Төл дыбыстарды меңгерту арқылы сауатты жазу 4 сынып

«Бастауыш сынып оқушыларына төл дыбыстарды дұрыс меңгерту арқылы сауатты жазуға дағдыландыру»

Бастауыш сынып кезеңі — баланың тілдік дағдылары мен сауаттылығын қалыптастырудың негізі қаланатын өте маңызды уақыт. Осы кезеңде оқушылардың қазақ тілінің төл дыбыстарын дұрыс меңгеруі, оларды сауатты жазу дағдыларының қалыптасуы — олардың кейінгі білім алуына, ойлау қабілетіне, сондай-ақ қоғамдық ортада қарым-қатынас жасауға әсер етеді. Бұл мақалада бастауыш сынып оқушыларына төл дыбыстарды дұрыс меңгерту арқылы сауатты жазуға дағдыландырудың маңызы мен тәсілдері қарастырылады.Бастауыш сынып оқушыларының ой-өрісін кеңейтіп, өз бетінше еңбектенуге, ізденуге және өз ойларын ауызша, жазбаша жеткізе білуге үйрету – алға қойылып отырған басты мақсаттардың бірі.Қазақ тілінің төл дыбыстарын үйретуде бастауыш сыныптарында атқарылатын жұмыс түрлеріне көп назар аудару керек.

Төл дыбыстарын өткен күннен бастап жазуға да қойылатын талапты естен шығармау қажет. Оқушыларға балалар кітаптарынан, журналдардан, өлең, ертегі, әңгіме оқытып, көшіріп жазу дағдысын қалыптастырған жөн . Сауатты жазуға төселдіру үшін де үлкен ізденіс, шеберлік керек.Бұл жұмыс жеңілден ауырға қарай күрделеніп отырады.Алғашқы сабақтарда дыбыс саны аз сөзді, кейін дыбыс саны көп сөзді естіп, жазуға төселдірген дұрыс.

Қазақ тілі пәнінің негізгі мақсаты-оқу дағдысының негізін қалау, фонетикалық есту қабілетін дамыту, дыбыстарды ажырата білу, әріптің баспа түрін таңбалап жазу, әріптерді тану, буын, сөз, сөйлемді оқуға үйрету сауатты жазу дағдаларын қалыптастыру өздігінен оқуға, жазуға дағдыландыру, кітап оқуға қызығушылығын арттыру, ауызша сөйлеуді жүзеге асыру.

Оқу мен жазуға үйретудің элементтері қатар жүреді.Оқу мен жазудың негізі – ана тілінің дыбыстық құрылымын түсінуі өте маңызды. Бағдарлама талабына сәйкес балаларды жазудың графикалық дағдысы (әріптерді дұрыс жазу және олардың байланысы) және қарапайым орфографикалық дағды (сөздің дыбыстық және әріптік құрылымын дұрыс жазу) қалыптастыруы қажет. Жазу бірнеше бөліктерден құралады. Жазатын сөздерге талдау жасай білу, дыбыстардың реттілігін сақтау дыбыстарды сәйкес әріптермен белгілеу, бейнелеу.

Төл дыбыстарын өту барысында жазудың негізі мен сауатты жазудың негізі қаланады. Әріптерді жазуға үйрету тәртібі мынадай:

Төл дыбыспен таныстыру, көрсету, плакатта, дидактикалық материалдар, дәптердің бетінде жазылуымен таныстыру;

Мұғалім жаңа әріптің ауада және тақтада жазып көрсетеді;

Дәптердегі жаңа әріптің үстінен басып жазу;

Жаңа әріп элементтерін және әріпті толық жазу;

Сөздерді жазу; дауыстап айту;