Ыбырай Алтынсарин туралы 5 сыныпқа арналған ашық сабақ

МҮМКІНДІГІ ШЕКТЕУЛІ БАЛАНЫҢ ЖАҢА ҚОҒАМДАҒЫПЕДАГОГИКАЛЫҚ- ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ МƏСЕЛЕЛЕРІБүгінгі таңда еліміздің келеңсіз жағдайларының бірі - қоғамның ең бір əлсіз қорғалған мүшелерінің, соның ішінде мүмкіндігі шектеулі балалардың өмірін лайықты қамтамасыз ету, оларға сапалы білім беруді ұйымдастыру болып отыр.Мүмкіндігі шектеулі балалар дегеніміз - ол 0-18 жасқа дейін дене жəне (əлде)психикалық нəсілді, жүре жəне өмір жағдаяттарымен пайда болған кемістігі бар, арнайы оқу тəрбиені талап ететін, өмірлік іс-əрекетке мүмкіндігі аз шектеулілер балалар [1].Осындай балалардың саны күн санап артуда. ҚР Білім жəне ғылым министрлігінің мектепке дейінгі жəне орта білім департаментінің статистикасы бойынша, 2005 жылы шамамен мүмкіндігі шектелген балалар саны 124 мыңды құраса, 2011жылы 149 мыңнан асты. 2012 жылғы мəлімет бойынша, 151216 бала белгілі болды [2].

Мүмкіндігі шектеулі балалардың қоғамға əкелетін қасіреті зор: баланың өзіне,ата-анасына, достарына, мектепке, туған туыстарына, демографиялық өсімге, отбасының азаюына, отбасын құрған жағдайда ата-ана міндетін толықтай атқара алмауы т.б.Мүмкіндігі шектеулі балалар мемлекет қамқорында: «Кемтар балаларды əлеуметтік жəне медициналық педагогикалық түзеу арқылы қолдау» туралы заң (2001ж), «Баланың құқығын қорғау» туралы заң (2002ж), «Мүгедектердіəлеуметтік қорғау» туралы заң (2005ж) “Арнайы əлеуметтік қызметтер” туралы заң (2008ж) қабылданған. Елімізде жыл сайын өткізіліп отыратынмүмкіндігі шектеулі жандар арасында болатын сайыстар, оларға арнайы жасалынған жобалар, соның ішінде Семей қаласының сырт жағындаалғаш рет мүмкіндігі шектеулі балаларға арналған жазғы лагерь жұмысын бастады. Бұл жобаны «Исток» қоғамдық бірлестігі қолға алған. «Қамқорлық» жобасы мүмкіндігі шектеулі балаларды əлеуметтік бейімдеудікөздейді. Балаларға төрт қабырғада қамалып отырмай, достар тауып, жаңа ортаға бейімделуге мүмкіндік жасайды. Параолимпиадалық ойындар, мүмкіндігі шектеулі балаларды жұмыспен қамту орындары ашылып, кəсіпорындар мен мекмелерде еңбек ету үшін мүгедектерге 3% квота қарастырылуда. «Нұр Отан»

2013-2014 жж Арқалық қаласы əкімдігінің «Мүмкіндігі шектеулі балалардың күндізгі болу бөлімшесі» жұмысының мəлімдемесі бойынша, барлығы 30 мүмкіндігі шектеулі 3-16 жасқа дейін балалар, соның ішінде - ұлы -18, қызы – 12. Шыққан отбасы 100%, əлеуметтік аз қамтылған - 39%, орта жəне ортадан жоғары қамтылған - 18%, толық -21%, толық емес - 14% отбасы, яғни баланың ауру жағдайына байланысты əкесінің кетіп қалуы болып отыр.«Мерез», «соз», «ЖИТС» қатерлі жұқпалы аурулардың əсерінен - 8%. Сонымен қатар, ғылыми зерттеулерде көрсетілген жағдаяттардан мүмкіндігі шектеулі балалардың туындау жəне түрі мен санының өсу себептерін анықтадық:Кесте – 4Салыстырмалы түрде «туа» жəне «жүре» пайда болуы салдарының көрсеткіштеріжоғары.

Мемлекеттік статистика бойынша «нəсілдік», яғни атадан балаға берілу себептерінің көрсеткіші 0,3% құраса, ал «туа» жəне «жүре» пайда болу себептері 99,7% жетіп отыр.Мүмкіндігі шектеулі болып қалудың «нəсілдік»: ата-бабасынан ұрпақтан ұрпаққа; ген арқылы; туыстық некеден; некеге тұрарда медициналық тексеруден өтпеу салдарынан т.б беріледі. Сол себепті бұрынғы ата-бабаларымыз қан тазалығын сақтау жəне келер ұрпақтың сау, əрі саналы болып дүниеге келуі үшін жеті атаға дейін некеге тұрмаған. Жүкті əйелге көпкөңіл бөлінген. Сонымен қатар, сау ұрпақ дүниеге келуі үшін көптеген ырым, тиымдар жасалынған. Мысалға: аяғы ауыр əйелге ішіндегі баланың кіндігі байланып қалады деп, тоқыма тоқытпаған, «ұзын» жəне «кіші» толғақ кездерінде ет кеспеуге, қайшымен қырықпауға үлкен мəн берген. Жүкті əйелді таза ауада серуендетіп, көңіл күйін көтеру…