Жалпы сөйлеу тілінің дамымауы туралы мақала

ЖАЛПЫ СӨЙЛЕУ ТІЛІНІҢ ДАМЫМАУЫ

Жалпы сөйлеу тілінің дамымауы — есту қабілеті және интеллект бұзылмаған сөйлеу жүйесінің барлық құрамдас бөліктерінің қалыптасуы бұзылған яғни (айтылым қиындықтары, лексикалық, грамматикалық, фонематикалық компоненттерді қалыптастырудағы қиындықтар) балалық шақтағы тәуелсіз немесе күрделі сөйлеу бұзылысы. Жалпы сөйлеу тілінің дамымауы термині невропатолог дәрігердің диагнозы емес, сөйлеу сапасының логопедиялық анықтамасы болып табылады.

Жалпы сөйлеу тілінің дамымауы түсінігі логопедиялық классификацияға жатады. Жалпы сөйлеу тілінің дамымауы жүйелі бұзылыс құрылымында болуы мүмкін (алалия, аутистикалық спектрдің бұзылуы, генетикалық синдромдар) Сөйлеу тілі ақаулықтарының ішіндегі ең көп тараған және күрделі түріне жататыны сөйлеу тілінің жалпы дамымауы (ЖСТД) болып саналады. Сөйлеу тілі жақсы дамып, сөздік қорының мол болуы тұлғаның дамуына және қоршаған ортамен қарым-қатынас жасауына мол септігін тигізеді. Мүмкіндігі шектеулі балалардың, атап айтсақ сөйлеу тілі зақымдалған балалардың логикалық ойын жүйелі жеткізе білуге, бір-бірімен тікелей қарым – қатынас жасауға дағдыландыруда ойындардың ролі ерекше. Ойын – адамның өмір танымының алғашқы қадамы. Сондықтан, ойын арқылы балалар өмірден көптеген мәліметтер алып, білімін жетілдіріп, өз қажетін қалай қанағаттандыра алатынын, қандай қабілеті бар екенін байқап көрсетеді.

Жалпы сөйлеу тілі дамымаған балалардың сөздік қорын дамыту мақсатында өткізілетін ойындар арқылы енжар сөздік қорындағы сөздерді белсендіруге; белсенді сөздік қорын молайтуға; өмірдегі, қоршаған ортадағы түрлі құбылыстар жайындағы ұғым, түсініктерін дамытуға; белсенді түрде тілдік қарым-қатынас жасай білетін ұрпақ тәрбиелеуге қол жеткізе аламыз. Қорыта келе, балалардың ана тіліндегі дыбыстарды анық айтып, дұрыс сөйлей білуге берілер білімнің ықпалы зор екендігін айтамыз. Жалпы сөйлеу тілі дамымаған балалардың лексикалық-грамматикалық жағын қалыптастыру барысында олардың енжар, белсенді сөздік қорын анықтауға, белсендіруге, молайтуға бағытталған әр түрлі тапсырмалар, ойындар кеңінен қолданады.

Қазіргі заман талабына сай оқу – тәрбие үрдісін ұйымдастыру, яғни әр баланы жеке тұлға ретінде қабылдап, ойына, бойына шақ әдеби мұралармен сусындатып тәрбиелеу, педагогтың алға қойған міндеті. Айналадағы дүниені, табиғатты бақылап, түсіндіріп, әрдайым жаңа сөздермен, сөздік қорын толықтырып отыру қажет деп есептейміз. Жоғарыда айтылған мүмкіндіктерге сай жалпы сөйлеу тілі дамымаған балалардың сөйлеу қабілеттерін тереңдетіп, шығармашылық…