Тыйым сөздер балабақшаға арналған қосымша материал

Тыйым сөздер

Қазақ халқының тәрбие құралдарының бірі – тыйым сөздер. Бұлсөздер есі кірген балаларға жаман әдет, жатпиғыл, орынсыз қылық, теріс мінездерден сақтандырып отырған. Тізені құшақтау – жалғыз қалудың, қолды төбеге қою – ел жұрттан безінудің, үлкеннің жолын кесу - әдепсіздіктің, асты төгу – ысыраптың белгісі деп таныған және ондай ерсіз істерге қатаң тыйым салған. Мындай тыйым сөздер ел ішінде өте көп. Дастарқанды, тамақты баспа.

Кісі мініне күлме, кемтарға күлме.

Малды, ыдысты, тамақты теппе.

Босағаны керме, құшақтама.

Түнде үй сыпырма, тырнағыңды алма.

Үлкендердің жолын кеспе, сөзін бөлме.

Бүйіріңді таянба, жер таянба, иегіңді таянба.

Жақын адамға пышақ сыйлама.

Тұзды , күлді баспа.

Үйге жүгірме.

Адамға қарап түкірме, есінеме.

Пышақтың жүзін жалама.

Таңдайыңды қақпа, басыңды шайқама.

Қызды ұрма.

Кісіге, молаға саусағыңды шошайтпа.

Түнде суға барма.

Түрегеп тұрып немесе жатып тамақ ішпе.

Көп ішінде қатты сөйлеме, қатты күлме.

Үлкеннен бұрын тамақ жеме.

Орындықта аяғыңды айқастырып отырма.

Тырнағыңды тістеме.

Бетіңді баспа.

Жалғыз ағашты шаппа.

Аяқ қолыңды жіппен байлама.

Шашыңды аяқ астына тастама.

Малға теріс мінбе.

Пышақты шалқасынан қойма.

Жақты таянуға болмайды.

Екі езуді керуге болмайды.

Ішекті тартуға болмайды.

Бос бесікті тербетпе, бесікті ашық қалдырма.

Құран оқығанда күлуге болмайды.

Үйге жүгірме.

Үлкен кісінің алдын кеспе.

Киме теріс киімді, Теппе киім-ұйымды.

Салма ауызға инені, Үзбе, жұлып түймені.

«Тар киім тез тозады» деген бар. Сырт киім мен аяқ киімдердің әрі ыңғайлы, әрі жыл мезгіліне орай таңдалғаны абзал.

Барлық киім мен сәндік әшекейлер өз жасыңа қарай, бет әлпетің мен дене мөлшеріңе сәйкес лайықталып, жарасым тапқаны дұрыс.

*** Әсем біздің сәнқой-ақ, Еліктегіш сондай-ақ. Үлкендердей болам деп, Солай жүре алам деп: Бетіне опа жағады, Әшекейлер тағады... Сәнді болған дұрыс қой, Шектен шықса бұрыс қой! Аяқ-қолың болмай кір, Тырнағыңды алып жүр.