Ұрпақ тәрбиесі – ұлт болашағы туралы мақала

ҰРПАҚ ТӘРБИЕСІ – ҰЛТ БОЛАШАҒЫ

Джабасова Эльнара Болатовна

«Ақтөбе орта мектебі» КММ, Ақтөбе қаласы

Аннотация

Заманның қай кезеңінде болсын қазақ халқында бала тәрбиесі, ұрпақтың саналы, рухты, өз дәстүрін берік ұстанған, намысты қолдан бермейтін, салиқалы, парасатты болуын қатаң қадағалап бар өмірі мен білгенін сарп еткен. Өкінішке орай, қазіргі қазақ отбасының басым бөлігінің ұстанымы да, бала тәрбиесіне деген көзқарасы мен білгені бөлек. Қазіргі баланың өсіп дамуына отбасы, мектеп және қоршаған орта - үшеуі бірдей септігін тигізетіні анық. Олай болса отбасының тәрбиесіне араласу қиынға түседі, ал мектеп пен қоршаған орта тәрбиесі сіз бен бізге тікелей қатысы бар деп айтуға болады, әріптес. Баяндама тақырыбының өзектілігі: әрбір сабақ барысында білім мен қатар тәрбиенің де маңызды екенін ұғыну, алдымызда отырған баланың мінез-құлқы мен жақсы әдет қалыптастыруында мұғалімнің үлкен рөл атқаратынын түсіну.

Мектептен шыққан түлек өмір тартыстары мен сынақтарына дайын болып шыға ма? Бұл сұраққа үлкен сеніммен «иә» жауап бере алмаймыз. Ендеше әрбір педагог маман өз пәніне аса жауапкершілікпен қарап, өз пәнін терең меңгертумен қатар, өмір белестері мен қиындықтары туралы, өмірдің басты қағидасы ұлы Абай атамыз айтқандай «Атымды адам қойған соң, қайтіп надан болайын» деген сөздің түп төркінін түсіндіре білсе, міне нағыз «Ұстаз» атына лайық болар еді. Ұстаздың да ұстазы бар. Педагог маманының өзі сабырлы, парасатты, еңбекқор, білімді, мәдениетті адамның бойында қандай жақсы қасиет болса, барлық қасиеттер ұстаздың бойынан табылуы керек. Ондай ұстаз қашан да, қай орта да беделді.

Мектеп табалдырығын аттаған әрбір білім алушының ой өрісін, танымын, жеке қасиеттерін, білімін, өмірге деген көзқарасын, ұстанымын дұрыс жолға қоя білсек, арпалысқан заманның көші түзелер ме еді. Бала оқытамын деген жанға материал өте көп, әрі қолжетімді. Тек материалды дұрыс таңдап алу керек. Қазір ақпарат легі соншалықты көп қайсысы дұрыс бұрысын ажыратып алу қиын.

Қазіргі таңда интернет желісі арқылы ақша табатындар көбейіп кетті. Қандай жолмен тапса да, өз ар-ұятын жерге таптаса да, ұлтының намысын сатса да ақша тапсам болды деген қазақ жастарын интернеттен табу қиын емес. Олардың ерсі қылықтары мен жиіркенішті түрлерін әлемге танытуы үшін ешқандай кедергі болмауы мені, мені ғана емес тәрбиесі түзу кез келген адамды қынжылтатыны сөзсіз. Бұған да мемлекет тарапынан тосқауыл болса жақсы болар еді. Мәселен осындай бейнебаян немесе суреттер қоятын болса, немесе көшеде ерсі кейіптегі адамдарды «халық жауы» ретінде үлкен көлемде штраф салғызып, басқа да шара қолдануға болмас па екен? Себебі олардың көрермендері егде адамдар емес байғұс мектеп оқушылары, жасөспірімдер. Мұндай қоғамбұзарларды көргенде көшеде жүруге кедергі жасап отыратын замандастар табылса, мүмкін қоғам түзелер ме еді.

Интернет желісінде небір шешендер отыр, қазіргі тілмен айтқанда «тренерлер». Олар белгілі бір аудиторияға өмірдің мәнін түсіндіріп, депрессия немесе қиындықтан құтылу жолдарын көрсетіп, бизнесті дамытуда кеңестер беріп, өздерінің өмірлік тәжірибелерімен бөлісіп, әлем таныған табысты адамдардың өмір жолдарын, олардың өсиет сөздерін айтып тыңдаған адамға мотивация бере алады. Қазақ аудиториясы да Луиза Хей, Брайн Трейси, Роберт Кийосаки, Джек ма т.б. сияқты әлемге әйгілі табысты адамдардың ақыл кеңестері мен нақыл сөздерімен таныс. Өзім де олардың еңбектері мен бейнежазбаларымен таныспын. Бір нәрсені түсіндім алыстан іздеудің қажеті жоқ, бәрі де өзіміздің ата-бабамыз айтып кеткен дүниелері екен. Мәселен бір Абай атамыздың мұрасының өзін алып қарасақ, бүкіл әлем психологтары мен философтары Ұлы ақынды қайталап отырғандай. Қайран қазағымның даналығына әлем даналығы жетер ме дейсің.

Қазақ халқының ұрпақ тәрбиелеудегі танымының қайнар көзі ежелгі түркі елінің көне жазбаларынан бастау алады. Одан кейінгі халық ауыз әдебиетінен жалғасын табады. Ұлы Абай атамыздың өмір ақиқаты мен шындыққа толы 45 қара сөзі, аты айтып тұрғандай «Толық адам» ілімі, философияға толы поэмалары, құлаққа кіріп бойды еліктірер әндері, әр түрлі тақырыпты терең қозғай білген поэзиясына баға жетер мұра бар ма?! Шәкәрім атамыздың «Біреудің мінін көргенше, өзіңмен күрес өлгенше» бір ғана өлеңі, «Шәкәрім ілімі», поэзиясы мен поэмалары психология мен философияға толы. Шәкәрімнің «Жан тәрбиесін» оқыдыңыз ба? Оқысаңыз…