Зат есім бойынша қазақ тілі таныстырылымы, 4 сынып

ҚҰС ГҮЛ

Зат есім тұлғасына қарай

Жалпы

Ү стел

Теледидар

Жалқы

Астана

Алматы

Деректі

Дерексіз

Ақыл, Ой

Үй Өзен

Жанды

Жансыз

мұғалім

оқушы

тақта

қарындаш

Кеме

К емпірқосақ

Кітап

Жапырақ

Зат есімдердің көптік жалғауы

- лар /- лер , -дар/-дер, -тар/-тер.

Мысалы : бала- лар , кітап -тар, дерек -тер.

зат есімнің септелуі

Сөйлемдегі сөздерді бір-бірімен байланыстырып тұратын қосымшалар септік жалғауы деп аталады.

Зат есімнің септік жалғауы арқылы өзгеруі. зат есімнің септелуі деп аталады.

Қазақ тілінде жеті септік бар: атау, ілік, барыс, табыс, жатыс, шығыс, көмектес.

Септік түрлері

Сұрақтары

Жалғаулары

1. Атау

Кім? Не?

2. Ілік

Кімнің? Ненің?

-ның,-нің,-дың,-дің,-тың,-тің

3. Барыс

Кімге? Неге?

-ға,-ге, -қа, -ке

4. Табыс

Кімді? Нені?

-ны,-ні,-ды,-ді,-ты,ті

5. Жатыс

Кімге? Неде? Қайда?

-да, -де, -та, -те

6. Шығыс

Кімнен? Неден? Қайдан?

-нан,-нен,-дан,-ден,-тан,-тен

7. Көмектес

Кіммен? Немен?

-мен,-бен, -пен

Тәуелдік жалғаулы зат есімдердің септелуі

Септіктердің аты

1 ж.

2ж.

3ж.

Атау

кітабым

кітабың

кітабы

Ілік

кітабымның

кітабыңның

кітабының

Барыс

кітабыма

кітабыңа

Кітабына

Табыс

кітабымды

кітабыңды

кітабын

Жатыс

кітабымда

кітабыңда

кітабына

Шығыс

кітабымнан

кітабыңнан

кітабынан

Көмектес

кітабыммен

кітабыңмен

кітабымен

Зат есімнің жіктелуі

Жіктік жалғауы адамның кім екенін, кәсібін көрсететін зат есімдерге жалғанады.

Мысалы : мен оқушымын , сен бишісің , сіз ғалымсыз, ол әнші.

Зат есімнің жіктелу үлгісі

Жақ

Қосымшалары

Жекеше

Көпше

-мын,-мін,-бын,-бін,-пын,-пін

-сың, -сің, -сыз, -сіз

жалғауы жоқ

-мыз, -міз, -быз, -біз, -пыз, піз

-сыңдар,-сіңдер, сыздар, -сіздер

жалғауы жоқ