Зерттеу түрлері және мұғалім тәжірибесін жетілдіру

Тақырыбы: МҰҒАЛІМ ТӘЖІРИБЕСІНДЕГІ ЗЕРТТЕУ ТҮРЛЕРІ

Авторы Мукушева Нуржанат Сериккановна

Шығыс Қазақстан облыс білім басқармасы, Семей қаласы білім бөлімі,КММ «№25 жалпы орта білім беретін мектеп»,химия пәні мұғалімі

«Жетістікке жетудің үш ережесі: өзгелерден артық білу, өзгелерден көп еңбектену,

өзгелер күткеннен азға үміт ету».

Уильям Шекспир.

Қазақстан Республикасы «Білім туралы» Заңының 8-бабында «Білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі – оқытудың жаңа технологияларын енгізу, білім беруді ақпараттандыру, халықаралық ғаламдық коммуникациялық желілерге шығу» деп атап көрсеткен. [1, 4-б]

Осы тұрғыдан алғанда Зерттеу – мұғалімнің кәсіби тәжірибесін дамытудың қуатты құралдарының бірі.

Сабақты зерттеу – мұғалім тәжірибесі саласындағы білімді жетілдіруге бағытталған, сабақтағы іс-әрекеттегі зерттеудің ерекше үлгісі болып табылатын педагогикалық тәсіл.

Сабақты зерттеу кезінде мұғалімдер топ болып жұмыс жүргізеді. Бірлесе жоспарлайды, өткізеді, қадағалайды, талдайды. Сабақты зерттеу циклін өткізу кезінде мұғалімдер оқыту тәжірибесіне жаңа әдістер енгізеді немесе оны жетілдіреді, әріптестеріне таратады. Барлық мәселені бірге шешеді.

Сабақты зерттеу үдерісін жүргізу арқылы:

Мұғалімдерде бірлесіп жұмыс істеу мәдениеті қалыптасады;

Өз тәжірибелерін жетілдіреді;

Сабақты зерттеу үдерісін не үшін жүргізетінін түсінеді;

Зерттеу қадамдарымен танысады;

Тәжірибе негізінде алынған ұсыныстарды өз тәжірибелеріне пайдалана алады;

Сабақты зерттеу тобын құрудың қыр-сырын меңгереді;

Бақылау, қадағалау дағдылары дамиды;

Зерттеу сабағын талдаудың, нәтижесін әріптестеріне ұсынудың жолдарын үйренеді.

Ал,Іс-әрекеттегі зерттеу -- Action research –Оқыту мен оқу тәжірибесін жетілдіру мақсатында бірізді, тізбектелген, бұл қолданбалы сапалық зерттеу. Бұл іс-әрекеттің жоспарлау, әрекет ету және бағалау кезеңдерін қамтитын, спираль түрінде дамитын үдеріс түрінде сипаттайды.

Іс-әрекеттегі зерттеу – осы үдерісті іске асыратын адамдардың өз тәжірибелерін өзгертуі, жүйелі және мұқият зерттеу барысында тәжірибелерін жақсартуы және зерттеу әдістері мен тәсілдерін қолдануы болып табылады.

Сабақты зерттеу де, іс-әрекеттегі зерттеу де бірнеше циклдан тұрады. Екеуінде де оқушылар жайлы дерек жиналады.

Іс-әрекетті зерттеу не үшін керек?

Іс-әрекеттегі зерттеу білім алушылардың өз тәжірибелерінің ұтымды және ұтымсыз жақтарын бағалап, рефлексия жасауға жаңа мүмкіндіктер ұсыну үшін;

Жаңа әдістерді, идеяларды зерттеп, сынақтан өткізу үшін;

Жаңа тәсілдердің тиімділігін бағалау үшін;

Білім алушылар өзара кері байланыстарын қамтамасыз ету үшін;

Бақылау, қадағалау дағдысын жетілдіру үшін т.б.

Іс-әрекеттегі зерттеу кезеңдері:

Жоспарлау. Бұл кезеңде шешімі ізделетін проблемалар айқындалады. Зерттеу сұрағы, оны шешу жолдары қарастырылады. Зерттеу тақырыбына қатысты әдебиеттерге шолу жасалады. Әріптестерімен сөйлеседі, кеңеседі.

Жоспарды іске асыру. Зерттеу сұрағы айқындалып, әдебиетке шолу жасалып, зерттеу құрылымы таңдалғаннан кейін, мұғалім зерттеу жоспарын іске асыруға кіріседі. Дерек жинайды. Зерттеу тақырыбының ерекшелігін ескереді.Жиналған деректердің күні, ұзақтығы, тәсілі, саны көрсетілетін журнал толтырып отырылады.

Рефлексия. Жүргізілген нәтижеге бағытталған іс-әрекеттерді, тізбектелген сабақтар топтамасындағы, сабақтан тыс уақыттағы, рефлексия барысында алынған нәтижелерді бағамдау.

Жоспарға өзгеріс енгізу. Зерттелген проблема шешілді ме? Оны қай фактімен дәлелдей аласың? Егер жақсармаса, іс-әрекетке қандай өзгеріс енгізу керек? Іс-әрекеттегі зерттеу – циклді үдеріс. Зерттеу барысындағы алынған деректер жаңа мәселе тудырып, зерттеу жоспарына өзгеріс енгізуі мүмкін.

Нәтиже. Іс-әрекеттегі зерттеудің нәтижесі (жағымды болуы міндетті емес) зерттеу аяқталғанда немесе жағдайды жақсартуға бағытталған зерттеудің жаңа циклін жоспарлағанда ұсынылады. Зерттеу нәтижелерін талдау, тұжырымдар мен қорытындылар көпшілікке ұсынылады.

Зерттеу мәні

1.Неліктен оқушылар ауызша сұрақтарға жауап бере алмайды?

2. Оқушылар күрделі сұрақтарды талдай алады ма?

3. Оқушылар тұжырымды құрылымдай ала ма?

Диагностика құралы -оқушылардың жазбаша жұмыстары немесе жартылай құрылымдалған сұхбат, кішкене топ диалогының аудиожазбасы, бақылау барысында әріптестердің естеліктері.

Іс-әрекеттегі зерттеу жүргізуге бағытталған бес қадамды негізге ала отырып, іс –әрекеттегі зерттеу жүргізу үшін негізгі бағыттар мен басымдылықтар анықталып, осы сыныптағы білім сапасын арттыру мақсатында төмендегідей жоспар құрады.

1. Іс-әрекеттегі зерттеуге арналған тақырыпты таңдауды негіздеу.

2. Іс-тәжірибеге енгізілген өзгерістер және пайдаланылған дерек жинау әдістері.

3. Тәжірибеге өзгерістерді енгізу.

4. Іс-әрекеттегі зерттеу жүргізу үдерісіндегі шектеулер және бұдан кейінгі іс-тәжірибеге жасайтын ықпалы.

5. Деректерді талдау, қорытындылау және оқытудағы келешек өзгерістерді жоспарлау.