Ұрлық түбі – қорлық, адамгершілікке арналған жұмыс

Сынып сағаты.

Сабақтың тақырыбы: «Ұрлық түбі-қорлық».

Сабақтың мақсаты: Оқушыларға «Ұрлық түбі-қорлық» сөздің мағынасын ашып, адамгершілікке, адалдыққа тәрбиелеу. Сабақ түрі: Әңгіме, сұрақ-жауап.

Сабақ барысы:

Бүгінгі таңда кәмелетке толмаған жасөспірімдер арасындағы қылмыс

өткен жылмен салыстырғанда 1,8 пайызға өсіп отыр. «Бесіктен белі шықпай

жатып, болашағына балта шабылған балалар қандай қылмыс түрлерін

жасаған», «баланы қылмысқа итермелейтін себептер қандай» деген

сұрақтарға жауап іздеп көрейік.

– 2007 жылы кішкентайлар жасаған қылмыс 107 болса, биылғы жылдың

бес айында 113 қылмыс тіркеліп, сонша бала тергеуден өтті. Соның ішінде

33 ұрлық, 33 тонау, 14 қорқытып тартып алу, 11 қарақшылық, 50 топтасып

қылмыс жасау тіркелген. ‡стіміздегі жылдың бес айында 89 мектеп оқушысы

қылмыс әлемінің есігін ашқан. Қала бойынша 45 мектеп болса, соның

барлығында дерлік қорқытып тартып алу фактісі кездесіп отыр. Баланы

қылмыс жасауға итермелеп отырған себептер көп. Отбасының берекетсіз

тірлігі, маскүнемдер балаларының ас-суға жарымауы, балаға үлкендер

тарапынан көңіл бөлінбеуі сияқты себептер баланы жолдан бұрып әкетуге

ықпал етіп отыр. Және бізді мазалап отырған – кәсіптік мектептердегі және

«Жас дәурен» балалар кешеніндегі тәртіптің нашарлығы. ‡стіміздегі жылдың

алты айында «Жас дәурен» балалар үйінен 49 жасөспірім қашып, оның 45-і

кері қайтарылды. Бүгінгі таңда 34 жаңа штат ашылуына орай бір мектеп пен

бір колледжді ғана қарайтын мектеп инспекторы тағайындалып жатыр.

Осыған орай болашақта қылмыстың саны азаяр деген үмітіміз бар.

– Қылмыс жасап отырған балалардың жас ерекшеліктері қандай?

– Әр түрлі. Бірақ тонау мен қарақшылық қылмысы бойынша ұсталған

балалар 16-18 жас аралығында.

Бүгінгі таңда жыл басынан бері есептегенде “Кәмелетке толмағандарды

уақытша оқшаулау, бейімдеу және оңалту орталығында” 105 бала отырды.

Күні бүгін төрт бала ұрлық бойынша тергеуде отыр. Солардың біреуі №12

мектепке бомба қойылған деп өтірік ақпарат берген, одан кейін ұрлық

жасап, сотталып, Ақтөбедегі балалар колониясынан мамыр айында босап

шыққан Ф. деген токсикоман жасөспірім тағы да қылмыс жасап, бүгінде

аталмыш орталықта кезекті сотты күтіп жатыр. Жалпы, біздер кейде оларға

бала деп қарап, жаппауға тырысамыз. Бірақ қылмыс жасай берген соң,

тергеу амалдары жүргізіліп жатқанда прокурордың рұқсатымен жабуға

амалсыз шешім қабылдаймыз. Жыл басынан бері ұсталған балалардың 23-і –

бірнеше рет қылмыс жасағандар.

– Бұл балалардың бесіктен белі шықпай жатып үсті-үстіне қылмыс

жасауына не себеп?

– Бұл балалардың көбі қолайсыз отбасынан. Әке-шешелері – маскүнем,

болмаса ата-аналық құқығынан айырылғандар. Қоғамның бұндай тобы

болған, бола да береді. Біздің міндет – баланы осындай көлеңкелі

жағдайлардан қорғап алып шығып, адам қатарына қосу. Жалпы, соңғы кезде

барлық кінәні білім департаменті мен полиция қызметкерлеріне итеріп

тастау әдетке айналып отыр. Ал мен болсам, ата-аналардың жауапкершілігін

көтеру керек деп ойлаймын. Қалалық әкімшілік жанында жасөспірімдердің

құқын қорғау комиссиясы жұмыс істейді. Біз өз тарапымыздан баланы

міндетті түрде есепке аламыз, сосын осы комиссияның шешімімен әке-

шешесін Әкімшілік кодексінің 111-бабындағы «Ата-аналардың немесе

олардың орнындағы адамдардың бала тәрбиелеу жөніндегі міндетін

орындамауы» бойынша хаттама толтырып, сотқа жібереміз.

– Осындай қиын баланы әп дегеннен соттап жіберуден басқа алынып

жатқан шара бар ма?

– Тараз қаласында, сондай-ақ өз облысымыздың Тайпақ ауданында мінез-

құлқы нашар балаларға арналған мектеп бар.

Қылмыс жасағандар кейде соттың шешімімен сол жерлерге жіберіледі.

Тайпаққа күні бүгін мектепке бармай, үйінен қашып жүрген төрт бала

кетті. Онда кәдімгі мектептің бағдарламасы оқытылады, психологтар

баламен жұмыс істейді.

– Қылмыс жасаған тентек балалар жергілікті жасөспірімдерді өз

жолдарына қарай тартып кетпей ме?

– Жоқ. Себебі мектеп оқшауланған, ауданның балаларымен қарым-

қатынасқа жол берілмейді. Бір жақсы жері – мектеп кәсіптік-техникалық

лицейдің жанынан ашылған. Балаға кәсіптік білім алып шығуына толық

мүмкіндік бар.– Жасөспірімдер арасындағы қылмысқа ауыл

балаларының қатысы қандай?

– Бүгінгі таңда еліктейтін идеалы жоқ ауыл баласы да теледидардан неше

түрлі құйтырқыларды көре-көре, соған еліктеп-солықтап бітті. Мысалы,

Бөкей ордасы мен Жаңақала ауданында мектеп рэкеті анықталды. Ал

Зеленов, Жәнібек аудандары балалар қылмысы жағынан Ақсай мен Орал

қаласынан қалысар емес. Кәмелетке толмағандарды қылмыс жасауға не

нәрсе итермелейді, міне, баланы дұрыс жолға салу үшін о бастағы себеп-

салдарын білу, анықтау, балалар қылмысының алдын алу, оны болдырмау

жолындағы біздің атқарар міндетті жұмысымыз бастан асады.

Коммуналдық мемлекеттік мекеме

№ 1 жалпы білім беретін орта мектеп.

Сынып сағаты:

6 «В» сыныбы Сынып жетекшісі:

Жумагулова Б.Б.

Семей

Оқу-тәрбие процесінде қиын жасөспірімдерді

тәрбиелеу жолдарын жүйелеу

Ұрпақ тәрбиесі қай заманның, қай қоғамның болсын көкейкесті мәселелері болып келгендігі дәлелдеуді қажет етпейді. Қоғамды алаңдатып отырған маңызды мәселелердің бірі – тәрбиесі қиын балалардың санының көбеюі. Ғылыми деректерге қарағанда, тәрбиесі қиын балаларда байқалатын белгілер: біріншіден, анамальды қажеттілік, екіншіден, тұрақты жаман қасиеттердің жиынтығы, үшіншіден,ата-аналар- мен немесе мұғалімдермен тұрақты егесу жағдайлары, төртіншіден, басқа адамның көмегінсіз өзін-өзі түзетуге қабілетсіздігі. ҚР-ның 2004 жылғы шілде айында қабылданған « Кәмелетке жасы толмағандар арасында заң бұзушылықтың алдын алу және балалар арасында қаңғыбастықты болдырмау» заңындағы мемлекеттік саясаттың мақсаты: -кәмелетке жасы толмағандардың құқықтық санасын және мәдениетін қалыптастыру жөніндегі мақсатты жұмысты қамтамасыз ету; -кәмелетке жасы толмағандармен жеке профилактикалық жұмыс жургізу үшін құқықтық негіздерді қалыптастыру; -кәмелетке жасы толмағандар ата-аналарымен және басқа да заңды өкілдерімен өзара қарым-қатынас жасау; -балаларды оқыту , тәрбиелеу, емдеу, спорт және өзге де мекемелермен тиісті дәрежеде жұмыс істеуін қамтамасыз ету;

-кәмелетке жасы толмағандардың құқықтары мен заңды мүдделерін бұзғаны үшін жауапкершілікті белгілеу; -балалардың дене бітімі, зияткерлік, рухани және имандылық дамуына, оларды патриоттыққа, азаматтыққа және бейбітшілік сүйгіштікке тәрбиелеуге ықпал етуден тұрады. Осы заңның негізінде мектебімізде 2006-2011жылға арналған Кешенді тәрбие бағдарламасы жасалып, оқушылар арасындағы жағымсыз қылықтарды жеңуге мүмкіндік беретін балалардың қараусыз қалу мен қаңғырудың алдын алу жүйесін жетілдіру міндеті қойылған болатын. Ал, енді 2007 жылғы қыркүйек айындағы есеп бойынша қала мектептері арасындағы оқушылар тарапынан жасалған тәртіпбұзушылық есебі бойынша Павлодар қаласы мектептері арасында 2006 жылы 150, 2007 жылы 121 тәртіпбұзушылыққа жол берілген. 2006 жылғыға қарағанда тәртіпбұзушылықтың саны 29-ға азайған. Тәртіпбұзушылықтың осындай дәрежеде өсуіне себеп болған жайттарды анықтаудан алдын, соңғы жылдары мектептерде «тәртібі қиын балалар» деген терминнің мықтап қалыптасуына мән беріп қарасақ.

«Қиын бала» дегеніміз қандай бала? Қалай танып, білуге болады? Белгілі психолог ғалым К.К.Платонов жеке адамның психологиялық болмысын төрт салаға бөледі: 1.Баланың темпераменті және жыныстық ерекшеліктері мен жас ерекшелігі (физиологиялық ерекшеліктер); 2.Жеке адамның дамып қалыптасуына негіз болатын психологиялық құбылыстар (түйсік, елес, ой, сезім, тілек, қабілет, қызығушылық, мінез, әдет- биологиялық ерекшеліктер. 3.Баланың күнделікті өмір тіршілігі, білімі, әдет-дағдысы, икемділігі; 4.Ұстанған бағыттары мен адамгершілігі. Соңғы екі саланы мектеп қабырғасында тығыз ұштастыра отырып, қиын баланы айқындаудың төрт тармағын қарастыру қажет.

1. Оқушының қоршаған ортамен қарым-қатынасы: *оқуға;

*еңбекке; *қоғамдық пайдалы істерге; *сыныптас достарымен; *отбасы, туыстарымен қарым-қатынасы. 2. Оқушының: * ішкі дүниесі, *сезімі, талғамы, *ақыл-ой

парасаты,

*мұң-мұқтажы, өзіндік ерекшелігі. 3. Оқушы өзінің жағымсыз( теріс) қылықтарына есеп бере ме?

Өзін-өзі тәрбиелеуге күші жете ме? 4. Оқушының денсаулығын зерттеу (бала жүйкесіндегі

олқылықтардың шығу себептері)