Зат есім туралы слайдтық материал 3-сыныпқа

Зат ес ім

1-4 сынып

Зат есім

З аттың , құбылыстың атын білдіріп , кім ? не? кімдер ? нелер ? деген сұраққа жауап беретін сөз табы .

Кім ? кімдер ? деген сұрақтар адам атауларына қатысты қойылады . Мысалы:бала , әншілер , Айша Әбенова

Не? нелер ? деген сұрақтар адамнан өзге барлық жан-жануарлардың және күллі заттар мен нәрселердің атауларына қойылады .

Мысалы:кітап, ешкілер, құстар

Зат есім жалқы және жалпы, дара және күрделі болып бөлінеді.

Жалқы есім

Кісінің аты-жөні,жер-су аттары,жан-жануарға қойылған атаулар жалқы есім деп аталады.

Жалқы есімдер деп белгілі бір ғана затты арнай , даралай атайтын зат есімдерді атаймыз .

Мысалы:Арман Асанов, Есіл, Алатау,

Тайбурыл, Алматы

Дара зат есім

Негізгі түбірден жасалған зат есімдерді дара зат есім дейміз .

Мысалы : бала, оқушы , кітап .

Жалпы есім

Жалқы есімдерден басқа зат есімдерді жалпы есімдер дейміз.

Жалпы есімдер деп тілдегі әр алуан деректі және дерексіз заттар мен ұғымдарды білдіретін зат есімдер аталады .

Мысалы:дәптер, жануар, қиял, жер, төлдер,өмір,көлік

Күрделі зат есім

Күрделі зат есімдер ге кемінде екі немесе онан да астам түбір морфемадан құралған зат есімдер жатады .

Мысалы : белбеу , АҚШ, ата – ана , күн тәртібі .

Зат есімнің түрленуі

Көптік жалғау

Тәуелдік жалғау

Жіктік жалғау

Септік жалғау

Көптік жалғау — жалғанған сөзіне көптік мағына беретін қосымша .

Көптік жалғаулары :

- лар , - лер , -дар, -дер, -тар, -тер

Мысалы:қала-лар , мекеме-лер , ғалым -дар, езен -дер, ат -тар, шөп - тер

Тәуелдік жалғау , әдетте , бір заттың басқа бір затқа,меншік иесіне тәуелді екенін білдіретін қосымша .

Тәуелдік жалғаулары:

I жақ:-м,-ым,-ім

II жақ:-ң,-ың,-ің

II жақ:-ңыз,-ңіз,-ыңыз

-іңіз

III жақ:-сы,-сі,-ы,-і

Жіктік жалғауы — қимыл иесінің кім екенін білдіру үшін қолданылатын қосымша .

Жіктік жалғ аулары үш жақ бойынша жекеше , көпше түрде жалғанады .