Ыбырай Алтынсарин туралы эссе және шығарма

М.Жұмабаев атындағы

№39 гимназиясының өзін-өзі тану пәнінің мұғалімі

Тусупбекова Зейнегул Алкеновна

Ыбырай Алтынсарин

(1841-1889 ж)

Эссе

Ыбырай Алтынсарин өз заманының ақыл-ойшылы, ірі қоғам қайраткері. Қазақ халқының ұлы ағартушы педагогы қазақ балалар әдебиетінің негізін қалаушы ұстаз, ақын Ыбырай Алтынсарин мұғалім болу үшін әрбір ұстаз ұстаздық қасиеттерін қалыптастыра білуі керек дей келе, “Мұғалім баланы тәрбиелеуші, оның қамқоршысы, егер бала бір нәрсені білмей қалса, ол бала кінәлі емес, оған кінәлі балаға түсіндіре алмаған ұстаздың өзі кінәлі. Ұстаз балаға сабыр мен салмақты қысқа сөйлеу керек, ол әрбір пәнді балаға түсіндіргенде ықыласымен, қарапайым тілмен түсіндіруге тиіс”-дейді. Оның жарқын бейнесі мен іс-әрекетінен қазақ халқының мәдени-экономикалық дамуын, қазақтың ұлт болып бірігуін, жаппай сауатты, мәдениетті, оқыған ел болуын, ертеңін көксеген азамат.

Бүгінгі мұғалімнің бойында болатын жоғары білімді білгірлікті, шыдамдылықты, іздемпаздылық қасиеттерді айтып тұрғанын байқаймыз. Ақын педагог “Қазақ хрестоматиясы ” (1879) кітабында “Кел, балалар, оқылық” сияқты өлеңдері балаларды еңбекке, адамгершілікке тәрбиелейді.

Кел, балалар, оқылық.

Оқығанды көңілге

Ықыласпен тоқылық,

Надандықтың белгісі- еш ақылға жарымас,

Жайылып жүрген айуандай

Ақ, қараны танымас.

Адамның ең басты қасиеті - оның адамгершілігі деп түсінген ұлы ағартушы ұстаз үшін ғылым мен білім қосыла, адамгершілікті таза сақтауға бірден-бір нәрсе деп көрсетеді. Ы.Алтынсарин адамның адамгершілік санасын қалыптастыратын және оны жетілдіретін шешуші факторлардың бірі еңбек деп түсіндіреді. Дене еңбегімен ой еңбегін қатар алып жүрген адам ғана өмір биігіне жететіндігін ұғындырады. Адал еңбек, қанағат, мейірімділік, әділдік сияқты қасиеттер өмірдің мәнін құрайтын адамгершілікке жеткізетін қасиеттер деп түсінген.

Адамгершілік - адам бойындағы гуманистік құндылық, әдеп ұғымы, адамның рухани байлығы, болашақ ұрпақты ізгілік бесігіне бөлейтін руханият дәуіріне жаңа қадам болып табылады. Адамгершілік тәрбиенің нәтижесі адамдық тәрбие болып табылады. Ол тұлғаның қоғамдық бағалы қасиеттерімен сапалары, қарым-қатынастарында қалыптасады. Ы.Алтынсарин бала оқыту мен тәрбиелеуде ауыз әдебиетін жалғастыратын балалар әдебиетінің негізін қалады. Қазақ жерінде тұнғыш ұлттық мектептер ашып, ұлттық білім беру жүйесін құруға көп еңбек сіңірді.”Қазақтарға орыс тілін үйретудің бастауыш құралы” деген еңбегінде тіл үйренудің нақтылай әдістемесін…