын берік құруға белін бекем буған менің елім! Бұл-құрылғанына жиырма бес жыл толған, өзге елдерге өзін мойындата алған, білімі нық, қойнауы қазынаға толы менің жерім! Бұл-кіндігім кесіліп, кіндік қаным тамған менің Отаным! Көңілімді ерекше сезімге бөлеп, қуанышымды қойныма сыйдырмаған осы сезімде "Менің Отаным-Қазақстан" деп бүкіл әлемге жар сала, кеудемді керіп, мақтана айта алуыма болатынына көзімізді жеткізді. Ендеше мен қай жерде жүрсем де, қандай жағдайда жүрсем де "Менің Отаным-Қазақстан" деп мақтанышпен айта аламын және айтып жүремін!

8-сынып 100 – 150 сөз

Дені сау болған керемет !

Тазалық -денсаулық негізі,

Денсаулық- байлық негізі

Мақал

«Бірінші байлық - денсаулық» демекші, әр адам өз денсаулығын күтіп ұстауы қажет. Егер деніміз сау болмаса, байлықтан, басқа қызықтан не пайда?! Дүниеде ешбір нәрсе де денсаулықтың теңі бола бермейді. Сол себепті денсаулығымызға залалын тигізетін кейбір нәрселер жайлы білгеніміз жөн . Кейбір адам өмірінде кездескен қиыншылыққа шыдамай, есірткі қолданады да, оның шырмауынан құтыла алмай қалады. Естуімше, нашаның дәмін бір рет татып көрген адам оған мәңгілік тәуелді болып қалады екен. Сол себепті есірткіні мүлдем қолданбау керектігін әрбіріміз айқын білгеніміз жөн. Ал кейбір жастарымыз темекі шегуді сән көреді екен. Біз бұл өмірге темекі тартып, ішімдік ішу үшін келген жоқпыз ғой. Адам баласына ең басты байлық деп берілген денінің саулығы өзінің қолында екенін естен шығармағанымыз жөн.

Адамға бір-ақ рет берілетін өмірде бақытты болғанға не жетсін! Өз-өзімізге қатаң талап қойып, сол талабымызға жете білсек, соның өзі де бақыт емес пе?! Бақытты болғымыз келсе, деніміздің сау болуы өз қолымызда екенін ешқашан естен шығармасақ екен!

9-сынып 150- 200 сөз

Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігіне 25 жыл

"Біз кімбіз?", "Жұмыр жер бетінде қашан пайда болдық?", "Қай жерді мекен еттік?", «Қай тілде сөйледік?» Тамырын тереңге жайған тарихыма көз жіберер болсам, сананы талай ой тұңғиығына батырып, көкейге талай сұрақтың келетіні рас.

Біз, Өр Алтай мен Атыраудың арасын мекен еткен сақтан қалған сарқыты, ғұннан қалған жұрнағы, үйсіннің жүріп өткен ізіміз. Біз-қазақпыз.

Міне, осылай біз, сонау ғасырлар қойнауының қатпар-қатпар белесінен көз жүгіртіп байқасақ, ежелден–ақ ата-бабаларымыздың өз жерін еш жауға бастырмаған, ұлын құл, қызын күң еткізбеуге батырлық ержүректігін, жауына қатал, досына адал, шыбын жанын шүберекке түйіп, садақ ұстап қол күшіне сеніп, найзаның ұшына үкі таққан ұлдары мен қыздарының жауынгерлік үлгісі бізге аманат болып жеткен.

Сол аға-апаларымызды еске алсақ,біз олармен мақтанамыз,ерліктеріне сүйсіне қараймыз, үлгі аламыз, соларға ұқсап намысты, жігерлі боп өсіп келеміз.

Тәуелсіздігіміз – ең алдымен Қазақ халқының бостандыққа ұмтылған асқақ армандары мен қайсар рухының жемісі. Сондықтан да біз үшін Тәуелсіздік күні – ең қастерлі күн. Еліміз тәуелсіздігін жариялап, дербес мемлекет ретінде әлемге танылды.

Бүгінгі күні Тәуелсіздік ағамыз 25 мүшел жасқа толып отыр. Мүшел жасқа толағай табыстармен, игілікті істермен келіп жетті. Енді Тәуелсіздікті талай мүшелге, асуға жеткізу біздің , кейінгі жас ұрпақтың қолында,дей келе-

Елім сенсің бақтым да, байлығым да, барым да,

Елім үшін әркез дайын жаным от боп жануда.

Қазақ елі құрымайды, қазақ тілі өшпейді

Елім деумен еміренген ұл-қыздарың барында.

Ойымды, Елбасының «Қазақстанның тәуелсіздігі қазақтарға тартқан тағдырдың сыйы емес, өзінің ежелгі жерінде қилы кезеңді бастап кешу арқылы қол жеткен жетістігі» деген сөзімен қорытындылағым келеді.

Мәңгілік елдің мәңгілік тілі

Қазақ тілі – ғажап тіл.

Оның болашағы да ғажап.

Н.Ә.Назарбаев

Тәуелсіздікке қол жеткізген сәттен бастап өз елін жарқын болашаққа бастап келе жатқан Н. Назарбаев сынды көшбасшысы бар Қазақ елі аз уақыт ішінде тарихта бұрын-соңды болмаған табыстарға қол жеткізді. Бүгінгі Қазақстанның басты мақсаты – экономикасы дамыған, бәсекелестікке қабілетті, ең дамыған 30 елдің қатарынан көріну. «Мәңгілік Қазақстан» жобасы - осы мақсатқа жеткізетін Ұлы бастама.

Байлығымыз да, бақытымыз да болған Мәңгілік Тәуелсіздігімізді көздің қарашығындай сақтай білуіміз керек». Елбасы Жолдауында айтылған осы бір сөздер әрбір саналы азаматтың жанын тербері сөзсіз.