Жалпыадамзаттық және дұрыс әрекет құндылықтары эссесі

Жоспар

Мазмұны І.Кіріспе.................................................................................................. ..... 1.Жалпыадамзаттық және дұрыс әрекет құндылықтары .................................

ІІ.Негізгі............................................................................................

2.1Жалпыадамзаттық құндылықтар ....................................................

2.2.Дұрыс әрекет құндылығы ......................................................................

2.3.Жаңашыл педагогтардың тәсілдеріндегі дұрыс әрекет құндылықтары..................................

ІІІ.Қорытынды........................................................................................ ...... ІV.Пайдаланылған әдебиеттер тізімі........................................................... Қосымшалар........................................................................................... ..

КІРІСПЕ «Дұрыс әрекет-мақсатқа жеткізер жолды дұрыс таңдаудан

басталады» Әл - Фараби

Бағдарламаның негізгі түйінді идеясы: Қазақстан Республикасында 2011-2020 жылдарына арналған Мемлекеттік бағдарламасының мақсаттары мен міндеттеріне негізделген «Қазақстан Республикасының педагог қызметкерлеріне арналған үшінші базалық деңгейлі «Өзін-өзі тану» рухани адамгершілік білім беру Бағдарламасын оқыту мен меңгерту. Бағдарламаның базалық деңгейі педагогтың кәсіби сферасын дамытуға ғана емес және де ең бірінші педагогтың жеке өмірін құндылықтармен байыту, оның ішкі жоғары мәнімен толықтыру. Үшінші базалық деңгейлі Бағдарлама мұғалімдердің рухани адамгершілік тұрғысынан өзгеріске түсуі, жағымды және ажырата ойлауды дамытуы, күнделікті өмірлерінде жалпыадамзаттық құндылықтарды ұстануы, өзін-өзі танудың әдіснамасы мен әдістемесін игеруі болып табылады. Бағдарлама мазмұнына қосылған жаңа бағыттардың бірі мұғалімнің ең алдымен өзінің рухани табиғатын ұғыну қажеттілігі және рухани адамгершілік ахуал бүкіл тұтас педагогикалық үдерісті қамту керек [1]. Қазіргі таңда мұғалім тұлғасының қайта өзгеруі барлық әдістемелер мен бағдарламалардан маңыздырақ екені дәлелдеуді қажет етпейді.Бұл жайында әйгілі қазақ ұстазы Ы.Алтынсарин өте жақсы айтқан: «Мұғалім –білім берудегі ең маңызды адам.Е

Заманауи қоғам жүрегі ашық, қоғамға қызмет ететін білімді адамдарды қажет етеді. Рухани-адамгершілік білім берудегі дұрыс әрекетке үйретудің мақсаты – рухани-адамгершілік құндылықтарға бағытталған, ойы, сөзі мен ісі бір жерден шығатын, жетілген мінезі бар адамды қалыптастыру[2]. Педагогтар қауымы алдында тұрған негізгі міндет –оқушының мықты рухани күштерін ояту. Дұрыс әрекет - жүректен шығып,сосын сөз ретінде бейнеленетін және іс жүзінде қолданылатын құндылық. Жаның мен тәніңді барынша сергітіп, сұлуландырып жіберетін тек жақсы тәрбие ғана. Сондықтан да, жас ұрпақты үлкен өмір жолында дұрыс әрекетке бағыттасақ, тәуелсіздігіміздің тұғырын берік ұстайтын адами асыл қасиеттерге бай тұлғалар тәрбиелей білейік.

2.1.Жалпыадамзаттық құндылықтар

Жалпыадамзаттық құндылықтар – адам туралы философиялық ілім мен аксиологияны оқытатын пәннің маңызды құрамдастары жүйесіне енетін түсініктер кешені. Олар адам тегінің ұлттық, саяси, діни және басқа да әуестігінен еркін жалпы мүддесін білдіруімен ерекшеленеді және осы сипатта адамдық өркениет дамуының императиві болып табылады. Сонымен, жалпыадамзаттық құндылықтар – бұл барлық мәдениет пен замандағы адамдар үшін абсолютті стандарт болып саналатын іргелі, жалпыадамзаттық бағдарлар мен нормалар, моральдық құндылықтар. Жалпыадамзаттық құндылықтарды зерттеудің көптүрлі тәсілдері олардың түрлі өлшемдер бойынша жіктелуінің көптүрлілігін туындатады. А.О.Бороноев және А.О. Смирнов топтарға бөлінген ең көп түрлі құндылықтар жиынтығын жариялады: «Отандастарымыздың, руластарымыздың бізді тұлға ретінде мойындауы біздің құндылық тасымалдаушысы екенін растауымен түйіндеседі. Олар бес топқа бөлінеді: әлеуметтік мақсатты (Қасиеттілік, Руханилық, Білім, Шеберлік, Іс, Мәртебе, Билік, Байлық); әлеуметтік аспаптық (Құқық, Бостандық, Әділдік, Ынтымақтастық, Рақымшылдық); дербес-аспаптық (Өмір, Денсаулық, Күш, Ептілік, Әдемілік, Ақыл; субъективті мақсатты (Зат, Энергия, Кеңістік); жалпыадамзаттық (Ойшыл

Бірқатар жалпыадамзаттық құндылық архетиптер ретінде өмір сүре алады: – барлық елдердегі көптеген негізгі заңдар жалпыадамзаттық құндылықтарға жатады (мысалы, кісі өлтіру, ұрлық жасауға және т.б. тыйым салу); – сөз бостандығы, адам құқықтары сияқты бірқатар либералдық принциптер жалпыадамзаттық құндылықтар болып табылады; – көптеген діндер өз ұстанымдарын жалпыадамзаттық құндылықтар деп санайды. Мысалы, христиандар бұған он өсиетті жатқызады; – «Адамгершіліктің алтын ережесі» деп саналатын «Өзіңе ұнамайтынды өзгеге жасама» – жалпыадамзаттық құндылықтардың мысалы бола алады деседі. Болмыстың құрылымына орай табиғи (бейорганикалық және органикалық табиғат, пайдалы қазбалар) және мәдени (бостандық, шығармашылық, сүйіспеншілік, қарым-қатынас, іс-әрекет) құндылықтарды көрсетуге болады. Тұлға құрылымына сәйкес құндылықтар биопсихологиялық (денсаулық) және рухани реттілікте болады. Құндылықтар рухани мәдениет түрлеріне қарай адамгершілік (өмірдің мәні және бақыт, қайырымдылық, жауапкершілік, ұят, ар, абырой), эстетикалық (әсемдік, маңыздылық), діни (сенім), ғылыми (ақиқат), саяси (бейбітшілік, әділеттілік, демократия), құқықтық (заң және құқық тәртібі) болып жіктеледі. Тұтас алғанда, жалп

Кей авторлар биологиялық адамды және әлеуметтік адамды айырып көрсетеді. Егер біріншісі өзінің тамаққа, киімге, баспанаға, ұрпағының жалғасуы сияқты қажеттіліктерді қанағаттандыруды ойласа, екіншісі не тиімді, не тиімсіз екенін таңдайды. Онда іштей шектелу жоқ, оның ар-ұяттан жұрдай болуы заңды. Адамның үшінші түрі – бұл рухани адам – қысқаша айтсақ, бұл – ұяты бар адам. Сондықтан, қайырымдылық пен зұлымдықты ажырата білу керек. Жалпыадамзаттық құндылықтарға сонымен бірге өмірдің мәні, бақыт, қайырымдылық, парыз, жауапкершілік, ар, абырой, сенім, бостандық, теңдік сияқты құндылықтарды да жатқызуға болады. Г.А.Омарованың пікірінше, жалпыадамзаттық құндылықтар – бұл трансцендентті, тарихи шектен шықпайтын табиғаты бар бітпейтін этикалық құндылықтар, біртұтас рухани шынайылықтың түрлі қырлары және сол себепті әлеуметтік, саяси, ұлттық, ғылыми, тұлғалық және басқа құндылықтардың өзгермелі жүйесінің инварианты болады. Мысалы, бұған шынайы сүйіспеншілік, парызын риясыз орындау, қалтқысыздық,

шыншылдық, күш жұмсамау, ішкі әлем және тыныштық, мейірімділік, жақсылық, обал-сауапты ескеру және т.б. жатады [5].

2.2.Дұрыс әрекет құндылығы

Адамдар осы өмірден қуаныш пен қанағат аламыз деп ойлайды, алайда бұл қуаныш олардың өздерінде жасырынып жатқан өлшеусіз қуаныштың кішкентай ғана сәулесі.Махатма Ганди былай дейді: «Өзімді құрбан етуге негіз көп, алайда, өзгені өлтіруге еш негіз таппадым».«Мен өмірдің апаттар қоршауында өтетінін түсіндім, тиісінше қирау заңдылығынан да жоғары заң болуы қажет. Қандай ұрыс- керіс, қарсылық жанжал болмасын барлығын сүйіспеншілікке жеңгіз».«Сүйіспеншілік еш қайтарымын күтпей-ақ, ойланбастан бәрін береді».«Ең қуаттылардың қуаты-қиянат жасамау». Қазақтың тұңғыш ғарышкері Тоқтар Әубәкіровтің айтуы бойынша адам-өз тағдырының иесі. «Гүліне қарама, түбіне қара»-дейді халқымыз. Жас кезімде әрдайым ізденіс үстінде жүретінмін. Бір нәрсенің соңына адал жүрек, ақ ниетпен түссең, соның жемісін көресің.Бәрі ниетке байланысты, еш жерде есеп болмау керек. Қарапайым нәрсеге риза бол. Сен өмірді жақсы көрсең қарапайым нәрселердің құндылығын мойындайсың.Ә.Т.Қайдардың айтуы бойынша жақсылықтың бір сәні-«парызды ақтау», жамандықтың бір сыры-«пендешілік», өздігіңді тыңдаудың бір жолы-«рухани кемелдену» деп түсінемін. Парызды ешкім сұратып бермейді де, сұрап алмайды оны әркім борышым деп өзі арқаланады, өзі