Психологтың жеке тұлғаны тәрбиелеудегі қызметтері туралы мақала

Жетекші:Бекназар А.Б. Азаматтық қорғаныс жоғары көпсалалы көлледжінің «Педагогикалық

және жалпы білім беру пәндер» кафедрасының мұғалімі. Кілт сөздер: Тәрбие, шығармашылық қабілеттер,қарым-қатынас тәрбиесі,шығармашылық дамыту.

Аннотация Қазірігі білім беру жүйесінде мектептің психологиялық қызметі қарқынды дамып келе жатқан саланың бірі. Сонымен бірге, бүгінгі әлемдік пандемия кезіндегі оқушылардың қашықтықтан оқылуы,тұлғааралық қарым-қатынастардың азаюы және т.б көптеген факторларға байланысты оларға психологиялық қолдау көрсетудің маңыздылығы зор. Яғни психологиялық денсаулығына ықпал ете отырып тәрбиелеу өзекті мәселе.

ЖЕКЕ ТҰЛҒАНЫ ТӘРБИЕЛЕУ БАРЫСЫНДАҒЫ ПСИХОЛОГТЫҢ АТҚАРАТЫН ҚЫЗМЕТТЕРІ Мектеп психологы қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық жағдайларда кездесетін келеңсіз үрдістермен күрес жүргізе алатын – күрескер болуы керек. Өйткені ол халықтың қамын, шәкірттің болашағын ойлайтын және сол үшін еңбек ететін тұлға. Ол оқушы бойында тәрбиелік (адамгершілік, еңбексүйгіш, эстетикалық, ұйымшылдық, патриоттық және т.б) және дамытушылық (қабілетін, тіл байлығын, өз бетінше жұмыс істеуін, ізденімпаздық және т.б) міндеттерін орындауы тиіс. Яғни, психологиялық денсаулықтың негізі – баланың рухани өсуіне, оның жанының жайлы болуына психологиялық жағдай жасау, оқушылар мен мұғалімдердің шығармашылық қабілетін ашу болып табылады.

Психолог оқушылардың жан-жақты және үйлесімді дамуын мақсат етіп, өзінің іс-әрекетін педагогикалық ұжыммен, дәрігерлік қызметпен, социологтар, дефектологтар, сондай-ақ қоғам өкілдерімен тығыз байланыста ұйымдастырады. Психологтың жұмыс тәртібі осы ереже негізінде қабылданған психологиялық қызмет бағдарламасының мақсаты мен міндеттерін ескере отырып, оқу мекемесінің жалпы жұмыс тәртібіне сәйкес анықталады және оқу мекемелерінің директоры бекітеді. Оқу мекемелері мамандардың кәсіптік іс-әрекеттерін кешенді психоллогиялық-педагогикалық сараптауға, білім басқару орындарының немесе жеке оқу мекемелерінің ұсыныстары арқылы жүргізілетін оқу бағдарламалары мен жобаларды, оқу-әдістемелік құралдарды құрастыру немесе жазуға қатысады.

Мектептегі психологтың іс-әрекеті – бұл кәсіби іс-әрекет, оның мазмұны оқушыларға білім беру, оқыту, тәрбиелеу, психологиялық кеңес беру және т.б. қызметтер көрсету[59].

Мектептегі психологиялық қызмет – әрбір баланың толыққанды психикалық және тұлғалық дамуына әсер ететін жағдайлармен қамтамасыз ету негізгі мақсаты болып табылатын білім беру жүйесіндегі арнайы сала.

Мектептегі психологиялық қызметтің басты мақсаты – дамудың және оқу-тәрбие процесінің әлеуметтік жағдайын ғылыми психологиялық қамтамасыз ету, яғни білім беру процесіндегі барлық қатысушылардың денсаулығын сақтауға арналған психологиялық жағдайларды қамтамасыз ете алатын, тұлғаны дамыту мен

тәрбиелеудің осы күнгі психологиялық-педагогикалық теориялары негізінде осы процесті ұйымдастыру мен құру және жүргізу[60].

Қызметтің негізгі мәселелеріне кіретіндер: әр жас кезеңінде балалардың тұлғалық интеллектуалдық дамуына қолдау көрсету, олардың бойында өзін тану және өзін жетілдіру қабілеттерін қалыптастыру;

-білім беру мекемелерінде әлеуметтік-психологиялық климаттың жағымды үйлесімді болуына қолдау көрсету;

-білім беру бағдарламаларын олардың мазмұны мен игеру тәсілдерін оқушылардың, тәрбиелеушілердің ақыл-ой және тұлғалық мүмкіндіктеріне бейімдеу мақсатында психологиялық қамтамасыз ету;

білім беру мекемелеріндегі әлеуметтік жағдайды психологиялық талдау, негізгі мәселелерді айқындау және олардың туындау себептерін, шешілу жолдары мен құралдарын анықтау;

балалардың, жеткіншектер мен жастардың дамуындағы ауытқулардың алдын алу және жеңе білу ;

мамандардың кәсіби іс-әрекетіне, білім беру бағдарламалары мен жобаларына, оқу-әдістемелік құралдарға психологиялық сараптама;

үздіксіз білім беру процесінде бір сатыдан екінші сатыға ауысу кезіндегі психологиялық – педагогикалық жағдайларды әзірлеу және жасау;

білім беру тәжірибесіне психология ғылымының жетістіктерін енгізу мен оларды таратуға қолдау көрсету;

білім беру жүйесі мамандарының іс-әрекетін ғылыми-әдістемелік қамтамасыз ету.

Мектеп психологы қызметінде негізгі үш бағыт басшылыққа алынады:ғылыми бағыт – заманауи мектеп жағдайында психологиялық білімді кәсіби қолдану құралдарын, әдіс-тәсілдерін дайындау мақсатында бала тұлғасының психикалық даму және қалыптасу заңдылықтары негізге алынады.Қолданбалы бағыт – оқу бағдарламаларының,дидактикалық және әдістемелік материалдардың психологиялық негіздемесін, мұғалімдерге психологиялық қолдау көрсету стратегиясын құруды кірістіре отырып, білім беру мен тәрбие үдерісінің психологиялық тұрғыдан қамтамасыз етілуін іске асырады.Практикалық бағыт – білім беру ұйымында психологтың тікелей жұмысын қамтамасыз ететін нақты міндеттер кешенін шешу мақсатында, атап айтар болсақ:оқушыға қатысы;мұғалімге қатысы;білім беру және тәрбиелеу кеңістігі ұйымы ретінде мектепке қатысы бойынша жүзеге асырылады[61].

Мектеп оқушысының бойында жағымсыз мінез-құлық дағдыларының көрініс беруі, психологиялық күйзеліске түсуі, басқалармен қарым қатынаста қиындықтардың туындауы бұның бәрі бір-бірін түсінбеу,бір-бірін тыңдау, түсіну, кешіру, мойынсұну, секілді қасиеттердің жүзеге аспау негізінен туындайды. жалпы алғанда психологиялық денсаулық мәнін түмінбеуден. Сондықтан да мектеп психологы баламен жұмыс істейтін барлық адамдардың психологиялық мәдениетін көтеру өте маңызды.

Психологиялық ағартушылық – бұл үлкендер (тәрбиешілер, мұғалімдер, ата-аналар) мен балаларға психологиялық білім беру. Мұндай психологиялық ағартушылықтың негізгі мәні мынада: