Ү. Уайдин сатираларындағы астарлы шындық мақала

Әл-Фараби атындағы

№21 мамандандырылған гимназия,

Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі Сулейменова Акшолпан Жиенеевна, Ақтөбе қаласы

Ү.Уайдиннің сатираларындағы астарлы шындық - тәрбие құралы

Сатираның сахнасынан ойып тұрып орын алған жерлесіміз Үмбетбай Уайдин – біздің мақтанышымыз. Жасандылықтан бойды аулақ ұстап, таза табиғи әрі шынайы шығармаларын көпке ұсынған сатирикті біз қаншалықты ұлықтап жүрміз?

Қоғамдағы ащы шындық пен келеңсіз жағдайларды өткір сынға алатын сатира жанрының жүгін арқалау екінің бірінің қолынан келе бермейді. Сондықтан осы саланың тасын өрге домалатқан есімі елге танымал Уайдин Үмбетбай атамыздың шығармасын білмеу – сіз бен біге сын.

Сатира сардары қоғамдағы қандай мәселені қозғады? Мәселен «Өтініш» деген юморында тамыр-таныстықтың білімді қалай саудаға салғанын ащы сынға алады. «Өмекелердің» арқасында су ішіп жүрген күрмектер қоғамның дамуына кедергі келтіріп жатқаны айдан анық көрінеді.

«— Өмеке, Сізге бір өтініш бар.

— Айта бер.

— Біздің мына інішекке шет тілінен бір үштік баға керек болып тұр.

— Өзінің шамасы қандай еді?

— Өзі екіге біледі. Енді біреу болса болды».

Оқып, күлесіз. Бұл күлкінің астарында ауыр зіл жатыр. Кейде «Өмекелерсіз» өмір қалай болады екен деп те ойлайсыз. Бірақ біреуге арқа сүйеп шаруасын маңдытатын адамдардың өмірде жиі ұшырайтынын көріп жүрміз. Олардың бар болуы – өмір шындығы.

«Мне все равно.

маған бәрібір…»,-деп басталатын юморында автор табиғаты ластанып, тіліне қауіп төніп , қызы өзге ұлтқа тұрмысқа шығып, ұлттың сақталуына күмән туса да, бәріне бас ауыртпай бей-жай қарай салатындарға көгеріп, көктемейтіндерін айтады. Ащы шындықтың буы бұрқырап тұрған фельетон оқып отырған адамға үлкен ой салады. Неге біз сонша қамсызбыз деп өз-өзімізді жақсы болуға бір қайрап аламыз. Алайда бір «әттеген-айы» - сатираны өте жеңіл қабылдайтын адамдардың көптігінде. Астарлы ойдың пайымын көп адам түсіне бермейді. Бұл жерде сықақшының халық басындағы ауыртпашылыққа жаны күйіп тұрғанын көруге болады.

«-Бешпентіңнің артқы жағы лас болып қалыпты-ау, Бәке?

- Дым да қылмайды.

-Дым да қылмайды дейді ғой. Бешпентіңнің артқы жағы былғанып қалыпты деп тұрмын ғой мен саған.