Тұлғаны әлеуметтендірудегі оқушылар үйінің рөлі мақаласы

Тақырыбы:

Тұлғаны әлеуметтендірудегі оқушылар үйінің рөлі

Авторы: Жаныбекова Райхан Джунисовна -«Алматы облысы Жамбыл ауданының білім бөлімі» мемлекеттік мекемесінің «Жас Ұлан» оқушылар үйінің директоры

Тұлғаны әлеуметтендірудегі оқушылар үйінің рөлі

Бала тәрбиесі мен қосымша білім беруді жүзеге асыру барысында оқушылар үйі атқарып отырған ісшаралардың тұлғаны әлеуметтендіруде атқарар рөлі орасан зор.

Әлеуметтендіру дегеніміз — мәдени элементтерді түсіндіру, әлеуметтік мұраттар мен құндылықты игеру негізінде жеке тұлға қасиеттерін қалыптастыру дейтін болсақ, онда біз әлеуметтендіру жүйесінің мазмұны қоғам талабымен айқындалатынын аңғарамыз. Олай болса, біздің алдымызда қоғамның болашағын қоғамның маңызды салаларын біліп, танып, әлеуметтік ортада өз бағыты мен бағдарын, өзіндік рөлін айқындай білуге баулу міндеттері тұрғанын жақсы түсінеміз. Жалпы, қазақ халқы тәрбиенің өзін тұлғалық, азаматтық болмыс қалыптасуының негізі ретінде қарастырған. Сонымен қатар біз тәрбиелеген оқушы өмір мен тіршілік салалары туралы өзіндік пікірі қалыптасқан, іскерлікпен тіршілік ағымы, өндірістік қызметке қатыса білуден хабардар, заңды басшылыққа ала отырып әрекет жасайтын, әлеуметтік ортада өзіндік орнын анық білетін азамат болуы қажет.

Бұл орайда Алматы облысының Жамбыл ауданындағы Ұзынағаш ауылындағы «Жас ұлан» оқушылар үйі қалыптасқан дәстүрі бар мекеме ретінде уақыт талабына сай мазмұнды да маңызды жұмыстар атқаруда. 2000жылдан бастап жұмыс істеп келе жатқан мекеме аудан орталығы оқушыларымен ғана жұмыс істеп қоймай, аудан өңірі,аймақтарындағы тағылымды шараларға ұйытқы болады.

Қосымша білім беру дегеніміз – баланың қосымша дамуы, бос уақытын тиімді өткізуіне ықпал ету. Бұл жүйе әр түрлі жастағы балалар мен жасөспірімдердің жаңа білім алуына және шығармашылық белсенділігін дамытып,қызығушылықтарын арттыруға мүмкіндік тудырады. Сонымен қатар, жасөспірімдер арасындағы құқық бұзушылықтың азаюын, оқушылардың қызығушылығына бағдар беру, өміршең білім көздерін ұсынуға басымдық беруі жағынан тұлғаны әлеуметтендіру мәселелерімен астасады.

Аудан бойынша 4 қосымша білім беру ұйымы бар, осының ықпалы болар мектептерден сұранып, үйірмелерге қатысатын оқушылардың саны да артып отыр. «Жас Ұлан» оқушылар үйінде26 үйірме және кадет сыныбы жұмыс жасайды, өткен оқу жылынан бастап заман талабына сай техникалық-шығармашылық бағытқа бет бұра бастадық.«Робототехника», «Жас физик», «Химия әлемі», «Авиамодель»,«Алғашқы техникалық модельдеу» үйірмелері ашылып, қажетті құрал-жабдықтармен жабдықталды. 2019-2020 оқу жылында 1195 бала қамтылды.

Өз кезегінде бұл үйірмелердің жұмыс істеуі тұлғалық қалыптасуы мен әлеуметтенуіне қалай қызмет етеді. Адамдардың мінезіқұлқы әлеуметтендірудің обьектісі ретінде қалады десек, алайда адам бұл процестің обьектісі емес, суьектісі болған жағдайда ғана әлеуметтенетінін жақсы білеміз. Бұл бағытта біз оқушымен теңтұлғалық қағидатты ұстанып, олардың қажеттілігі мен сұранысына басымдық бердік. Бұл сауалнама мен кездесіп, сұхбаттасу арқылы жүзеге асырылды. Әлеуметтендіру қоғам талаптарын жеке тұлғаның қалыптасу кезеңінде бірте-бірте игеруіне негізделетінін есте ұстадық. Сонымен бірге сана мен тәртіптің маңызды әлеуметтік рөлін де жадыда ұстап, оқушының қоғаммен қарым-қатынасын қажеттілік пен заман талабына сай қалыптастыруды басты назарда ұстадық.

Үйірме жұмыстарын жоспарлау барысында бірінші кезекте баланың әлеуметтік табиғи мінезін дұрыс бағытта дамыту, тұлғалық, азаматтық болмысын қалыптастыру және оқушыны игерген білімін қолдана алатындай, кез келген ортада жағдаяттан шығар шешім таба алатындай әлеуметтік өмірге дайындауды басты мақсат ретінде қарастырамыз. Осы бағытта біз дәріс сабақтардан гөрі практикалық сағаттарды мол береміз. Оқушылар үйіндегі оқыту, тәрбие беру ерекшелігі де осында. Соңғы кезде біз оқушылар қажеттілігін ескере отырып зертханалық, тақырыптық өзіндік ізденіс жобаларын жасау кеңістігін арттырудамыз. Бұл тұлғаның әлеуметтік даму барысында өзін тұлға ретінде сезінуіне, қоғамдағы орнын айқындай білуі мен тұлғалық ұстанымы мен қағидаттарын айқын тануына жол ашады.

Әлеуметтендіру жүйесіндегі міндеттер екі бағанда шешімін табады: тұлғаның әлеуметтік бейімделуі және әлеуметтік кемелденуі. Біздің жағдайда екі міндет те шешімін табады. Себебі бұл міндеттердің шешімі ішкі және сыртқы факторларға байланысты. Ол оның өскен ортасы, заманауи өзгерістер мен әлеуметтік желінің әсері т.т. Соның ішінде, сыртқы ортаның қайшылықтары баланың бойында дамып келе жатқан ішкі қарсыластық күшіне сай болмаған жағдайда баланың сенімсіздік пен жандүниесінің жабылуына яғни психологиялық жайсыздықтарға, өмірде келеңсіздіктерге ұрынуына әкелуі мүмкін. Сол себепті біз оқушылармен үнемі әлеуметтік педагог немесе психолог жұмыс істеуін күн тәртібінен түсірген емеспіз. Адамның орталыққа ұмтылыс күшінің сыртқы мәдениеттің әсерінен әлдеқайда басым болуы қажеттігін ескереміз, бала жанының оқшауланбауын басты назарда ұстаймыз. Осы тәжірибе бізге биылғы әлемдік індеттен сақтану шаралары енгізілген төтенше жағдайда жақсы ықпал етті. Қашықтан оқуға көшірілген оқушылар қарымқатынас ен сенімнің беріктігінен қалыпты жұмыс істеумен қатар, белсенділік қарқынын да төмендеткен жоқ. Тіпті барынша тың идеялар мен ізденіске ұмтылу байқатты.

Әлеуметтендіру — тұлғаның қоғамдық сипаттағы болмысын, берік келбеті мен азаматтық бейнесін сомдау. Ол әлеуметтік қарым-қатынасы, достық, сүйіспеншілік, отбасы, өндірістік, саяси т.б. ұстаным, көзқарастарымен өлшенеді. Абайша айтқанда: «әрнеге әсерленбей, керек өнерді үйреніп, арқаланып, өмірдің кетігіне кірпіш боп қалану». Осы міндетті ұғынып, оны өз ұстанымына айналдыруға күш салған оқушылар үйі педагогтері өз үйірмелері бағыттары мен мақсатын қамтитын оқутәрбие үдерісін патриоттық, танымдық, зерттеушілік, шығармашылық, іскерлік және т.б. бағыттарда айқын жүргізіп, оны түрлі форматтағы ісшаралар түрінді өткізуге күш салды. Ал қашықтан оқу жағдайында рнлайн конференция, акция, челлендж, виртуалды көрме, жеке баланың шығармашылық есебі т.т. формаларда жүзеге асырып, оқушының болмыстық келбеті мен…