Жаңылтпаштар жинағы авторлық бағдарлама ретінде

Құрастырған: Отебаева Арайлым Сериковна

Бастауыш сынып мұғалімдеріне көмекші құрал ретінде ұсынып отырмын.

Алғы сөз

Жаңылтпаш – қазақ ауыз әдебиетінің шағын жанры. Жаңылтпаш ойын-сауыққа жиналған жұртты күлдіру, жас ұрпақтың тілін ұстартып, әр түрлі сөзді шапшаң айтуға үйрету мақсатымен пайда болған. Жаңылтпаштар – балалардың

тілінің дамуына маңызы өте зор. Бастауыш сыныпта жаңылтпашты қолдану арқылы болашақта баланың қиын сөздерді айтып үйренуіне машықтанады.

Ақ тай ақ па? Қара тай ақ па?

* * * Шүрегей сүңгіш пе, Сүңгуір сүңгіш пе?

* * * Есет атам ет асатар, Ет асатса бес асатар.

* * * Қара тай лақтай, Қай лақ тайлақтай.

* * * Мына сайда отырған бай Бағланбай Бұл қай бай Бағланбай? Бұл қай бай Бағланбай?

* * * Ұстап қара қарындашын, Ұштап қарындашын қарындасым Ұсынды қарындасым қарындашын.

* * * Басшы асшыға: «Есік ашады», - десе, Асшы басшыға: «Тұздығы да ащы», - депті. * * * Етегімнің басы, Қайқаяр, қайқаймас, Қайқаяр, қайқаймас.

* * * Сүт бетінде мал балқаймақ, Ол қай бал май қаймақ? Балдан тәтті бал майқаймақ. * * * Қурайлының жерінде, Қоңыр айғырдың үйірінде, Бурыл қулық құлындап жатыр.

* * * Тебіншек ат – шегіншек, Шегіншек ат – тебіншек.

* * * Құрықтан құлдырап түстім, Сырықтан сылдырап түстім.

* * * Ауылым ой құлдилар, жон құлдилар, Ауылым жоннан көшсе сай құлдилар.

* * * Ай, ай, Айдарбай, Иір мүйіз сиырыңды үйіңе айдай бар.

* * * Шөмеленбеген шөпті, Мен шөмелемей, Кім шөмелейді.

* * * Толағайдың торы ала аты бар, Толағай, торы ала атыңды Тағалатып ал.

* * * Атам томағаламаған бүркітті, Мен томағаламағанда, Кім томағалайды?

* * * Ол алқапты олар орар, Бұл алқапты бұлар орар.

Орал ормаса, Омар орар.

* * * Қара бүркіт томағасын түсірді, Оны мен томағаламай, Кім томағалайды?

Дегенде, әй, Тайқарбай, әй Тайқарбай, Қойыңды май жусанға жай, Тайқарбай. Тайқарбай, Майқарбайлар толып жатыр.

* * * Тоғыз ақ баспақ тана, Тоғыз ақ баспақ тана ішінде Жалғыз тарғыл тайпақбас баспақ қана.

* * * Жаңбыр жауып келеді қар аралас, Бір топ қатын келеді шал аралас. Тауға қайың бітеді тал аралас, Бір топ сиыр келеді тана аралас. * * * Шымдай шытырмыш, Ол шытырмышты,

Мен шытырмыштамай Кім шытырмыштайды?

* * * Шілікті шаптым, Жілікті астым. Шілікті жақтым, Жілікті шақтым.

* * * Ақ тайыншаның қатығын, Аппағыма беремін. Аппағымның атын тез, Айтқаныңа беремін.

* * * Қырда қырау, Қызыл ала бұзау. Тауда тарғақ, Тарғыл ала торпақ.

* * * Беріп тай, лақты, Алдым тайлақты, Беріп тайлақты, Алдым тай, лақты.

Қара майлы қарағайды Кесейін бе, кеспейін бе? Қазықтағы қара тайды Шешейін бе, шешпейін бе?

* * * Арғы арал, бергі арал, Ол аралдарды жайлаған мал аралар, Қырдың қызыл түлкісін қырағы алар.

* * * * * * Орманбай аңшы, Марқабай малшы, Тұра қап алшы, Құрығыңды суға малшы.

* * * Ғарышкер ұшты ғарышқа, Ғарышқа ұшты ғарышкер. Айтшы, ғарыш алыс па? * * * Өте мерген Орман атты, Ор түбінен ор қоян атты, Оқ тиген соң өте қатты, Ор түбінен ор қоян атты,

Қабат-қабат үй салдық, Үйлер толы күй сандық. Күй сандықтан үй салдық, Күй сандыққа күй салдық.

* * * Шалабай шыли шалағай, Шалағай шыли Шалабай. Шақша басы шарадай, Шаладай шала Шалабай.

* * * Сыздық судан сүлік сүзді, Сыздықтың сүлік салмасын үзді. Салмадан сүлік шығып сытылып, Суға түсіп, сумаңдап жүзді.

* * * Айыр атанды жүк қартайтар, Семіз қойды май қартайтар. Күйгелек менің атымды Жас қартайтпас, ой қартайтар.

* * * Ақ тайлағымды бұйдалайын десем, Бұйдалай алмадым. Шудалайын десем, Шудалай алмадым.

Шайшының шәйнегі мосыдан түспес, Мосыдан түссе, ащы деп ішпес, ыссы деп ішпес, Тұщы деп ішпес, ыссы деп ішпес.

* * * Шуақтаған ботамды, Шуға апарып шудаладым. Шудалаған шудасын. Суға салдым, судан алдым, суға малдым.

* * * Наубайшы Науан нан пісірген Нан пісірген наубайшы Науан Нанға нәр берген. * * * Ара, ара, аралар, Орманның бойын аралар. Гүлдерден сорып бал алар, Алысқа ұшып бара алар, Бал тәтті ғой, балалар!

* * * Торта қойдым, Орта қойдым, Орта қойдым, Жорта қойдым.