ұмж +қмж, 4 сынып бейнелеу өнері 2025-2026 жыл

М.Б. Жанаев, Ұ.М. Сүлеев, М.Д. Тоққожаева

БЕЙНЕЛЕУ ӨНЕРІ

Әдістемелік нұсқаулық (электрондық нұсқа)

Бастауыш білім беру деңгейінің

4-сынып мұғалімдеріне арналған

Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту министрлігі ұсынған

АЛМАТЫКІТАП БАСПАСЫ

Жанаев М.Б. т. б.

БЕЙНЕЛЕУ ӨНЕРІ: Әдістемелік нұсқаулық (электрондық нұсқа). Бастауыш білім беру деңгейінің 4-сынып мұғалімдеріне арналған / М.Б. Жанаев, Ұ.М. Сүлеев, М.Д. Тоққожаева– Алматы: АЛМАТЫКІТАП БАСПАСЫ, 2025. – 134 бет.

© Жанаев М.Б., Сүлеев Ұ.М., Тоққожаева М.Д. (мәтіні), 2025

© «АЛМАТЫКІТАП БАСПАСЫ» ЖШС, 2025

Алғы сөз

Осы әдістемелік нұсқаулық «Бейнелеу өнері» пәні бойынша бастауыш білім беру деңгейіне қойылатын талаптарды іске асыратын 4-сынып мұғаліміне арналған көмекші құрал ретінде дайындалды.

Әдістемелік нұсқаулық Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрі бекіткен Бастауыш білім беру деңгейінің 1–4-сыныптарына арналған «Бейнелеу өнері» оқу пәні бойынша үлгілік оқу бағдарламасының негізінде жасалды.

Оқулықтағы оқу материалдары мен тапсырмалар бейнелеу өнері бойынша мемлекеттік бағдарламада көрсетілген мақсаттар мен міндеттердің негізінде құрылды.

«Бейнелеу өнері» пәнін оқытудың мақсаты – көркемдік білім мен эстетикалық тәрбие беру, білім алушыларды Қазақстан мен бүкіл әлемнің рухани және материалдық мәдениетінің ажырамас бөлігі ретінде бейнелеу өнері әлеміне тарту, олардың тұлғасын қалыптастыру.

«Бейнелеу өнері» пәнін оқытудың міндеттері:

адамгершілік қасиеттерін қалыптастыру;

Қазақстан халқының мәдениеті мен басқа елдердің мәдениетін құрметтеу;

қоршаған әлемге деген көзқарасын шығармашылық жұмыстары арқылы білдіре білу;

бейнелеу өнерінің түрлерімен (графика, кескіндеме, сәндік-қолданбалы өнер, мүсін, дизайн, сәулет) және бейнелеу өнерінің жанрларымен (пейзаж, портрет, натюрморт, анималистік жанр т. б.) таныстыру;

кеңістіктік қабылдауды қалыптастыру;

графикалық дағдыларды және түстану қабілеттерін дамыту;

ұсақ моториканы, логикалық ойлауды, ойлаудың дербестігін және идеяларды іске асыруды дамыту;

әртүрлі материалдармен жұмыс жасаудың көркемдік дағдылары мен әртүрлі бейнелеу техникаларын игеру;

шынайы өмірде көркем мәдениеттің көрінісін көру қабілетін дамыту (музейлер, сәулет, дизайн, мүсін, сәндік-қолданбалы өнер арқылы);

оқушылардың сезімдік-эмоционалдық ақыл-ойларын, зейін, есте сақтау, қиялдау қабілеттерін дамыту;

дербестік, мақсатшылдық, дәлдік, еңбексүйгіштік сияқты тұлғалық қасиеттерді қалыптастыру.

Білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалау туралы

«Бейнелеу өнері» пәнін оқыту нәтижелерін бағалау қалыптастырушы бағалауды қолдану арқылы жүзеге асырады. Қалыптастырушы бағалау үздіксіз жүргізіледі, білім алушы мен педагог арасындағы кері байланысты қамтамасыз етеді және оқу үдерісін уақытылы түзетуге мүмкіндік береді. Оқу ақпараты бөлімін зерделеуді аяқтағаннан кейін оқытудың белгілі бір кезеңінде қалыптастырушы бағалау жүргізіледі, білім алушыларға кері байланыс беруден шығатын критериалды бағалаудың «сынақтан өтті» және «сынақтан өтпеді» қағидасын негізге алу қажет.

«Бейнелеу өнері» пәнінің мазмұнын ұйымдастыру

Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі: 4-сыныпта аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты құрайды.

Оқу пәнінің мазмұны:

Оқу-тәрбиелік міндеттерді шешу үшін құрылған оқыту мақсаттарының жүйесі 8 ортақ тақырыптан, 4 ұзақмерзімді жоспарлау бөлімінен тұрады.

4-сыныптағы «Бейнелеу өнері» пәнінің мазмұндық желісі шығармашылық әрекет барысында негізгі білімдермен практикалық дағдыларды қалыптастыруға бағытталған оқыту мақсаттары жүйесінің төрт бөліміне бағынады:

бөлім. «Бейнелеу сауаттылық негіздері» бөлімінде шығармашылық идеяларды тәжірибеде іске асыруға арналған құралдар берілген;

бөлім. «Бейнелеу өнер әлемі» бөлімі оқу материалының мазмұнын ашады;

бөлім. «Бізді қоршаған әлем» бөлімінде тапсырмалардың тақырыбы рухани адамгершілік, эмоционалды-құндылық бағдарын белгілейді;

бөлім. «Шығармашылық» бөлімінде шығармашылық қызметтің түрлері мен шарттарын

ашып, жүзеге асырады.

Бөлімдер өнердің әртүрлі жақтарын ашады: типологиялық, тілдік, құндылық-бағдарлық, белсенділік және әр сабаққа әртүрлі дәрежеде қатысады, кешенде бөлімдер бастауыш көркемдік білім беру мен тәрбиелеу мәселелерін шешуге бағытталған.

Бөлімдер бөлімшелерден тұрады.

Өнер туындыларын қабылдау бөлімшесінің міндеті: бейнелеу өнері дегеннің не екені және оның адам өміріндегі рөлі туралы түсінік беру, бейнелеу өнері туындыларын қабылдау үдерісін түсінуге және ұғынуға үйрету, Қазақстан мен әлемнің көрнекті суретшілері туралы түсінікті дамыту. Өзіндік көзқарасы мен дүниетанымын қалыптастыру, көркем-эстетикалық мәдениет пен көркемдік талғамын, стиль сезімін тәрбиелеу; өнер туындыларын талдай білу қабілетін қалыптастыру.

Графика бөлімшесінің міндеті: білім алушыларды кеңістіктегі орнын ескере отырып, әртүрлі графикалық құралдарды (сызық, штрих, дақ, реңк, сәуле мен көлеңкенің үйлесімділігін) қолдана отырып, пропорцияларды, көлемді, текстураны беру арқылы екі өлшемді жазықтықта үш өлшемді пішінді көруге және бейнелеуге үйрету; графикалық материалдармен танысуды жалғастыру.

Кескіндеме бөлімшесінің міндеті: жұмыста табиғат пен түстерді эмоционалды қабылдауды, үйлесімді түс қатынастарын құру қабілетін дамыту; түсті сезінуге тәрбиелеу. Жұмысты сауатты жүргізу, көркем материалдарды сауатты пайдалану дағдыларына үйрету. Заттардың фактурасын жеткізу дағдысын; түстің көмегімен кеңістіктегі сәуле ортасын жеткізу дағдысы; бейнеленетін заттың пішінін реңмен және түспен «мүсіндеу» құбылысын зерделеуді («жергілікті түс» ұғымы және оған жарықтың әсері, нысанның пішіні мен материалын берудегі реңнің рөлін) дамыту.

Мүсін бөлімшесінің міндеті: кеңістіктік қабылдауға үйрету, балалардың көлемді қабылдауын, пластикалық тілде көлем мен кеңістікті көру және жеткізу 10 мүмкіндігін дамытуға ықпал ету. Сабақтарда білім алушылар рельефті де, жұмыр мүсінді де орындау негіздерімен танысады.

Сәндік-қолданбалы өнер бөлімшесінің міндеті: сәндік-қолданбалы өнер мен дизайнның тілін, заңдылықтарын түсінуге тәрбиелеу. Әсемділік туралы идеяларды маңызды және нақты жеткізуге үйрету. Стилизация және жалпылау әдістерін қолдана отырып, қоршаған әлемде кездесетін формаларды шығармашылық түрде өңдеу біліктерін қалыптастыру. Әртүрлі материалдармен жұмыс жасау дағдыларын қалыптастыру, халық дәстүрлерімен таныстыру.

Сәулет және дизайн бөлімшесінің міндеті: (көркем құрастыру және модельдеу) сәулет ортасы мен дизайн негіздерін зерттеу және модельдеу, қалыптау туралы білімді бекіту, көлемді және жазықтық композициялар жасау дағдылары мен көркем дизайн мәселелерін өз бетінше шеше білу дағдыларын қалыптастыру. Бұл – көркемдік білім беру жүзеге асыратын қызметтің (немесе саланың) кіші бөлімдері. Яғни барлық бөлімшелер бөлімдердің құрамдас бөлігі.

Оқушылар оқулық бойынша алған білім мен дағдыларды одан әрі оқу үдерісі мен әлеуметтік практикада пайдаланады. Кейбір тапсырмалар ұжымдық жұмысты көздейді, бұл коммуникативтік құзыреттілікті едәуір арттырады.

Оқулықта коммуникативтік құзыреттілікті дамытатын сұрақтар мен тапсырмалар төмендегі айдарлармен берілген:

Ойлан және жауап бер.

Тапсырманы орында.

Жұптық жұмыс.

Топтық жұмыс.

Білгім келеді.

Орында.

Оқулықтың функционалдық тетігі әр сабақтың нәтижесін және әр оқушының мүмкіндіктерін тереңірек талдауға көмектеседі. Ол мұғалімге материалды меңгеру дәрежесіне назар аударуға және өзара бағалау және өзіндік бағалау әдістері арқылы балалардың танымдық үдерісін қадағалауға және басқаға мүмкіндік береді.

«Бейнелеу өнері» пәні бойынша ұзақмерзімді жоспарлау (Барлығы 34 сағат, аптасына 1 сағат)

Ортақ тақырыптар

Ұзақмерзімді жоспар бөлімі

Ұзақмерзімді жоспардың кіші бөлімі

Оқыту мақсаттары

Тақырыптар

Сағат саны

Мерзім і

Ескер ту

1-тоқсан

Кең-байтақ Қазақста- ным

Адам болам десеңіз

Бейнелеу сауаттылығы негіздері

Өнер туындыларын қабылдау

4.1.1.1 Қазақ ұлттық және әлемдік мәдениетінің, өнер, қолөнер, дизайн туындыларын зерделеудегі

ерекшеліктерді анықтау және түсіндіру.

Өнер туындыларын қабылдау

Музейге саяхат

2. Графика

4.1.2.1 Күрделі тәсілдер мен техникаларды сенімді қолдана отырып, өздігінен таңдалған графикалық материалдармен құралдарды

пайдалану.

Графика Графиканың сыры

4.1.2.2 Шығармашылық жұмыста графиканың күрделі тәсілдері мен

техникаларын қолдану.

Графика

Қазақстанның табиғаты

3. Кескіндеме

4.1.3.1 Күрделі тәсілдер мен техниканы сенімді түрде қолдана отырып, өздігінен таңдалған кескіндеме материалдары мен құралдарын

қолдану.

Кескіндеме

Табиғат – менің үйім

4.1.3.2 Кескіндеменің күрделі тәсілдері мен техникасын шығармашылық жұмыста сенімді түрде қолдана

отырып, қолдану.

Кескіндеме

Адам және табиғат

4. Мүсін

4.1.4.1 Күрделі тәсілдер мен техниканы сенімді түрде қолдана отырып, өздігінен таңдалған мүсіндеу материалдары мен құралдарын

қолдану.

Мүсін

Менің сыныптасым

5. Сәндік- қолданбалы өнер

4.1.5.1 Күрделі тәсілдер мен техниканы сенімді түрде қолдана отырып, өздігінен таңдалған сәндік-қолданбалы өнер материалдары мен құралдарды

қолдану.

Сәндік-қолданбалы өнер Кітапқа арналған бетбелгі

6. Дизайн және сәулет (көркем құрылымдау және модельдеу)

Күрделі құрылымдық техникалар мен тәсілдерді сенімді түрде қолдана отырып, өздігінен таңдалған іс-әрекетте материалдар мен құралдарды қолдану.

Модельдеудің күрделі техникалары мен тәсілдерін сенімді түрде қолдана отырып, өздігінен таңдалған іс-әрекетте материалдар мен

құралдарды қолдану.

Дизайн және сәулет Бөлмемдегі картина

2-тоқсан

3. Мәдени мұра

Бейнелеу өнер әлемі

1. Өнер туындыларын қабылдау

4.2.1.1 Қолданылған көркемдік мәнерлілік құралдары мен жұмыстарды орындау техникасын салыстыру және

түсініктеме беру.

Өнер туындыларын қабылдау

Мәдени мұраны сақтайық

2. Графика

4.2.2.1 Өнер жанрларының көркемдік мәнерлілігінде қолданатын құралдарын және графикалық жұмысты орындау техникасын білу

және түсіндіру.

Графика

Кітап графикасы

3. Кескіндеме

4.2.3.1 Өнер жанрларының көркемдік мәнерлілігінде қолданатын құралдарын және кескіндемелік жұмысты орындау техникасын білу

және түсіндіру.

Кескіндеме Бейнелеу өнеріндегі натюрморт жанры

4. Мүсін

4.2.4.1 Өнер жанрларының көркемдік мәнерлілігінде қолданатын құралдарын және жұмысты орындауда мүсіндеу

техникасын білу және түсіндіру.

Мүсін Барельеф Таңбалы тас

5. Сәндік- қолданбалы өнер

4.2.5.1 Өнер жанрларының көркемдік мәнерлілігінде қолданылатын

Сәндік-қолданбалы өнер Тәрелкенің ішін безендіру

Мамандық- тар әлем

құралдарын және жұмысты орындауда сәндік-қолданбалы өнер техникасын

білу және түсіндіру.

4.2.5.2 Сәндік-қолданбалы өнердегі

«табиғи пішін» ұғымын және жұмысты орындау техникасын білу және түсініктеме беру.

Сәндік-қолданбалы өнер Тәрелкеге салынған өрнекті бояу

6. Дизайн және сәулет (көркем құрылымдау және модельдеу)

4.2.6.1 Дизайнның және жұмысты орындау техникасының көркемдік мәнерлілігінде қолданатын

құралдарын білу және түсіндіру.

Дизайн және сәулет Киімге сурет салу

4.2.6.2 Сәулеттің және жұмысты орындау техникасының көркемдік мәнерлілігінде қолданатын

құралдарын білу және түсіндіру.

Дизайн және сәулет Жаңа ауыл жобасы

3-тоқсан

5. Атадан қалған асыл мұра

Бізді қоршаған әлем

1. Графика

4.3.2.1 Графикалық құралдар арқылы таныс бейнелер мен мүсіндерді, қоршаған әлемнің күрделі бейнелері мен пішіндерінің ерекшеліктерін, олардың айырмашылықтары мен ұқсастықтарын байланыстыру, түсіну,

түсіндіру және білдіру.

Графика

Мәнеттегі бейнелер

4.3.2.2 «Бақылау арқылы сурет салу» және «Есте сақтау арқылы сурет салу» ұғымдарын, қоршаған әлемнің күрделі бейнелері мен пішіндерінің ерекшеліктерін, олардың айырмашылықтарын, ұқсастықтары мен өзара байланыстарын білу, түсіну,

түсіндіру және графика құралдары арқылы білдіру.

Графика

Жануарлар стиліндегі бейнелердің сыры

6. Қоршаған ортаны қорғау

2.Кескіндеме

4.3.3.1 Кескіндеме құралдары арқылы таныс бейнелер мен пішіндерді, қоршаған әлемнің күрделі бейнелері

мен пішіндерінің ерекшеліктерін,

Кескіндеме Суретшілердің шығармаларындағы

ұлттық өрнек

олардың айырмашылықтарын, ұқсастықтары мен байланыстарын

түсіну, түсіндіру және білдіру.

4.3.3.2 «Бақылау арқылы сурет салу» және «Есте сақтау арқылы сурет салу» ұғымдарын, қоршаған әлемнің күрделі бейнелері мен пішіндерінің ерекшеліктерін, олардың айырмашылықтарын, ұқсастықтары мен қатынастарын білу, түсіну,

түсіндіру және кескіндеме құралдары арқылы білдіру.

Кескіндеме

Өнер мен күнделікті өмірдің байланысы

3. Мүсін

4.3.4.1 Мүсін құралдары арқылы таныс бейнелер мен пішіндерді, қоршаған әлемнің күрделі бейнелері мен пішіндерінің ерекшеліктерін, олардың айырмашылықтарын, ұқсастықтары мен байланыстарын түсіндіру және сипаттау.

Мүсін Горельеф

Таза ауа – жанға дауа

Мүсін Табиғаттағы

контррельеф

4. Сәндік- қолданбалы өнер

4.3.5.1 Сәндік-қолданбалы өнер құралдары арқылы таныс бейнелер мен пішіндерді, қоршаған әлемнің күрделі бейнелері мен пішіндерінің ерекшеліктерін, олардың айырмашылықтарын, ұқсастықтары

мен байланыстарын түсіну, түсіндіру және білдіру.

Сәндік-қолданбалы өнер Табиғатты аялайық