Тозу үрдістері және вагонды қалпына келтіру конспектісі

ТОЗУ ҮРДІСТЕРІ ЖӘНЕ ВАГОН МЕН ОНЫҢ БӨЛІКТЕРІН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ ӘДІСТЕРІ

Вагон бөліктері мен жинақтық бірліктерінің тозу үрдістері

Үйкелу және тозу теориясының негізгі ұғымдары

Вагон пайдалану үрдісінде техникалық қызмет көрсету немесе жөндеу кезінде жөндеу қажет болатын түрлі ақаулар пайда болады. Ол ақаулардың себебі табиғи сипаттағы жағдайлар, конструкторлық немесе технологиялық шешімдердің қате таңдалуы, вагонның техникалық пайдалану ережелерін бұзу болып табылады.

Табиғи сипаттағы жағдайдан болатын ақаулар көбінесе тетіктер мен жинақ бірліктерінің вагонды ұзақ пайдалану нәтижесінде түзіле беретін (жайлап істен шыға бастау), немесе өз ресурсын конструкторлық материалмен азайтудан болатын кенеттен болатын істен шығуы (ескіру және материалдың шаршау құбылысы).

Тозу – бүліну немесе материалдың қатты дененің бетінен бөліну және (немесе) үйкеліс кезінде қалған деформациясының жиналуы. Бұл құбылыс дененің көлемі мен нысанының жайлап-жайлап өзгеруінен көрінеді. Тозу тозық шамасымен, тозу қарқындылығымен және жылдамдығымен сипатталады.

Тозық – белгіленген бірліктермен анықталатын тозу нәтижесі. Тозу шамасы ұзындық, масса, көлем, тағы с.с. бейнеленеді (яғни, сызықтық, массалық және көлемдік тозық).

Тозу қарқындылығы тозық мөлшерінің орындалған жұмыс көлеміне қатынасымен анықталады, мысалы, жүріс мм/км

Тозу жылдамдығы – тозық шамасының тозу болған уақытқа қатынасы.

6-сурет. Вагон бөлшектері тозуының уақытқа байланысты қарқындылығының (а)

және жылдамдығының (б) графиктері

Тозу қарқындылығы мен жылдамдығы уақыт аясында тұрақты болып тұрмайды (6-сурет). Тозу үрдісі әдетте үш кезеңде өтеді. Бірінші кезеңде (а учаскесі) қарқынды тозық бірге жүретін бөліктің жұмыс істей бастауы өтеді. Одан әрі тозу үрдісі қалыптандырылады (b учаскесі), тозу жылдамдығы тұрақты (6-сурет, б). Бұл учаске буынның қалыпты жұмысын қанағаттандырады. Майлау жағдайының нашарлауына, бірікпелерде динамикалық күштердің пайда болуына әкеп соқтыратын үйкелетін бөліктердің жайлап өзгере бастауы с учаскесінде тозу жылдамдығының өте тез өсуіне сбеп болады.

Вагонның әр түрлі бөліктерінің тозушылық сипаты бойынша жинақталған статистикалық мәліметтер тетіктердің ұйғарылған тозықтарын белгілеуге (6-суретте һпр) және жөндеуаралық циклдерді (мерзімдер және жүрістер) дұрыс жоспарлауға мүмкіндік береді.

Тозу машиналардың түйісуші бөліктерінің бір-бірімен немесе қоршаған ортамен (вагондар үшін – темір жол элементтері, тасымалданатын жүк, т.б.) үйкелісінің нәтижесі болып табылады.

Стандартқа сәйкес, сыртқы үйкеліс – екі дене арасында пайда болатын, энергия диссипациясы қоса жүретін, беттердің жанасу аймақтарында оларға жанама түзу бойынша салыстырмалы жылжуға кедергі жасау құбылысы.

Салыстырмалы жылжу сипаты бойынша тыныштық үйкелісі (салыстырмалы қозғалысқа ауысуға дейінгі микрожылжуларда болады, салыстырмалы жылжу жылдамдығы нөлге жуық) және қозғалыс үйкелісі (салыстырмалы қозғалыстағы екі дененің үйкелісі) болып бөлінеді.

Қозғалыс үйкелісі өз кезегінде денелердің түйісу нүктесіндегі салыстырмалы жылдамдықтары шамасы және бағыты бойынша әртүрлі болатын сырғанау үйкелісі және қозғалысқа қатысты шамасы мен бағыты бойынша бірдей жылдамдықтарда болатын тербелу үйкелісі болып бөлінеді. Тербелістің «таза» үйкелісі тек теория жүзінде ғана мүмкін. Практикада ол әрдайым бөлшектердің үйкеліс жұбын түзетін кейбір элементтерінің аздаған болса да сырғанауымен бірге жүреді.

Үйкеліс жұбындағы жанасушы беттердің түйісуін майлау сипаты бойынша үйкелістер майлау материалы жоқ үйкеліс (фрикциондық тербеліс өшіргіштерінің, жұту аппараттарының, автотіркегіш механизмінің бөлшектері, тежегіш қалыптары және доңғалақ құрсауы, т.б.), шекаралық майлауы бар үйкеліс…