Үлкен адам мен бала қатынасы сабақ жоспары

«Үлкен адам – бала» қатынасы

Бала ата-анасымен күнделікті және үзіліссіз қарым-қатынас барысында өмірлік тәжірибені жинақтайды, жеке өзара қатынастар орнатуды үйренеді, мінез-құлық нормаларын меңгереді.

Өскелең ұрпақты болашақ өмірге даярлау – басты міндеттердің бірі. Ал бұл міндет «үлкен адам – бала» қатынасы өзара сенім мен сыйласымдылыққа, ата-ананың балаға деген сүйіспеншілігі мен талап қоя білушілігіне, балаға өз бетінше әрекет етуге мүмкіндік берген, сондай-ақ адами қасиеттерді, қалыптастыратын отбасыларында ғана нәтижелі болуы сөзсіз.

Мектеп жасына дейінгі бала еліктеуге бейім келеді. Бала күнделікті ата-анасымен бола отырып, оларды жақсы көреді және әрбір әрекеттеріне еліктеп қимылдарын, қозғалыстарын, сөйлеген сөздерін, мінез-құлықтарын, әдеттерін «көшіріп» алады. Сонымен қатар оның жағымдысын да, жағымсызын да үйренеді. Есте ұстаңыз. «Бала – ата-ананың айнасы» деп бекер айтылмаған болар. Бұдан мынадай түйін жасауға әбден болады: сіз баладан не көрсеңіз, ол оның барлығын ең әуелі ата-анасынан үйренеді.

Баланың жақын адамдармен қарым-қатынасының сырластық сипаты бар және сүйіспеншілікке толы туысқандық байланысқа негізделген. Міне осының өзі оның рухани әлемінің байлығы, болмыстағы құбылыстарды түсінуі мен тәрбиесінің сипаты болмақ. Отбасы мүшелерімен байланыс жасай отырып, бала олардан көп нәрсені үйренеді. Бірақ ол бірнеше айлар бойы ата-аналарымен бірге бола отырып «үлкендердің» өмірін бақылап тек жай қараушы ғана болуы мүмкін. Кішкентай бала үлкендермен өзара белсенді әрекеттесу барысында дербестікке ие бола бастайды, дамиды, адамгершілік тәжірибені жинақтайды. Біздің айтпағымыз, баланың қарым-қатынасқа, біріккен эмоциялық және маңызды іс-әрекетке деген талпынысына ата-ананың немқұрайлылығы әлеуметтік мінез-құлық нормаларын, ережелерін, дәстүрлерін және әдеттерін меңгеруін тежеуі әбден мүмкін.

Кейбір ата-аналар саналы түрде өзінің тәрбиелеушісі қызметін басқа адамдарға (апасына немесе атасына, отбасында жұмыс істемейтін, отбасының бір мүшесіне, бала-бақша тәрбиешісіне, туысқандарының біріне және т.б.) аударғысы келеді. Олардың ойынша, тәрбие арнайы уақытты және ерекше күшті қажет етеді, ал олар болса жұмыс істейді, уақыттары жоқ: «мен қай уақыта тәрбиелеймін? Мен жұмыс істеймін», «отбасын кім асырайды?» және т.б. Өмір көрсетіп отырғандай көптеген ата-аналар баланы материалдық жағынан ғана қамтамасыз етеді де, онымен бірігіп уақыт өткізуден, сабақтарына қатысудан, оның іс-әрекетіне кірісуден қашқалақтайды.

Аса зейінді, кішіпейіл сақ адам қандай жағдайда да болмасын басқа адамдармен қатынаста өзінің адамгершілік қасиеттерін көрсетеді. Екі моральдың болуы мүмкін емес: біреуі - өз отбасым үшін, ал екіншісі – қоршағандар үшін. Егер сіз ұлыңыздың (қызыңыздың) өзіңізге зейінді, кішіпейіл болғанын қаласаңыз, онда басқа адамдармен қатынастарда да дәл сондай болуға үйретіңіз.

Бала үлкен адамның өзіне деген салмақты, құштар, құмартқан, сүйіспеншілікті қатынасын керек етеді. Егер бала үнемі үлкен адамның оның қуанышын, әсерлерін бөліскісі келмегеніне, немқұрайлылығына тап болса, онда оның жақындарына көрсеткісі келген «жасырын жатқан асылы» біртіндеп өшіп қалады. Нәтижесінде баланың үлкендермен байланысқа деген талпынысы нашарлап кетеді. Ата-ана жақын арада мұны түсінсе жақсы. Тағы бір қызығы, бала оқушы болғанда біз одан мектеп, оқуы, достары, сыныптағы оқиғалар туралы айтуды күтеміз. Бізді баламыздың не ойлайтыны, не қызықтыратыны, не мазасыздандыратыны қызықтырады. Бірақ баланың кішкентай кезіндегі немқұрайлы, салқын қатынастан кейін ол бізге ашыла қояр ма екен деген орынды сұрақ бәрімізде де туындайтыны сөзсіз.

Баланың қатысуымен болатын әңгіме үлкен адамнан аса әдепті болуды талап етеді. Баланың үнемі өзін орталық назарда сезінуіне жол бермеу керек. мысалы, мынадай жағдаятты алып қарайық: ұлы (қызы) оның жақсы жақтарын, сонымен қатар кемшіліктерін де аса сүйсініп әңгімелеп жатқан шешесін (әкесін) көреді. Осыған сәйкес мінез-құлық та қалыптасуы мүмкін: ол қоршағандардың назарын өзіне аударғысы келеді, расында да әерекше бала» екенін көрсеткісі келеді. Осылайша менменділік, атақ құмарлық, ерекше болу,…