Тоғызқұмалақ туралы дене шынықтыру мақаласы

Кабылбаев Нұрлан Теңизбаевич

Дене шынықтыру пәні мұғалімі

Қазақтың ұлттық ойыны - тоғызқұмалақ

Мектеп болмаса, ұлттық сана, ұлттық ойлау, ұлттық ғылым-білім болмайды. Сондықтан келешегімізде өркендететін, тәуелсіздігімізді баянды ететін, елдігімізді әлемге танытатын ұрпақ даярлап шығару, біздің ата-баба рухы алдындағы, болашағымыз алдындағы қасиетті борышымыз.Ұлттық ойындар мен спорттың ғылыми - педагогикалық негізінің қалыптасып, ғылыми айналысқа енуі Қазақстан тәуелсіздік алуы уақытынан бастау алады деп тұжырым жасауға негіз бар;

Ұлттық ойындар оқушылардың жылдамдығын, ептілігін, күштілігін т.б. дамытумен қатар, тіл байлығын кеңейтіп, көз қиықтарынан бір-бірін түсінісу сияқты байқампаздықтарын жетілдіретіндігін байқатады.

Қай пән болмасын, оны игерудің сапалылығы мұғалімнің өз пәнін терең игеруіне, оған деген сүйіспеншілігіне, оқыту мен тәрбиелеудің барлық кезеңінде мұғалімнің тиімді іс-әрекет жасай отырып, оқушыларды соңынан ерте білуіне байланысты екендігі белгілі. Сол сияқты, балаларға дене тәрбиесін берудің нәтижелілігі де мұғалімнің өз пәніне қаншалықты қызығатындығына, дене тәрбиесі туралы білімі мен шеберлігіне байланысты.

Қазіргі кезде бала тәрбиесі процесінде, оның денесін шынықтыру мен қоса, рухани байлығын, елін сүюін, ана тілін қадірлей білетін азамат тәрбиелеудің басты назарда болуы бүгінгі мектептің алдына қойылған аса маңызды талап болуы орынды.Соның ішінде қазақ халықының ұлттық ойынының бірі тоғызқұмалақтың мыңдаған жылдық тарихы бар, қазіргі уақытта әлемге әйгілі зияткерлік ойындардың ішінде ерекше маңызға ие ата-бабамыздан қалған асыл мұраларымыздың бірі. Республикамыздың әр түкпірінен табылған, тасқа қашалып қалдырылған тоғызқұмалақ тақтасының бейнелері де ойынның өте ертеде пайда болғанынан хабар береді.

Қазіргі таңда республика бойынша қазақтың төл ойыны – тоғызқұмалақпен шұғылданушылар саны 200 мың адамға жақындады. Тоғызқұмалақпен тек шетелдегі қазақтар ғана емес, сонымен бірге Ұлыбритания, Швейцария, Франция, Германия, Испания, Түркия, Чехия, Ресей, Украина, Қытай, Моңғолия, Қырғызстан, Колумбия, Антигуа және Барбуда мемлекеттерінде де жергілікті халықтардың арасында ойнаушылардың саны артуда.

Тоғызқұмалақ ойынының қағидасы, заңдылықтары

Ережеде тақтада ойналатын зияткерлік ойынға қатысты, әрі ойын барысында кездесетін барлық жағыдайды ескере бермейді және ұйымдастыру мәселелерінің барлығын қамти алмайды. Ереженің бабымен толық реттелмейтін жағыдайлардың шешімі, ережеде қаралатын ұқсас жағыдайлардың негізінде жарыстың Бас төрешілер алқасының жиналысында қабылданады. Ереже төрешілердің қажетті құзыретке ие, ой-білімі жеткілікті және үнемі нақты болатына сүйенеді.

Тоғызқұмалақ ойынының мәні – адамға үйлесімді (гармониялық) тәрбие беру, кез-келген жанның ақыл-ойын шыңдау, ми қызметін дамыту және қоғам алдындағы жауапкершілікті арттыру.

Тоғызқұмалақ-бабаларымыздың ұрпағына қалдырған баға жетпес сыйы, рухани құндылығы, аманаты. Бұл ойын ең жетілген спорт түрлерінің бірі ретінде адамзатты жаңа шыңдарға жетелейтін ойы кең, рухы биік, саналы тұлғаларды тәрбиелеудің қуатты құралы бола алады.

Ойыншы ұстанымы

Ар-ұждан – бұл ойыншының басты ішкі адамгершілік қасиеті, оның айбыны, ізгі жаны және таза ары.

1. Өз отанының адал азаматы болу.

2. Шығармашыл, өз ойлары мен істерінде дербес, іс-әрекеттері мен ниеттерінде игілікті де парасатты болу.

3. Қандай жағыдай болмасын сыпайылық пен кішіпейілділік танытып, өзін-өзі ұстай білу, белгіленген қоғамдық тәртіп ережелері мен жеке адамдар қарым-қатынастарының қағидаларын сақтау.

Тоғызқұмалақ ойынының ережелері және ойынның сипаты

1. Ойын негізінен екі ойыншының арасында өтеді. Ойынды бастайтын ойыншыны – бастаушы, ал оның қарсыласын қостаушы деп атайды. Бастаушы ойыншы жеребе арқылы немесе рейтингтік көрсеткіштер бойынша анықталады.Тоғызқұмалақ ойынында қарсыластар алма-кезек жүрістер жасайды.