Витаминдер тақырыбындағы ғылыми жобаға арналған материал

Жалпы білім беретін № 77 мектеп-балабақша кешені

Тақырыбы: Витаминдер және олардың пайдасы

Орындаған 1 Б сынып оқушысы:

Бейсембек Арманай

Ғылыми жетекші: Мейрамова Р.А.

Қарағанды 2018

Кіріспе

Адамның ағзасы 70 миллиард клеткадан тұрады. Клеткалардың ішінде көптеген процесстер жүреді. Витаминдер клетканы белсенді етеді. Витаминдерсіз ағзамыздың клеткалары суарылмаған гүл сияқты солып қалады. Көптеген витаминдер тұрақсыз және сақтау кезінде, күн сәулелерінен, температураның өзгеруінен тағы басқа себептерден жойылады. Көпшілік витаминдер ағзада сақталмайды, сондықтан олардың қорын күнделікті толықтыру керек.

Адамның ағзасында 13 витамин түрі бар, олардың 9 суда еритін және 4 майда еритін болып бөлінеді.

Егер ағза осы витаминдермен керекті мөлшерде коректенбесе, бұл денсаулықтың әлсіреуіне әкеледі.

Сондықтанда күнделікті өмірде витаминдерді қабылдау ерекше маңызды.

Витаминдердің (вита — латин сөзі, бізше — өмір, тіршілік деген мағынада) тіршілік үшін маңызы зор. Егер тамақта витаминдер болмаса не олар аз болса, ағзаларға керекті өзекті заттардың (белок, май, углевод және т. б.) уытталып бойға сіңуі нашарлайды, соның салдарынан ағзаның қызметі бұзылады.

Витаминнің өмір арқауы екенін алғашқыда орыс ғалымы Н. И. Лунин білген көрінеді. Ол 1880 жылы хайуанаттарға ғылыми тәжірибе жасап көреді. Ғалым екі топ тышқанды бөліп алып, арнаулы бөлмеде бағады. Ол тышқанның бір тобын колға үйретіп, сүтпен асыраса, екінші тобына жасанды, яғни құрамындағы кұнды заттары алынған сүтті беріп байқайды. Байқағанда бірінші топтағы тышқандар өседі, семіреді, тіпті балалап көбейеді. Ал екінші топтағылар жүдей бастайды да, кейін қырылып бітеді. Сөйтіп ғалым тәжірибесін қорытады. Ғалым тіршілік үшін арқау болатын арнаулы заттар керектігін шамалайды. Бірақ ғалымның ағзаға табиғи азық-түлік түрлерінен басқа да қасиетті, нәрлі заттар керек деген бұл пікірін ширек ғасыр бойы ешкім елемей келген болатын.

Тек 1905—1912 жылдары ғана шетел ғалымдары Лунинның ашқан жаңалығын сөзсіз мойындады. Алдымен поляк ғалымы Казимир Функ лабораториялар мен әдебиетте жинақталған нақты материалдарды талдап, оған өз клиникасында тапқанын қосты. Сөйтіп әлгіндей затка «витамин» деп ат қойыпты. Ол адамның қырғұлақ, тері, нерв, асқазан бұзылысы (пеллагра), аяқ-қолдың салдануы секілді ауыр аурулар ағзаның витаминсіз, немесе витамині кем құнарсыз, арқаусыз тағамдармен күнелткендігінен деп дәлдеп айтты. Витаминдер бірсыпырасы өсімдіктер құрамында болғандықтан олар күрделі химиялық әдіспен айырылатын болды, тіпті синтезденіп өз алдына тазартылып шығарылып жүр.

Витаминдер адамның денсаулығын нығайтып, оны түрлі аурулардан қорғап, жұмыс қабілетін арттырады. Сол себепті