Заманауи білім берудің жаңаша әдіс тәсілдері баяндамасы

Заман талабына сай білім берудің жаңаша әдіс-тәсілдері

Шалқар каласы № 1 орта мектеп,ағылшын тілі пәні мұғалімі

Туретаева Алтынай Қайратқызы

Мұғалім - өзінің білімін үздіксіз көтеріп отырғанда ғана мұғалім,

ал оқуды, ізденуді тоқтатқан кезде оның мұғалімдік қасиеті де жойылады.

К. Д. Ушинский

Орыс педагогі К.Д. Ушинский айтқандай [3], қазіргі заман талабына сай, әр мұғалім, өз білімін жетілдіріп, ескі бірсарынды сабақтардан гөрі, жаңа талапқа сай инновациялық технологияларды өз сабақтарында күнделікті пайдаланса, сабақ тартымды да, мәнді, қонымды, тиімді болары сөзсіз. Бұл жөнінде Қазақстан Республикасы «Білім туралы» Заңының 8-бабында «Білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі – оқытудың жаңа технологияларын енгізу, білім беруді ақпараттандыру, халықаралық ғаламдық коммуникациялық желілерге шығу» [1] деп атап көрсеткен. Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев жолдауында айқандай: «Болашақта өркениетті дамыған елдердің қатарына ену үшін заман талабына сай білім қажет. Қазақстанды дамыған 50 елдің қатарына жеткізетін, терезесін тең ететін – білім» [2]. Сондықтан, қазіргі даму кезеңі білім беру жүйесінің алдында оқыту үрдісінің технологияландыру мәселесін қойып отыр. Оқытудың әртүрлі технологиялары сарапталып, жаңашыл педагогтардың іс – тәжірибесі зерттеліп, мектеп өміріне енуде. Осыдан төрт ай бұрын Кэмбридж университетінің бағдарламасы негізінде мұғалімдердің біліктілігін арттыру курсына еліміздің түкпір-түкпірінен мұғалімдер жиналды. Мен де сол мұғалімдердің қатарында болдым. Бұл

«Мектеп жұмысы мен оқушы жетістіктерін өрістетудегі негізгі тұлға – мұғалім», -деген Strong (Strong, Ward& Grant, 2011) [4] сөзі мұғалімнің білім жүйесіндегі орнын көрсетеді. Курс үш кезеңнен тұрды. Бірінші бетпе-бет кезеңі теориялық кезең болатын болса, екінші кезең – практикалық кезең болды. Практикалық кезеңді бастамас бұрын мен өзіме бірнеше сұрақтар қойдым:

Оқушыларды бұрын қалай оқыттым?

Дұрыс оқыттым ба?

Енді қалай оқыту керек?

Қалай қызықтыра аламын?

Бұл менің қолымнан келе ме?

Осы сұрақтарды негізге ала отырып, төмендегі сызбада көретілгендей (1 сурет) іс-әрекетке бет бұрдым.

1 – сурет

Мұғалімдерге арналған нұсқаулықта айтылғандай, мұғалімнің өзіне деген, беріп жатқан біліміне деген, оқушыларына деген сенімі нақты көзқарастарын қалыптастыруына зор ықпал етеді, ал көзқарас қалыптасқан жағдайда белгілі бір дұрыс шешім қабылдауға болады. Сондықтан кез-келген мұғалімнің оқыту құралдары оның өз болжамдарының, білімі мен сенімі, көзқарастарының жиынтығынан тұруға тиіс [4]. Пажарес (1992) білім беру стилін таңдау кезінде мұғалімнің білімділігінен гөрі сенімге негізделген ой-тоқтамдарының ықпалы күштірек деген: оқыту үдерісінде қалыптасқан көзқарастар мұғалімнің сыныптағы барлық іс-әрекетіне әсер етеді.

Осы болжамдарды негізге ала отырып мен өз іс тәжірибеме өзгерістер енгізе бастадым. Сабақты қалай пайдалы, қызықты етіп өткізуге болады? Мектептен шыққан оқушы бүгін алған білімнің пайдасы, жаңалығы туралы айта алатын дәрежеде оқыту үрдісін қалай ұйымдастыруға болады? Осы сұрақтарды шешудің бір жолы – оқытуда инновацияны қолдану, яғни мұғалімнің жаңа қаруы ретінде инновациялық әдіс–тәсілдерді кеңінен пайдалану. Инновация дегеніміздің өзі жаңалықты енгізу, жаңалық әкелу, жаңа әдістеме мен жаңа технология. Қытай даналығына сүйенсек: «Ауызша айтылғанды ұмытамын. Көрсетсең, мүмкін есімде сақтармын. Қатысушы болсам, мен түсінемін» делінген. Осы сөздерден инновациялық оқытудың мәні өз көрінісін табады. Мен де өз сабақтарымда инновациялық технологияларды көптеп қолданамын. Курстың бірінші кезеңінен келген соң алғашқы сабағымда мен ең алдымен оқушылардан сауалнама алдым. Сауалнамада «Бүгінгі күнге дейін болған сабақтар сендерге ұнайды ма? Мұғалімнің қалай сабақ бергені ұнайды? Нені өзгертер едің? Мұғалім мен оқушы арасындағы қарым-қатынас қандай?» деген сұрақтар қойдым. Сауалнама жасырын түрде жазылды, сондықтан болар оқушылар жауаптарын шынайы жазыпты. Олар сабақтардың бір сарынды өтетінд

Уәж тудыру;

Сыни тұрғыдан ойлау;

Жұптық,топтық жұмыстар;

АКТ құралдары;

Талқылау мен диалог

Диалог арқылы сыни тұрғыдан ойлауды дамыту;

Өзін өзі бағалау және критерий арқылы бағалау тәсілдерін көп қолдандым. [4]. «Оқушыны таңғалдыруға жалықпаңыз, бірінші күні таңғалдырыңыз, екінші күні таңғалдырыңыз, үшінші күні таңғалдырыңыз, төртінші күні оқушы сізді таңғалдырады», деген даналы сөзде айтылғандай, әр сабағымды қызықты етіп өткізуге тырыстым және осы сабақтарымның жемісін көруге асықтым Ең алдымен әр сабағымда психологиялық тренинг жүргізудің маңыздылығын түсіндім. Себебі, оқушыны сыныпқа кіргеннен бастап, сабаққа деген қызығушылығын арттыру керек. Егер оқушының сабаққа қызығушылығы болмаса, 45 минут бойы берген білім жоққа шығады. Сонымен қатар, ең маңыздысы, сыныпта ынтымақтастық қатынас орнайды, оқушылар өздерін еркін, ашық сезіне бастайды. Оқушылардың көңілі көтеріледі. Бір-біріне деген көзқарастары өзгереді. Шетел педагогикасына сүйенетін болсақ, осындай тренингтер әр сабақта қолданылуы тиіс. Сыныпта тапсырмаларды орындауға көшпес бұрын оқушыларға бағалау критерийлерін беріп отырдым. [4] Бағалау критерийлерін сабақта қолданудың маңызы зор. Оқушылар мақсатқа жету жолдарын көздейді,мақсатқа жету өлшемдерін түсінеді. Сабақ барысында сол критерийлерге қарай отырып, жұмыс атқарады, яғни нені және қалай айту керек е

Мұғалім әрқашан өз кәсібінің шекарасынан шыға алуы, сол арқылы өз тәжірибесін, еңбегін өзгерте алуы тиіс. Шығармашыл мұғалім үшін біреудің тәжірибесін қайталағаннан гөрі өз жаңалықтарын, білгендері мен түйгендерін басқаларға ұсына алуының, шығармашылық бағыттылықтың болуының мәні зор. Кәсібиліктің бірден келе салмайтындығы белгілі, оны әр мұғалім ерте ме, кеш пе меңгеруі тиіс. Ең бірінші кезекте мұғалімнің «өзіндік жаңалығы» болуы қажет. Осы курстан түйгенім бір қалыпта тоқтап қалмай, әрдайым ізденіп жаңа тәсілдерді қолдануға, оқушылармен бірге эксперимент жасауға қорықпау керек. Мысал ретінде, қазақ тілі сабағында қолданған жаңа бір тәсілімін айтып кетуге болады. Бұл сабақта мен оқушылардың бірлескен жұмыстарға қалай тартылғандығын бақыладым. Жаңа сабаққа көшпес бұрын үйге берілген тапсырмаларды қалай орындағандарын тексеріп алдым. Алдыңғы сабақтағыдай емес, үй тапсырмасын оқушылардың 80% орындапты. Бұнда байқағаным үй тапсырмасын бергенде әр оқушының деңгейіне сәйкес және қызықты етіп беру керек. Бұл сабақтың алғашқы қадамынан бастап оқушылар толығымен өз беттерімен жұмыс істеді. Мен тек бақылаушы болуға тырыстым. Оқушыларды топқа бөліп, сабақтың тақырыбын айтқан соң,…