Тілдік тұлғаны дамытудағы сыни ойлау туралы эссе

СҚО Ақжар ауданы Ленинград ауылы

«№1 Ленинград орта мектебі»КММ

қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімі

Нұрғалы Марат Жолаушыұлы

Эссе

Тілдік тұлғаны дамытудағы сыни ойлау ықпалы

Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев : «Еліміздің ертеңі бүгінгі жас ұрпақтың қолында, болашақты білімді ұрпақ айқындайды, ал жас ұрпақтың тағдыры ұстаз қолында» - деп бекер айтпаған. Ұрпағымыздың тағдыры ұстаздардың қолында. Сондықтан ұстаздар жай ғана адам емес, болашақты жасаушыларды тәрбиелейтін ұлағатты адам. Сонымен бірге Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Болашақта еңбек етіп, өмір сүретіндер-бүгінгі мектеп оқушылары, мұғалім оларды қалай тәрбиелесе, Қазақстан сол деңгейде болады. Сондықтан ұстазға жүктелетін міндет ауыр» деген болатын. Қазіргі заман мұғалімінен тек өз пәнінің терең білгірі болу емес, тарихи танымдық, педагогикалық-психологиялық сауаттылық, саяси экономикалық білімділік және ақпараттық сауаттылық талап етілуде.

«Мұғалім - өзінің білімін үздіксіз көтеріп

отырғанда ғана мұғалім,

ал оқуды, ізденуді тоқтатқанмен

оның мұғалімдігі де жойылады» - деп К.Д.Ушинский айтқан болатын.

Мұғалімге өзін шығармашыл, рухтанған, жігерленген жеке тұлға ретінде сезіне білу өте қажет қасиет. 2018 жылғы Елбасының Қазақстан халқына жолдауында білім беру сапасын арттыруға, білім беру жүйесін жаңартуға ерекше назар аударылған. 2016 жылдан бастап еліміздің мектептерінде жаңа оқыту бағдарламасы сатылай енгізіле бастады. Бұл бағдарламаның негізгі мақсаты: білім мазмұнының жаңаруымен қатар, критериалды бағалау жүйесін енгізу және әртүрлі әдіс-тәсілдерді тиімді қолдану деп ойлаймын. Негізінен жаңартылған білім жүйесі құзыреттілікке және сапаға бағытталған бағдарлама.

Сыни тұрғыдан ойлау стратегиялары ауызша және жазбаша тілді меңгеру мен дамытуға қалай әсер етеді?

Көптеген әлем елдерінде білім саласындағы бірталай үлкен өзгерістер болып жатқаны және де көптеген өзгерістерді енгізуде екенін біз білеміз. Әлемдегі осы сияқты реформалар жылдам өзгеруде. Казіргі кездегі не жайлы оқытатынымыз және тәлім-тәрбиенің үдерісін қалай ажырата аламыз? Әрине, бұл оқушының басты мәселесіне мән беріп , тәжірибе барысында оны қолдана алуды көздейді. Мұның бәрі 21 -ғасыр оқушының білім, білік, дағдысының икемділігін пайдалана алу. Біздің оқушылар қауымы, әсіресе, қазіргі кездегі барлық салаларда сыни тұрғыдан ойлау стратегияларын тиімді пайдалана алатыны анықталды. Осының бәрі, алған білім, білік дағдыларын өмірде қолдана алады.

Осы өзгеріп жатқан әлеммен бірге біздің әлеміміз,яғни оқушымыз да өзгерді. Менің ойымша, қазіргі заманның балалары оқуға көп ынталанбайды. Жоқ, бұл жалған сөз болып тұр. Мұқият қарайтын болсақ, біздің балаларымыз одан әрі жаңалықтарды білгілері келіп, ізденісте. Қазіргі заман балалары өте көп мәліметтер мен жаңалықтарды біледі, яғни олар ақпараттық- технологиялар туралы хабардар болып тұрғанын біз білеміз. Сондықтан біздің білім беру жүйесіне, әсіресе біздің мектебімізге көптеген өзгертулер енгізу керек. Бұнын өзін біз, яғни өзімізден бастауымыз керек. Өзіміз өзгере отырып өз балаларымыздың табысты болуын қадағалаймыз. Мұғалімдердің өздері ақпараттық - технологияларды білумен қатар,оны өз тәжірибесінде қолдана білуі тиіс. Осыған көңіл бөле отырып, мектептегі мұғалімдер бір-бірімен тығыз қарым-қатынаста жұмыс жасай отырып, пән мұғалімдері арасында ынтымақтастық қарым-қатынас орнатуы тиіс және де бір-бірімізге көмек көрсету тиіспіз. Басқаша айтқанда, өзімізге ыңғайлы орынды жасай отырып, өзіміз үшін де, оқушылар үшін де жақсы жағдай туғызу. Тілдерді қолдану мен дамыту бүгінгі таңда мемлекеттік саясаттың маңызды бөлігіне айналып отыр. Себебі, тіл саясаты оның ішінде мемелекеттік тілді

Мұғалімдер оқушыларға қалай оқу керектігін үйретіп, соның нәтижесінде еркін, өзіндік дәлел уәждерін нанымды жеткізетін ынталы,сенімді, сыни пікір көзқарастары жүйелі дамыған,сандық технологияларда құзырлық танытатын оқушы қалыптастыруға даярлау болып табылады.

Қазіргі ақпараттық қоғамда табыспен өмір сүру үшін балалар мен жасөспірімдер мән жайды түсініп, тәуелсіздік алу мақсатында белсенді,сындарлы оқудың тиімді тәсілдеріне тартылуы қажет. Оқуды дербестендіру және даралау қажеттігі күн санап өсуде,олар оқушылардың әртүрлі топтарына білім алуға мүмкіндік бере алады. Өз кезегінде мектеп, жаңаша оқытудың тәжірибесін жүргізуге мүмкіндік алу мақсатында педагогикалық жаңа нысандарын игеруге мүмкіндік береді.

Менің ойымша аталған сыни тұрғыдан ойлау стратегиялары оқушылардың ойлауын дамытады, олардың бұрын алған білімдері мен жаңа немесе сыныптағы түрлі дерек көздерінен, мұғалімнен, оқулықтан және достарынан алған білімдерінен астастырыла жүзеге асады. Дайын білім беруге негізделген «дәстүрлі» стиль арқылы алынған білім оқушылардың жинақтаған өзге білімдерімен тиімді сіңісе алмайды. Сондықтан механикалық түрде есте сақтау, үстірт білім алу жағдайлары орын алады.

Дәстүрлі оқытудан алынған механикалық түрде есте сақталған мәліметтерді емтихан кездерінде ұтымды пайдалануға болады. Бірақ мән мағынасы дұрыс меңгерілмейді. Сындарлы оқыту мақсаты оқушының пәнді терең түсіну қабілетін дамыту,алған білімдерін сыныптан тыс жерлерде,кез келген жағдайда тиімді пайдалануға болады.Осыған орай «Мектептегі рефлексия» тақырыбындағы 1- деңгейлі мұғалімі О.Г.Ткаченко ұйымдастырылуымен шығармашылық топ құрылып, сол топтың мүшесі болдым. Жұмыс барысында оқытудағы әдіс- тәсілдерді дұрыс қолдана білу және де оқушылардың сабаққа деген қызығушылықтарын оята білу, мұғалімдердің сабаққа өзндік талдау жүргізуге үйретті.

Қазіргі уақытта оқыту туралы сындарлы түсінік оқушыға нақты білім берудегі мақсат тұтқан мұғалімнің өз сабақтарын оқушының идеясымен білім біліктілігін дамытуға ықпал ететін міндеттерге сай ұйымдастыруын талап етеді. Бұндай міндеттер…