Циклоалкандардың құрылысы мен қасиеттері 11 сынып

№19 М.Мақатаев ЖОМ КММ

№ 13- сабақ. Циклоалкандар, гомологтық қатары,жалпы формуласы, құрылысы, изомерленуі, атаулары, табиғатта таралуы, қасиеттері

Күні:

Мұғалімнің есімі: Битабарова Хадиша Исабековна

Сынып: 11

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Оқуға негізделген сабақ мақсаты

11.2.4.1. Көмірсутектердің жіктелуі тақырыбын еске түсіру арқылы «циклоалкан» сөзіне түсініктеме беріп, циклоалкандардың құрылысы мен изомерленуін біледі, аталуы мен табиғатта таралуы туралы, физикалық және химиялық қасиеттерін алкандармен саластыра отырып түсіндіру, циклоалкандар мен алкандардың өілдері, олардың қолданылуы, ұқсастықтары мен айырмашылық тары туралы зерттеп, талдау.

Сабақ мақсаттары:

Барлық оқушылар:

Циклоалкандарды өзге көмірсутектерден ажырата алды, циклоалкандардың құрылысы мен изомерленуін біледі,

Оқушылардың басым бөлігі:

Циклоалкандардың өкілдерін , оладың қандай мақсатта қолданылатынын түсінді, оларға тән химиялық реакция түрлерін біледі

Кейбір оқушылар:

Бүгінгі алынған мәліметтерді өткен тақырыптармен байланыстыра алады

Тілдік мақсат

Оқушылар: Циклоалкандардың физикалық, химиялық қасиеттерін үйренеді.

Негізгі сөздер мен тіркестер: циклопарафиндер, нафтендер

Сыныптағы диалог/ жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер: нафтен-naphthenic, цикл-cycle, модель-model

Талқылауға арналған тармақтар:Алкандар мен циклоалкандардың айырмашылығы мен ұқсастығы?

Сіз неліктен .... екенін айта аласыз ба? құрлысы арқылы көз жеткізеді .

Жазылым бойынша ұсыныстар:Жаттығулар орындап,сөздік дәптермен жұмыс жасайды.

Алдыңғы оқу

Алкандар туралы алған білімдерін тиянақтайды

Жоспарланған уақыт

Жоспарланған жаттығулар(төменде жоспарланған жаттығулармен қатар, ескертпелерді жазыңыз)

Ресурстар

Басталуы

1Ұйымдастыру кезеңі

а)Сәлемдесу;

Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру «тамаша екен»жаттығуы

Жұптар арқылы бірігеді. І-тапсырма. Сұрак-жауап.

1. Метан суда ери ме? Метанды алу реакциясының теңдеуін жаза керек.

2. Метанның жану реакциясының теңдеуін жазыңыздар.Жалын түсі қандай? Неге?

3. Метанның түзілу реакциясын жазыңыздар.

4. Неге сусыз натрий ацетаты қолданылады? Натрон ізбесі не үшін қажет?

5. Калий перманганаты және бром суы ерітінділері арқылы метанды өткізгенде ерітінділер түсі қалай өзгереді? Метан қай гомологтық қатарға жатады?

ІІ-тапсырма

1. а) изобутанда; б) 2-метилбутанда бір сутегі атомын хлорға ауыстырса,

реакциялардың жүру жағдайларын көрсетіп, түзілген монотуындыларды атау керек.

2. а) изобутанға; б) 2-метилбутанға азот қышқылымен әсер еткенде түзілген нитроқосылыстарды атап, реакциялар жүру жағдайларын көрсету керек.

3. Қалыпты құрылысы С21Н44 болатын көмірсутегінің

а) жану реакциясын оттегі артық мөлшерде б) карбон қышқылдарын (мүмкін болатын реакциялардың біреуін) алу реакциясын (тотықтырғыш жетпеген жағдайда) жазу керек.

4. Көмірсутектердің крекингісінің мәні неде?

а) бутан; б) гексан крекингіге ұшырағанда жүретін реакциялар кестесін жазу керек.

ІІІ-тапсырма.Есеп шығару.

5. 11,2 литр пропанды жаққанда түзілген СО2 газын жұту үшін тығыздығы 1,09 г/см3 8%-ті натрий гидроксидінің (қышқыл тұз түзілсе) қандай көлемі қажет? Жауабы: 688 мл.

6. 0,1 моль қаныққан көмірсутекті жағу үшін 56 л ауа (қ.ж.) жұмсалған болса (ауадағы оттегі мөлшері 20% ), осы көмірсутектің структуралық формуласын жазу керек. Жауабы: С3Н8.

7. 0,048 кг метан және 0,042 м3(қ.ж.) этаннан тұратын қоспаны жағу үшін қажет оттегі көлемі қанша?

2.8. 1 л этан жанғанда түзілген көмір қышқыл газын жұту үшін 12% -ті

(ρ = 1,1 . 10-3 кг/м3) калий гидроксидінің қандай көлемі қажет?

9. Циклопропанды жаққанда 6 л СО2 түзілген болса, қ.ж. қанша көлем оттегі жұмсалған?

10. 1 моль қаныққан көмірсутекті жаққанда 22,4 л көмір (IV) оксиді (қ.ж.) және 36 г су түзіледі. Осы газдың 1 л көлемін жаққанда қанша көлем ауа

қажет, газдың формуласын табу керек.

ІІІ-тапсырма.Сәйкестікті табыңдар.

1. Алкандардың химиялық құрамы реттік санмен, аталуы әріптермен берілген. Соны жұпта.

1) С2Н6 А) Октан

2) С5Н12 В) пентан

3) С8Н18 С) дектан

4) С10Н22Д) этан

5) С7Н16Е) гептан

ІV-тапсырма.

1. Мына айналымдарды:

С → СН4 →СН3Вr → С2Н6 → СО2

С + 2Н2 →СН4

СН4 + Вr 2 → СН3Вr +HВr

2СН3Вr + 2Na → С2Н6 + 2NaВr

2С2Н6 +6О2 → 4СО2 +6Н2О

Жүзеге асыруға мүмкіндік еретін химиялық реакция теңдеулерін жазыңдар.

V-тапсырма. Кесте толтыру.

1. Төмендегі кестені толтырыңдар және алканның құрамындағы көміртектің санымен көміртек пен сутектің массалық үлестерінің араларындағы тәуелділікті бейнелейтін график құрыңдар.

Алканның молекулалық формуласы

Салыстырмалы молекулалық массасы