XIX–XX ғасырлар тоғысындағы Қазақстан халықтарының құрамы мен қоныс аударуы, 11 сынып

XIX–XX ғасырлар тоғысындағы Қазақстан халықтарының құрамы мен қоныс аударуы

1. Қазақ жеріндегі этнодемографиялық өзгерістер

Кезең

Негізгі өзгеріс

Себептері

XVIII ғ. соңы – XIX ғ. ортасы

Қазақ халқы басым (дерлік толық)

Табиғи өсім, сыртқы көші-қон аз

XIX ғ. 60-жж. кейін

Ұлттық құрамның өзгеруі басталды

Ресей империясының саясаты, әскери бекіністер, қоныс аудару

XIX ғ. соңы – XX ғ. басы

Қазақстан көпұлтты аймаққа айналды

Столыпин реформасы, жер тапшылығы, аграрлық қоныс аудару

2. Ресей империясының қоныс аудару саясаты

1824 ж. – округтік приказдар, әскери қазақтар мен казактарды орналастыру

1861 ж. – басыбайлылықтың жойылуы

1880–1890 жж. – қоныс аудару кең қарқын алды

1897 ж. санағы – 4 млн. тұрғын, 81,7% қазақтар

XX ғ. басы – қоныс аударушылар: орыстар, украиндар, татарлар, немістер, поляктар, ұйғырлар, дүнгендер және т.б.

4. Қоныс аударудың себептері

✅ Ресейдегі аграрлық мәселе, жер тапшылығы✅ Столыпин реформасы✅ Патша үкіметінің отарлау саясаты✅ Әскери-стратегиялық мақсат✅ Ұлт-азаттық көтерілістерді басу → айдауыл / жер аудару✅ Діни, саяси қуғын-сүргін

5. Қоныс аударудың зардаптары мен салдары

Қазақ халқы үшін

Жер тапшылығы күшейді

Дәстүрлі мал шаруашылығы шектелді

Қазақ жерін тартып алу → отарлық аграрлық саясат

Қазақтардың үлесі азайды (XX ғ. басы)

Империя үшін

Қазақстан – астық, шикізат базасына айналды

Шекаралық қауіпсіздік нығайды

Өнеркәсіп пен сауда байланыстары дамыды

Жалпы этнодемографиялық нәтиже

➡️ Қазақстан көпұлтты аймаққа айналды➡️ Әртүрлі этностар арасында мәдени байланыс орнады➡️ XX ғ. басында этникалық құрам күрт өзгерді

3. Қазақстандағы халық құрамы

Этнос

Қоныстану уақыты

Қоныс аудару себептері

1897 ж. саны

Үлес %

Ерекшеліктері / Қызметі

Белгілі өкілдер

Негізгі аймақтары

Қазақтар

Ежелден

Мал шаруашылығы, ру-тайпалық қоғам, дәстүрлі мәдениет, жыраулық дәстүр, би-шешен институты

Барлық өңір

Орыстар

XVIII ғ. соңы – XX ғ. басы

Әскери қоныстар, Столыпин реформасы, теміржол құрылысы

Әкімшілік басқару, әскери казактар, өнеркәсіп, ағаш кесу, шіркеу қызметі

Фёдор Достоевский

Василий Радлов

Яков Герд

Солтүстік, Орталық, Жетісу, Орал

Украиндар

XIX ғ. ортасы – XX ғ. басы

Аграрлық дағдарыс, тың жерлерге көшу