Тіл ұстарту оқушыларды шығармашылыққа баулу семинары

Ақсеңгір ауылындағы орта мектеп

«Тіл ұстарту – оқушыларды шығармашылыққа баулу негізі; тәжірибе, проблемалар, болашағы»

(Қазақ тілі мен әдебиеті пән мұғалімдерінің әдістемелік бірлестік отырысы)

Ақсеңгір ауылындағы орта мектеп

Қазақ тілі мен әдебиеті пән мұғалімі

Жумаханова Ж.Т.

«Тіл ұстарту- оқушыларды шығармашылыққа баулу негізі:

тәжірибе, проблемалар, болашағы»

Қазіргі білім берудің басты мақсаты-шығармашыл тұлға қалыптастыру. Осы орайда оқушының танымдық, шығармашылық қабілетін дамыту қазіргі ақпараттық технологияның даму кезеңінде өте қажет. Шығармашыл дегеніміз-оқушының белсенділігі мен дербес әрекетінің ең жоғары түрі. Бұл мәселені шешуде шығармашылық тапсырмалардың орны ерекше. Шығармашылық бағыттағы тапсырмалар оқушының білім деңгейін шығармашылық деңгейге көтеруге жол ашады.

Қазіргі таңда мектеп алдындағы ең басты міндет- оқу- тәрбие үрдісінде ұлттық игіліктер - адамзаттың мәдени мұраларының сабақтастығын сақтай отырып, оқушылардың дүниетанымы мен шығармашылық қабілетінің қалыптасуына жағдай жасау. Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің жас ұрпақты уақыт талабына сай тәрбиелеу ісіне қосар үлесі үлкен. Оқушы осы пәннің талабын орындау мақсатында түрлі жанрдағы көркем шығармаларды оқиды, ізденеді.

Ұстаз жас жеткіншектің жан – жақты дамуына, оның бойында жасырын жатқан шығармашылық қабілетті ашу және белсенді әрекетті келтіру жолында тынымсыз ізденісте болу керек. Қазақ тілі мен әдебиеті пәні оқушыларға өмірге араласқанда оның қоғамдағы қызметіне көмегін тигізетін, күнделікті өмірінде қажетіне жарайтындай білім бере алатын аса білікті пәндердің бірі.

Тәжірибе:

Өз тәжірибемде оқушы шығармашылығын дамыту барысындағы ұйымдастырылған жұмыс барысын екіге бөлуге болады. Бірінші дәстрлі білім беру барысындағы дамыту, екінші жаңа замандағы жаңа білім. Дәстүрлі білім беру барысында әдебиет сабағынан оқушы шығармашылығын дамыту әдістері көбіне сұрақтарға жауап беру, мазмұнын айту, шығарма жазумен шектелдік. Дегенмен ол кезеңде балалар кітап оқуға қызығушылығы басым болды. Оқушы шығармашылығы дәстүрлі білім беруде дамымады деп айта алмаймыз. Дамыды. Дамыттық. Бірақ тек қабілетті, дарынды оқушылар өз бетімен шығармашыл болды. Шығармашылық дегеніміз- оқушының белсенділігі мен дербес іс –әрекетінің ең жоғары түрі болса. Оқушы белсенділігін дамыту мақсатындағы тапсырмалар жинағы мен әдіс- тәсілдерді қолданудағы тәжірибеміз аз болды. Толыққанды қолдана білмедік. Сыныптың 20 пайызы ғана шығармашыл оқушы болды деп айтамыз. Ал қазіргі таңда шығармашыл оқушыны қалыптастырудың әдістері жан – жақты. Оқушының шығрмашылығын тек қазақ тілі мен әдебиет сабағынан сөйлеу тілін дамыту деп қарасақ қателесеміз. Қазіргі таңда оқушының кез- келген ортада суырылып шығып ойын қысылмай айтып, дәлелдей алатын, өзіндік көзқарасы болуы керек.

Шығармашылық оқушының белсенділігі мен дербес іс – әрекетінің ең жоғары түрі. Шығармашылық – танымдық іс – әрекеттің нәтижесі болып табылады. Өзінің жаңашылдығымен, өзгешелдігімен ерекшелінетін, өнім алуға мүмкіндік жасайтын жеке тұлғаның бойында қабілеттіліктің білім мен түрткінің болуы. Бұл мәселені шешуде шығармашылық тапсырмалардың орны ерекше. Шығармашылық тапсырмалар оқушының білім деңгейін оқушылық деңгейден шығармашылық деңгейге көтерілуге жол ашады. Оқушының шығармашылық қабілетін дамыту жолдарын үш кезең арқылы жүзеге асыруға болады.

Бірінші кезең – жаңаны, тың нәрсені дамыту, түпкі идеяны табуға ұмтылу. Бұл кезеңде әдеби шығармашылық тапсырмалар беріліп, төмендегідей талаптар бойынша жұмыс жүргізіледі:

Шығарманы бөлімдерге бөліп, тақырыбын жазып келу;

Кейіпкер тобын ажыратып, олардың арасындағы шиеленісті түсіндіру;

Екінші кезең- қиял, ұшқыр ой қалыптастыру . Бұл кезең оқиға құрудың образ жасаудың мүмкіндігі бар кезең. Бұл кезеңде оқушыларға топтық, ұжымдық жұмыстар, тапсырмалар берген дұрыс.

Оқушы қиялға ерік беріп, оқиғаны дамыта отырып, шығармашылық жұмыс істейді.

Логикалық ойын дамытатын тапсырмалар/ сөзжұмбақ, ребус шешу, мақал – мәтел, қанатты сөздер құрастыру . Логикалық тапсырмалар дайындауда суреттер , ой- қиялға жетелейтін негізгі сөздер тізбегі т.б оқушыларды белсенді іс- әрекетке жұмылдыратын тапсырмаларды ойласытрған дұрыс. Бұл жұмыстарды орындау барысында оқушы ойланады, керекті сөзді орнымен қолданады, жүйелі сөйлеуге дағдыланады.

Өз ойынан еркін тақырып құрастыруға берілген жұмыс түрлері /өлең, әңгіме, ертегі, шығарма жазу/

Үшінші кезең – тапқырлық пен шеберлікке шыңдау кезеңі. Бұл кезеңде оқушы көзқарас білдіріп, пікір жазады, мәтінге әдеби –теориялық толық талдау жүргізеді, кіші ғылым жұмыстарды қорғайды, шағын әңгіме жазады. Осы үш кезеңнен оқушы нағыз шығармашыл тұлға болып дараланады.

Қазақ тілі сабағында тіл ұстарту жұмыстары арқылы оқушыларды шығармашылыққа баулуда жазба жұмыстарының маңызы зор. Жазу жұмыстарын жүргізудегі басты міндет- шәкірттерді кітаппен жұмыс істей алуға, өздігінен іздене білуге, өмірден көрген тұшынған мәселелерге пікірін дұрыс жеткізіп, ой- түсінігін сезімдік әсерлерін нақты жаза алуға жетелейтін тіл ұстарту тапсырмаларын…