Жағдаят тақырыбындағы мектепке дейінгі тәрбие сағаты

"Сіз құмыра сындырдыңыз" 1. Үйде ешкім жоқ. Сіз жаңа сатып алған волейбол добымен ойнап жүріп, қымбат құмыраны сындырып алдыңыз… Тапсырма: Ата - анаңыздың реакциясын көз алдыңызға елестетіңіз. Қандай жағдай болуы мүмкін. Ата - анаңыз не дер еді? Сіз олардың орнында болсаңыз не дер едіңіз? Қандай іс - әрекет қолданар едіңіз? Осы жағдайдан қалай шығуға болады?"Мұғалім ескертуі" 2. Мектеп үзілісі. Әдеттегідей дәлізде айқай - шу. Бір - бірімен сөйлесу үшін сендер де бір - біріңе айқайлап сөйлеулерің керек болады. Сол кезде бір мұғалім келіп,сіздерден: "өздеріңді дұрыс ұстаңдар, айқайламаңдар" деп талап етеді. Тапсырма: Үш позицияда бағалап айтып беріңіздер. (Мен - ата-ана, мен - ересек, мен - бала)."Вандализм"3. Балалар орман жайылымында келеді. Керемет! Айнала жап - жасыл, гүлдердің хош иісі аңқиды. Бұл көктемгі табиғат бейнесі көз алғысыз! Бірақ балалар қолдарындағы ағаштарымен шөптердің, гүлдердің басын қылышпен шапқандай қырып келеді. Тіпті қатты соққыдан жас қайың, шыршалардың басы да ұшып жатыр. Тапсырма: Өзіңді осындай "әскери жорықта" жүрмін деп елестетші. Не үшін осындай іс - әрекет жасадыңыз? Кейін осындай ісіңізге өкінесіз бе? Бұндай іс - әрекетті қалай болдырмауға болады?"Н

Төлем ақы.5. Ромул бірнеше сабиндік қалаларды қиратқан соң, әскер бетін Римге бұрды. Олардың әскери басшысы Тит Таций болып, Римге жақын қамал Капитолийге жақындады. Капитолий биік жарқабақта орналасдықтан, оған шабуыл жасап жеңе алмайды. Сонда оларға рим горнизонының басшысының қызы Тарпея көмектесті. Ол құпия түрде жауларына келіп, әскерді қамалға кіргізуге уәде берді. Бірақ ақысына "әр жауынгер сол қолындағы заттарды берсін,"- деп айтып білезікті көрсетеді. Тит Таций биік жарқабақтарға қарап Тарпеяға келісім береді. Түнда Тарпея қамалдың қақпасын ашып, ішіне жау әскерлерін кіргізеді. Сөйтіп Тит Таций Капитолийді жаулап алады. Соңынан Тарпея Титтен өзінің төлем ақысын сұрайды.Ол сатқындықты пайдаланып мақсатына жетті, бірақ……. Сұрақ: Ары қарай оқиға қалай өрбіді деп ойлайсың? Жауабы: Тит Таций сатқындарды жек көрген. Сондықтан өзінің уәдесін орындау үшін "Берген уәделеріңді орындаңдар, сол қолдарыңда не бар соның бәрін ортаға мен сияқты тастаңдар" деп алтын білезік пен қалқанын шешіп алып Тарпеяға қарай лақтырады. Басқа жауынгерлер солай лақтырады да, Тарпея ауырды көтере алмай өліп кетеді.

Жарқабақ.6. Капитолийдегі сатқын Тарпея қаза болған жарқабақ "Тарпея жарқабағы" деп аталады. Сұрақ: Римдіктер "Тарпея жарқабағын" ары қарай қалай қолдануы мүмкін? Жауабы: Бұл жарқабақтан римдіктер өлім жазасына кесілген қылмыскерлерді лақтырған болатын.

Календарь.7. Календарьға көз жүгіртейік. Қазіргі 9- ай - сентябрь. Септембер-латынша "septem" - "жеті", тоғызыншы ай - октябрь, латынша "окто" - "сегіз", он бірінші - ноябрь; новембер-латынша novem - тоғыз; декабрь-децембер - decem (он) деген мағынаны білдіреді. Ал декабрь бізде 12- ай. Сұрақ: Римдіктер үшін бірінші ай қандай болған? Жауабы: Алғаш римдіктер жаңа жылды 1- мартта тойлаған. Сондықтан декабрь оларда 10-шы ай болған.Қақпа.8. Римде Янусқа арнап бірнеше храмдар соғылған, соның ең үлкені Форумда. Ол үлкен аркадан және де әр аркада қақпа орналасқан. Екеуі екі жақ қабырғамен байланысқан. Егер соғыс болса Янустың қақпалары ашылып, барлық жауынгерлеросы храмның аркалары арқылы өткен екен. Ал храмның қақалары соғыс аяқталмағанынша жабылмаған. Сұрақ: Қақпа не үшін жабылмағанын айтып көріңізші? Жауабы: Янустың қақпасы соғысқа кеткен жауынгерлерді аман - есен жеңіспен оралғанын күтіп жабылмаған. Ал бейбітшілік кезінде қақпа жабық тұрған. Соңғы кезде бұл қақпа үнемі ашық болған екен. Бірақ Помпилии патшасы Нумның кезінде Янустың қақпасы бірде бір рет ашылмаған. Ол патша болып 43 жыл тұрғанда халықтар арасында сыйластық, ауызбіршілік, бейбітшілік болған.

Аяқ киімді шешіңіз.9. Ежелгі римде үйге және далаға арналған аяқ киім болған. Олар аяқ киім салтын өте қатты сақтаған. Қызыл, қысқа, биік өкшелі етікті консулдар, империя кезінде - императорлар киген. Алдында айқастырылған белдемшесі бар қара аяқ киімді сенаторлар киген. Сандалиді белгілі римдіктер үйде киген. Тамақ ішер алдында олар аяқ киімді шешіп, soleas deponere (солеас депонере), яғни "сандалиді шешейін бе?" яғни "тамаққа келіңіз" дегенді білдіретін сөзді айтқан. Тамақ ішіп болған соң, малайларына soleas porcere (солеас порцере) яғни "кетеміз бе" деген.Сұрақ: Бұл нені білдірген?Жауабы: Ертедегі римдіктер тамақты жатып ішітін, сол кезде аяқ - киім оларға кедергі жасаған.

Тамақтану10. Бірде Цезарьді Альпыдағы астанасы Галий қаласының бір бай тұрғыны күтеді. Ол қонақтарға спаржаға тазаланбаған олив майы құйылған тамақты ұсынады. Сонда барлық қонақтар ренжіп, ашық өздерінің кейістерін білдіреді.Сұрақ: Бұл жағдайда Цезарь не деді?Жауабы: "Цезарь: тамақты жемесеңдер орнына қойыңдар. Әркім өзінің мәдениеттілігін еөрсете алмай тұрып, біреудің мәдениеті туралы айтуға құқығы жоқ",- деді де тамағын жеуге кірісті

Бүркеніш (Маскировка, Месопотамия)11. Ертедегі Шумер кодексінде әкесіне баласын сату құқығы берілген жазба бар. Ата - анасының көбіне баласын сатқаны туралы жазылған келісім шарттар біздің күнімізге дейін жеткен. Дегенмен кейбір адамдардың құжат жағынан бұрмалаған (маскировка) акттар да сақталған.Сұрақ: Баланы сату заңын қалай бұрмалап көрсетуге болады?Жауабы: Бұл бұрмалау көбінесе баланы асыраумен негізделген. Асырап алған адам баланың әкесіне ақша төлеген. Міне, осы бала сатудың жасырын түрі болған.

Жауапкершілік (Вавилон) 12. Хаммурапидің заңы бойынша құрылысшы соғылған үйдің сапасына жауап берген. Егер сапасыз соғылған үй құлап, онда үй иесі қайтыс болса, құрылысшы өлім жазасына кесілген. Егер құлаған үйдің астында қожайынның баласы қалса, онда…..Сұрақ: Сонда не істеген? Егер құлаған үйдің астында малайы қалса ше?Жауабы: Егер үйдің астында бала өлсе, құрылысшының баласын өлтірген. Егер құлы өлсе, құрылысшы өз құлын берген. Бұл заң кек алу "галион" заңы деп аталады.

Әр түрлі сәлемдесу (Парсы)13 Егер көшеде парсы парсымен кездессе олардың сәлемдесуін көру өте қызық. Біреуі бірін - бірінің ернінен сүйген. Екіншілерібетінен сүйсе, ал үшіншілері бірі екіншісінің аяғына жығылған. Сұрақ: Неге олай амандасқан?Көшеде кездескен екі парсының әлеуметтік жағдайын бірден білуге болады. Егер әлеуметтік жағдайы тең болса - еріндерінен, егер бірі екіншісінен сәл төмен болса - беттерінен, ал егер, бірі екіншісінен әлдеқайда төмен болса - онда аяғына жығылған.5 жасқа дейін14. Ежелгі парсы елінде баланы 5 жасқа дейін әкесіне көрсетпеген. Бала оған дейін анасы, әпкесі, апасының қолында өскен. Сұрақ: Неге баланы 5 жасқа дейін әкесіне көрсетпеген?Жауабы: Егер бала осы жасқа дейін шетінесе, әкесі қайғармасын деген.

Әлем кереметі 15. Жерорта теңізінің жағалауында орналасқан "Александр шырағы" әлемнің жеті кереметінің бірі. Қазір тарихшылар оның биіктігі - 56, 100, 550 метр деген дау айтуда. Шырақ - адамзаттың арманы мен іс - әрекетінің көрінісі. Міне сол шырақтың құылыс жұмысы аяқталуға жақын қалғанда, шырақтың жаратушысын император өзіне шақырады. - Сен шрақта менің атымды қалдырасың! - деп бұйырады император. Барлық өмірін, шығармашылығын осы шыраққа сарп еткен құрылысшы не істемек? Шыраққа қолының ұшы тимеген императордың айтқанын істемесе басы кетеді. Оның атын халық ғасырлар бойы айтып өтсе, ал соған еңбегі сіңген құрылысшыны бәрі ұмытып кетпек пе? Бұл әділдік емес деп ойайды да, құрылысшы…Сұрақ: Құрылысшы қандай айла - тәсіл қолданды?Жауабы: - Мүмкін императордың атын шырақтың сыртына жазып, ішіне өзінің атын жазса ше?- Егер шырақтың ішінен құрылысшының атын көрсе бәрібір оның басы алынады. Ол үшін патша өз атын көру…