Үлпершек ұлттық тағамы туралы танымдық мақала

Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданы "№7 мектеп-лицейі" ММ

Нурбергенова Жанар Мендибаевна -

бастауыш сынып мұғалімі, педагог-шебер

Үлпершек - ұмытылып бара жатқан ұлттық тағам

Дүние жүзінде қанша ұлт болса, сонша ұлттық асхана бар, ал әрбір ұлттық асханада сан алуан бір-біріне ұқсайтын және ұқсамайтын ұлттық ас мәзірлері әзірленеді.

Қазақ халқы асты өте жоғары бағалап, қастерлей білген. Халқымыз адамнан асты, жоғары қойған. Бұған «астан үлкен емессің» немесе «арпа, бидай ас екен, алтын, күміс тас екен», «асты қорлама құстырар, ерді қорлама тыштырар», «ас атасы – нан» деген нақыл сөздері куә. Халық - аста қасиет, құдырет, кие бар деп түсінген.

Қазақ халқы –ежелден мал шаруашылығымен айналысқан халық. Ғасырлар бойы қалыптасқан бай тәжірибесі бар олар мал өрісін, тіршілік табиғатын, қадір –қасиетін әбден танып, білген. Халқымыз өзінің тіршілігін, шаруашылығын мал өсірумен байланыстыра жасаған. Оның өнімдерін тіршілік құралы етіп, оңтайлы пайдалануды шебер игерген. Малдың етін, сүтін, жүнін, түбітін, қылын, шудасын, терісін, тіпті мүйізіне, сүйегіне дейін өз қажетіне жаратып, ұқсатып отырған.

«Мінсе-көлігі, ішсе- сусыны, жесе-тамағы, кисе-киімі, тұтынса-бұйымы » да, байлық, мақтан, салтанаты да осы мал болған. Ғасырлар бойы жасап, әзірлеу әдістерін қапысыз жетілдірумен болған ұлттық тағам түрлері – ұлттық мәдениетіміздің бөлінбес бір саласы. Кез-келген ұлттың өзіне ғана тән қасиет-қадірі, болмыс бітімі ұлттық дәстүрлі тағам түрлерімен ғана танылып қоймайды, оны әзірлеу жолдарымен де танылады.

Біз біле бермейтін, асхана мәзірінде де мүлдем кездеспейтін, тек кітаптан ғана оқитын немесе үлкен қариялардан ғана естіп біліп жүрген ұлттық тағамдарымыз да өте көп. Қазіргі кезде олардың көпшілігі мүлдем ұмытылып барады десек те болады.

Ұмытылып, жадымыздан шығып бара жатқан ұлттық тағам түрлері көп. Сондай тағамдардың бірі- үлпершек. Аты таңсық бұл тағам малдың тұтас жүрегінен дайындалады. Малдың қадірін біліп, қасиетін бағалаған бабаларымыз төрт түліктің етін мен сүтінен тағам түрлерін пайдалана білген.

Ертеректе тұрғындарда тоңазытқыш, мұздатқыштар болмағандықтан, мал етін тұздап, сүрлеп пайдаланған, сондықтан тағамның түрлерін, әзірлеу жолдарын ұрпаққа үйрете білген.