Жалпыадамзаттық құндылықтар және дұрыс әрекет туралы мақала

Қазақстан Республикасының Ғылым және білім министрлігі

№8 гимназия КММ

Реферат

Жалпыадамзаттық құндылықтар

Дұрыс әрекет

Мұғалім: Кулмурзаева Н.О

Жезқазған 2018

I. Кіріспе

II. Негізгі бөлім

1. Жалпыадамзаттық құндылықтар

2. Дұрыс әрекетке тән қасиеттер

3. Дұрыс әрекет – физикалық аспект.

III. Қорытынды бөлім

IV. Пайдаланған әдебиеттер

Кіріспе

Тұлға мәдениетінің негізі оның жалпыадамзаттық құндылықтарының негізінде көрінеді. «Құндылық» термині болмыстың белгілі құбылыстарының адами, әлеуметтік және мәдени мән-мағынасын білдіру үшін қолданылады. Адам өмірінің өзегі-құндылықтар, ал басқа мақсаттар оған жеткізетін баспалдақтар ғана. Осы қағидаға сүйенсек, қоғамның жаңару кезіндегі жаңаша көзқарастардың бірі - құндылық бағдар.

Болашағымыздың іргетасын бүгін қалап жатқанымызды естен шығармайық. Әр адамның тағдыры өз қолында. Яғни, іс - әрекетіміз мінезіміздің жемісі болса, мінезіміз арқылы тағдырымызға ықпал етеміз. Әл - Фараби:" Жақсы мінез - құлық пен ақыл күші болып, екеуі біріккенде - бұлар адамшылық қасиеттер болып табылады" - дегендей барлығы рухани - адамгершілік қасиеттерден бастау алады.

Адамның жүрегіне нұр құятын, риясыз сүйіспеншілікпен рухани бастауға жетелейтін, ол – ұстаз. Рухани- адамгершілік білімнің негізі болып табылатын «Өзін- өзі тану» жобасының авторы С. А. Назарбаева «Өмір әдебі» деген кітабында: «Рухани кәусар бұлаққа барар жол іздеу әр адамның міндеттерінің міндеті екендігіне сенімдімін» дей келе, оған тек жалпыадамзаттық құндылықтарды оқыту арқылы ғана жетуге болатынын атап көрсетті. Сонымен қатар: «Алланың алдында бәріміз бірдейміз. Әрқайсысымыздың жолымыз, өмірлік міндетіміз бар, бірақ бәрімізге ортақ міндет – жан дүниеміздегі махаббаттың сөнбейтін шырағын жаға отырып, Адам боп қалу!» деп адамшылықты бірінші орынға қояды. Көпшілігі «заманына қарай адамы » деген принциппен өмір суруде. Ал, заманды құрайтын адам емес пе? Міне, сонда барлығы қайтадан адамға келіп тіреледі. Сондықтан күллі әлемді сақтап қалатын бірден- бір жол рухани адамгершілік білім екені даусыз.

Жалпыадамзаттық құндылықтар

Жалпыадамзаттық құндылықтар – бұл барлық кезеңдегі адамдар үшін шынымен маңызды, сөзсіз қажетті, қалаулы, өткінші емес, жынысына, ұлтына, нәсіліне, азаматтығына, әлеуметтік жағдайына,діни сеніміне және т.с.с. байланыссыз әр адам үшін іс жүзінде мағынасы бар құндылықтар.

Жалпыадамзаттық құндылықтар барлық адами қасиеттердің өзегі болып табылады.

Абсолюттік (мәңгілік) жалпыадамзаттық құндылықтар уақытқа бағынбайтын, ешқандай ортамен қоғаммен шектелмейтін, бүкіл адамзат үшін маңызы зор құндылықтар

Абсолюттік (мәңгілік) жалпыадамзаттық құндылықтар тұлғаға рухани-адамгершілік білім берудің негізгі өзегі болып табылады.

Абсолюттік жалпыадамзаттық құндылықтар адам бойына, тумысына берілген сый және адамның рухани дамуының барлық кезеңіне нәр береді.

Абсолюттік жалпыадамзаттық құндылықтарды оқыту үдерісіне еңгізу адамның ізгілікті қасиеттерін ашуға, оның рухани дамуына ықпал етеді.

Негізгі бес абсолюттік жалпыадамзаттық құндылықтарды атап айтар болсақ: ақиқат, сүйіспеншілік, дұрыс әрекет, ішкі тыныштық, қиянат жасамау.

1.Ақиқат – бұл өзгермейтін, өмірдің негізгі қағидасы: барлық жаратылыстан өтетін рухани бастау, барлық жаратылысқа тән, бірыңғай мән. Ол уақытқа: өткенге, бүгінге және болашаққа тәуелді емес. Адамның объективтік өмір шындығын дұрыс, дәл бейнелеуін, оны санаға өмірде қандай болса, сондай күйінде түсіруін айтады.

2. Дұрыс әрекет - бұл борыш пен жауапкершілікке, ішкі ар - ұждан дауысына сәйкес мінез - құлық. Жүректен шығып, сосын сөз ретінде бейнеленетін және іс-жүзінде қолданылатын құндылық.

3. Сүйіспеншілік – бұл таза, риясыз және шүбәсіз сүйіспеншілік, өмірге тірек болатын жасампаз қуат.

4. Ішкі тыныштық - ақылдың толықтай тынышталуы, адамның терең табиғаты. Адам ақиқатты, сүйіспеншілік пен дұрыс әрекет істегенде ғана жан тыныштығын табады.

Аксиология (грек, axios — құңды, logos — ілім) — құндылықтардың табиғаты, олардың әлеуметтік орны және құндылық әлемінің құрылымы туралы философиялық ілім. Аксиологияның негізгі мәселесі — «Игілік деген не?» деген сұрақты алғашқы болып қойған Сократ екенін білеміз. Құндылықтар өмірге, еңбекке, шығармашылыққа, адам өмірінің мәніне баға беруден тұрады. Құндылықтар қоғам үшін ең маңызды деген әдет-ғұрыптар мен нормалар қызметін өзіне бағындырады және реттейді. Адам өзін қоршаған заттық және рухани әлемді құндылықтар арқылы бағалайды. Құндылықтар — қасиеттер. Қасиетсіз адам жануарға айналып кетеді. Олар бізге бала кезден,ана сүтімен бірге, ана тілі арқылы, мораль негіздері ретінде, өз тарихын, мәдениетін, әдет-ғұрптары мен салт-дәстүрлерін игеру нәтижесінде орнығады. Жалтырағанның бәрі алтын емес. Құндылықтарды танудағы ең қиын мәселе – нағыз құндылықтарды жалғандарынан ажырата білу. Құндылықтар әр адам үшін әр түрлі болады. Реттілігіне қарай, маңыздылығына қарай өзгеріп отырады. Петракова құндылықтарды үш түрге бөледі: табиғи, жүре пайда болатын және абсалюттік. Табиғи және жүре пайда болатын құндылықтар тәрбие жүзінде адам бойында қалыптасады. Ал, абсолюттік- уақытқа бағынбайтын, өзг

2. Дұрыс әрекетке тән қасиеттер

"Дұрыс әрекет- мақсатқа жеткізер жолды дұрыс таңдаудан басталады".

Әл-Фараби.

— Әдет-өзінің шынайы болмысын түсінуге негізделген. Қанағат-Тек тілек-қалауын тыйғанда ғана адам еркіндікке қол жеткізеді. Ынтымақтастық-адамдар әр түрлі адамдармен бірге өмір сүруге үйрену үшін оқушылар мектепте тәртіпке, өзара сыйластыққа, ынтымақтастыққа үйренеді. Тәртіп-адам іс-әрекетіндегі жетістігінің негізі. Бұл қасиет баланың бойына сәби кезінен бастап даруы керек. — Парыз бен ризашылық-әр адамның өз отбасы, өзі өмір сүретін қоғамы мен елі алдындағы парыздары мен міндеттері бар. — Дұрыс ой-адамның Дұрыс әрекетке бастайтын таза және асқақ ойы болуы керек. — Дұрыс сөз-тіл-бұл шынайы тәрбиеліктің көрсеткіші. Айқайлап, сауатсыз сөйлеу, ашу мен ызаға толы сөз- адам денсаулығына кері әсер етеді. Дұрыс әрекет - жүректен шығып,сосын сөз ретінде бейнеленетін және іс жүзінде қолданылатын құндылық. Ақиқаттан туындағанның бәрі – дұрыс әрекет. От парызы-жану. Онсыз жай ғана көмір. Қант парызы-оның тәттілігі. Тәттілігі болмаса жау ғана сусымалы зат. Егер біз ар ұятымызға сүйсінбесек онда дұрыс әрекет болмайды. Мұғалімнің дұрыс әрекеті: Біз үшін жүрек тазалығы маңызды. Ең бастысы басқаларды қалай оқытсақ, соған өзіміз лайықты болуымыз керек.

Дұрыс әрекет-жүректен шығып, сосын сөз ретінде бейнеленетін және іс жүзінде қолданылатын құндылық. Ойдағы сүйіспеншілік -ақиқат, Істегі сүйіспеншілік-дұрыс әрекет. Ақиқаттағы сүйіспеншіліктің барлығы-дұрыс әрекет. Дұрыс әрекет - бұл өмірдегі ешнәрсемен бағаланбайтын құндылық. Сондықтан балалар бір-бірімізге ізгілік көрсетіп, қамқор болып, қолдау көрсету арқылы дұрыс әрекет жасай білейік. Бойымызға рухани-адамгершілік қасиеттерді дұрыс әрекеттер арқылы сіңіре алуымыз қажет. Сонымен қатар мәңгілік құндылықтарды уақытша құндылықтардан ажырата білсек, қарым-қатынасымызды ізгілікке бағыттасақ онда өзімізді де, өзгені де бақытты ете аламыз. Бойында адамгершілік қасиеті бар адам қай уақытта болсын дұрыс әрекет арқылы жақсылық жасаудан аянбайды. Адамдардың бір-біріне жақсылық жасауынан достық, мейірімділік, қайырымдылық сияқты ізгі қасиеттер туындайды.

3.Дұрыс әрекет – физикалық аспект.

Қайрат пен табандылық, адалдық, шешім қабылдауда батылдық, ынталылық. Дұрыс мінез-құлық — бұл өз борышын және адамның қоғамдағы мәртебесіне қатысты міндеттемелерді орындауға байланысты мінез-құлық…