Цифрлық Қазақстан туралы мақала, 6 бет

«Біз цифрлық технологияны қолдану арқылы құрылатын жаңа индустрияларды өркендетуге тиіспіз. Бұл – маңызды кешенді міндет. Елде 3D-принтинг, онлайн-сауда, мобильді банкинг, цифрлық қызмет көрсету секілді денсаулық сақтау, білім беру ісінде қолданылатын және басқа да перспективалы салаларды дамыту керек»

Н.Ә.Назарбаев

Елестетіп көріңізші: Қазақстан. 2022 жыл. Халықтың 80 пайыздан астамы компьютерлік сауатты. Еңбектеген баланы есептемегенде, әріп пен сан танитын Қазақстанның кез келген тұрғыны интернетпен қамтылған. Үйден шықпай-ақ коммуналдық қарызын төлеп, керек десеңіз, сотқа да арызды үйде отырып жазады. Бұрынғыша баласының күнделігін сұрап әуре болмай, интернеттен-ақ бағасын көріп отырады. Міне, «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасының алға қойған мақсаты – осы.

Бұл бағдарлама цифрлық, ақпараттық-коммуникациялық технологияларға қолжетімділікті арттыруды, халықтың өмір сүру сапасын жақсартуды көздейді. Елбасының өткен жылғы жолдауында «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасын іске қосу жайлы айтуының да мәні осында. Биылғы жолдауында бұған тағы да тоқталды. Осылайша бағдарламаны жүзеге асыру басталып кетті.

Бағдарламада 2022 жылға дейін еліміздің барлық аумағын кеңжолақты интернетпен қамту, инфрақұрылым мен технологияны дамыту, мемлекеттік қызметтерді автоматтандыру, ақпараттық қолжетімділікті арттыру, электрондық төлемдер жүйесін дамыту мақсаттары көрсетілген. Ауыл шаруашылығы мен өндіріс салалары және көлік логистикасы жүйесін автоматтандыру, электронды сауда-саттықты жетілдіре түсу жоспарланып отыр. Олар 2018-2022 жылдар аралығында жасалуы тиіс.

Бұл үшін бюджеттен 141 048 387 мың теңге қаржы жұмсау жоспарланған. Сондай-ақ жұмыспен қамту саласында да елеулі өзгерістер болады деп күтілуде, яғни 2022 жылға қарай цифрландыру есебінен бірнеше жұмыс орны құрылмақ. Өйткені 2020 жылы еліміздегі жалпы ішкі өнімнің 4,7% ақпараттық-коммуникациялық сектордың үлесіне тиеді. Бұл саланың еңбек өнімділігі 34% артады деген жоспар бар.

«Цифрлық Қазақстан» бес бағыттан тұрады

Бағдарлама бірнеше негізгі бағыттан тұрады: экономика салаларын цифрландыру; цифрлық мемлекетке көшу; цифрлық Жібек жолын іске асыру; адами капиталды дамыту; инновациялық экожүйені құру.

Мәселен, экономика саласын цифрландыру бағытында тау-кен өнеркәсібі, мұнай-газ, электр энергетикасы, көлік және логистика салаларына жеке-жеке тоқталған. Болашақта тау-кен өнеркәсібінде кеншілердің кейбір жұмысын автоматтар орындайтын болады. Сол сияқты мұнай саласында барлау, өндіру шығындарын азайту үшін деректерді жаңа құралдар жылдам өңдеп отырады.

«Цифрлық Жібек жолы» бағыты елді-мекендерді интернетпен қамтамасыз етуге негізделеді. Сондай-ақ көлік пен логистика, денсаулық сақтау, білім беру, ауыл шаруашылығы, электронды коммерция секілді бағыттарды қамтымақ.

Сонымен қатар жоба аясында өнеркәсіп пен электр энергетикасы, ауыл шаруашылығы мен мемлекеттік органдардың ішкі қызметтері цифрландырылады. «Ақылды қалалар» қалыптасып, білім берудегі және жалпы халықтың цифрлық сауаттылығы арттырылмақ. Қаржы үнемдейтін көше шамдары, көліктің жылдамдығын бақылауда ұстайтын жолдар мен бейнебақылаулар, көшелердегі тегін интернет желісі сынды артықшылықтар ақылды қаланың жетістігі болмақ.

Ал денсаулық сақтау саласының цифрландырылуы бұл саладағы қателіктер санының азаюына, қызмет көрсету сапасы мен жылдамдығының артуына, сонымен қатар әрбір адамның денсаулығы туралы толыққанды ақпараттық жүйенің құрылуына ықпал етеді. Мәселен, қазіргі таңда SMS арқылы баланың жөргекпұлын алуға, балабақшаға тіркеуге, тіпті баланың туу туралы куәлігін шығартуға болады.

Жалпы жаңа технологиялардың пайда болуы қызметтің жоғары сапалы әрі тез көрсетілуіне мүмкіндік береді. Осы мақсатта халықтың компьютерлік сауаттылығын арттыру үшін Білім және ғылым министрлігі тарапынан бірқатар бастамалар жүзеге асырылып жатыр. Мектептерге «Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар» пәні енгізіліп, осы салада білім гранттары көбейтілген.

Мамандар не дейді?

Бағдарлама алдағы 5 жылға бірқатар мақсат-міндеттерді жүктеді. Нәтижесінде еліміздегі бірнеше жүйені цифрландыру қажеттігін көрсетті. Осы орайда «Бұл уақыт аралығында бағдарлама діттегеніне қол жеткізе ала ма?» деген сұрақ та туындауы ықтимал. Мамандардан сұрап көрдік.

— «Иә» деп жауап бере аламын. Себебі «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасы тың түсінік емес, өйткені Қазақстан ИТ-технологияларға бүгін кірісіп жатқан жоқ қой. Бұған дейін де талай ИТ жобалар, технологиялық шешімдер әр салада азды-кемді қолданысқа енгізіліп, халықтың жұмысын жеңілдетіп жүр – онлайн сервистер, әлеуметтік ортада интернет арқылы төлемдер, мемлекеттік қызметтердің бірыңғай түрлері және т.б. «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасының басты мақсаты да – осы, әр бағытта қалыптасқан технологиялық шешімдерді өзара интеграциялау арқылы ортақ жетілдіру, қамтылмаған бағыттарды әрі қарай цифрландыру және оның біртұтас болуына мүмкіндік жасау деп түсінемін, — дейді Mediana.kz компаниясының техникалық директоры Өмірбек Құрбанбаев.

Бағдарлама жүзеге асқан тұста көптеген қызмет түрлері компьютер құзырына кірмек. Осыған байланысты көпшілік арасында «Соның ықпалынан жұмысшы адамға деген қажеттілік азаймай ма?» деген пікір қалыптасуы да заңдылық секілді. Бұл біздің, Қазақстанның жағдайында қаншалықты мүмкін? ІТ мамандар бұған алаңдаудың еш қажеті жоқ дейді.

«Бір жағынан солай, жасырып қажеті жоқ. Бірақ өз басым басқаша аргументті алға тартамын. Ойланып қараңыз, қазіргі заманда кез келген мемлекет заманауи технологияларды өзінің даму жолын жетілдіру мақсатында қолданады. Қай ел болса да, технологияларды экономикасының жақсаруына септігін тигізу үшін енгізіп жатады. Яғни, экономика дамиды, бірақ адамдардың жұмысы азаяды. Бұл, логикаға салып…