XV–XVI ғасырлардағы Германияның әлеуметтік-экономикалық дамуы

XV-XVI ғғ. Германияның әлеуметтік-экономикалық дамуы

Әлемдік тарихтағы Германия ертекапиталистік қатынастарға ең бірінші қадам басқан мемлекеттердің бірінші қатарында болса да, одан ертеректегі замандарда оның ертефеодалистік қатынастарға кіруі баяу жүрді. Мысал ретінде алып қарайтын болсақ, «VIII-XII ғасырлардағы Германиядағы еркін шаруалардың тағдыры» атты еңбекте Германияда шаруалар өзінің белгілі бір қауымдық белгілерін сақтай отырып, тәуелді текелей өндірушілерге айнала бастағандығы жазылады [1, 4 б.]. Дәл осындай феодалдық қатынастар жалпы Еуропада, әсіресе Германияда ұзақ уақыт бойы орныққан еді. Бұл жағдай Еуропада орын алған саяси биліктің үстемдігіне тікелей байланысты еді. Әрине, сол кезенде өмір сүрген еркін шаруалар негізінен алғанда аграрлық шаруашылықпен айналысты. Осындай жағдайда олардың бірден капиталисттік қатынастарға түсіп кетуі мүмкін емес еді. Ертекапиталисттік қатынастар Германияда жаңа өндіріс көздерінің ашылуымен және оны игеруге бағытталған жұмыстармен байланысты пайда бола бастады. Дәл осы тұста Германияда гуманистік және реформациялық қозғалыстар да бұл процестің ілгері басуына өз көмегін берді. Гуманистік белсенділіктің алға қойған қойған мақсаттарының бірі – адам бостандығы, дәлірек айтсақ экономикалық

1970 жылдардың екінші жартысында батыс тарихшыларының аграрлық мәселелерге арналған еңбектерінде бұл мәселеге деген қызығушылықтың артуы байқалады. Ұлы шаруалар қозғалысының 450 жылдығына арналған жұмыстарда бұл әсіресе айқын көрінді. Екінші жағынан, бұл жұмыстарда дәстүрлі тұжырымдамаларды қайта қарау үрдісі байқалады. Сонымен қатар, кейбір зерттеушілер өткен ғасырдың екінші жартысында марксистік тарих ғылымында не істелгендігі туралы өз көзқарастарынан бас тартпайды. Олар өз еңбектерінде XV ғасырдың аяғы мен XVI ғасырдың басындағы шаруалардың әлеуметтік-экономикалық және әлеуметтік-саяси мәселелеріне назар аударады [2, 12 б.].

XV ғасырда Германияда ұжымдық бұқаралық толқулар жаппай құбылысқа айналды. Сонымен қатар, мұндай қақтығыстар одан да күрделі, тіпті саяси күреске ұласуы мүмкін еді [3, 60 б.].

Шаруалар көтерілістерінің әлеуметтік негізі оларға басқа әлеуметтік элементтердің қатысуын да жоққа шығармады. Бұл кезде шаруалардың таза күйіндегі көтерілістері болған жоқ. Бұл көтерілістерде шаруалардың идеологиясы мен саясатына айтарлықтай әсер еткен қалалық плебстер ерекше рөл атқарды. Сонымен қатар, плебстердің идеялары шаруалар мен қолөнершілер арасында оңай таралды [4, 23 б.].

Германиядағы кейінгі феодализм XVI ғасырдан басталып, XVIII ғасырға дейін жалғасты. Капитализмнің қалыптасуы мен дамуында феодалдық-басыбайлық құқық қатынастарының дамуы маңызды рөл атқарды. Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығындағы алғашқы капиталистік өсімдер XV ғасырда пайда болғанына қарамастан, олар ұзаққа созылмады. Германияда капиталистік құрылым нығайған сайын елдің бүкіл саяси және экономикалық жүйесін қайта құру өзекті мәселе бола бастады [5, 3б.].

Германияда шаруалар көршілік принципі бойынша біріккен қауымдастықтарда өмір сүрді. Алдағы уақытта олар көрші қауымдастықтар деп аталды. Олардың өмір сүруі жеке адамның еркі мен қалауына байланысты болмады. Рулық жүйе ыдырағаннан кейінгі уақытта пайда болған қауымдастықтар көрші қауымдастықтар деп атала бастады. Сонымен қатар, олар нақты жағдайларға байланысты өзгеріп отырды. XIV-XVI ғасырларда әртүрлі экономикалық және әлеуметтік факторлардың әсерінен қалыптасқан қауымдастықтардың әртүрлі түрлері болды. XIV-XVIII ғасырлардағы неміс ауылдарында болған қауымдастықтардың көпшілігін жеке шаруа қожалықтарының иелері біріктірді [5, 15 б.]. Осылайша кейінгі феодалдық қатынастардан ертекапиталистік экономикалық қатынастарға көшу процесі, біздің алған XV-XVI ғасырлар хронологиялық ауқымында басталып аяқталмайды. В. Е. Майер өзінің «Кейінгі феодализм дәуіріндегі Германия шаруалары» атты еңбегінде каитализмнің орныға бастауын XVIII ғасыр деп көрсетеді. Бұл оймен толық болмаса…