Жасөспірімдердің өзін-өзі бағалауын дамыту туралы мақала, 7 сынып

«Жасөспірім шақтағы балалардың өзін-өзі бағалауын дамыту»

CУЮМБАЙ Ж.Ғ.

№211 мектеп-гимназиясы коммуналдық білім беру мекмесі

[email protected]

Аннотация. Бұл мақалада біз жасөспірім шақтағы балалардың өзін -өзі бағалауын дамытуына арналған әдістерді қарастырамыз. Жасөспірімдік шақ 10 мен 15 жас аралығында белгіленеді . Бұл кезеңнің негізгі мазмұны-жасөспірімнің психикалық дамуының барлық аспектілеріне із қалдыратын балалық шақтан ересек жасқа ауысу.

Түйін сөздер:жасөспірімдік шақ, өзін-өзі бағалау, өзін-өзі қабылдау, жоғары өзі-өзі бағалау, өзін-өзі дамыту.

Аннотация. В этой статье мы рассмотрим методы развития самооценки у детей подросткового возраста. Подростковый возраст устанавливается в возрасте от 10 до 15 лет . Основное содержание этого этапа-переход от детства к взрослой жизни, который накладывает отпечаток на все аспекты психического развития подростка.

Ключевые слова:подростковый возраст,самооценка,самовосприятие,высокая самооценка, саморазвитие.

Abstract. In this article we will look at the methods of developing self-esteem in adolescent children. Adolescence is set at the age of 10 to 15 years. The main content of this stage is the transition from childhood to adulthood, which leaves an imprint on all aspects of the mental development of a teenager.

Keywords: adolescence, self-esteem, self-perception, high self-esteem, self-development.

Жасөспірім (жасөспірім) - онтогенез кезеңі (10-11-ден 15 жасқа дейін), балалық шақтан жасөспірімге ауысуға сәйкес келеді. Бұл уақыт әр адам үшін ерекше маңызды, оқиғалар мен өзгерістерге, қайшылықтар мен дауылдарға толы. Өзін – өзі тануда айтарлықтай өзгерістер орын алады: ересектік сезімі пайда болады-ересек болып көрінуге немесе кем дегенде көрінуге және санауға деген құштарлық пайда болады. Жасөспірім өзінің жаңа құқықтарын қорғай отырып, өмірінің көптеген салаларын ата-анасының бақылауынан қорғайды және олармен жиі қақтығыстарға барады. Осы кезеңде жасөспірімге құрдастарымен қарым-қатынас жасау қажеттілігі тән. Бір-бірін алмастыратын хобби пайда болады.

«Жасөспірім» - ол тұрақсыз және өтпелі кезең, бұл кезеңде қолайсыз жағдайлар біршама қысқарады, көп жағдайда жыныстық жетілуі аяқталады бастайды [1].

Жеке тұрақсыздық қарама-қайшы тілектер мен әрекеттерді тудырады: жасөспірімдер барлық жағынан топта ерекшеленуге тырысып, құрдастарына ұқсауға тырысады олар құрметке ие болғысы келеді, бірақ кемшіліктермен таң қалдырады, адалдықты талап етеді, бірақ достарын жиі өзгертеді. Мұның бәрі жасөспірімнің өзін-өзі көрсету тәсілі, Өзін-өзі бағалауды арттыруға деген ұмтылыс. Алайда, жасөспірімді "өзін-өзі көрсетудің" жалғыз қауіпсіз әдісі-оның мектепте және отбасында өзін-өзі бағалауын арттыру.

Капиталистік формацияның дамуына байланысты терең әлеуметтік-экономикалық өзгерістер онтогенез кезеңдерінің өзгеруіне әкелді. психологтардың әртүрлі көзқарастары ортақ негізге ие: олардың көпшілігі (Л.С.Выготский, А. Н. Леонтьев, Д. В. Эльконин, Г. М. Бреслав, А. Бандура) жасөспірімдік шақ адамдармен, қоғаммен қарым-қатынас нормаларын игеруге бағытталған белсенділікпен сипатталады деп санайды.

Жасөспірім кезеңді адам өмірінің ең маңызды және ең қиын кезеңі деп санаған. Жеке тұлғаның тұтастығын қалыптастырумен бірге жүретін психологиялық шиеленіс тек физиологиялық жетілуге, жеке өмірбаянға ғана емес, сонымен бірге адам өмір сүретін қоғамның рухани атмосферасына, әлеуметтік идеологияның ішкі қайшылықтарына байланысты екенін баса айтты.[2].

Өзін-өзі бағалау – бұл адамның өзі жайлы субъективті бағалауы. Ол адамның жеке тұлғасына, қасиеттеріне, дағдыларына, жетістіктеріне және ішкі жағдайына жалпы баға беруді көрсетеді. Өзін-өзі бағалау өзін-өзі қабылдауға, өзін-өзі құрметтеуге, өзіне сенімділікке және мотивацияға әсер етеді. Ол өмірдегі жетістіктер, әлеуметтік қолдау, басқа адамдармен салыстыру, имиджі және өзі туралы жалпы сенімдер сияқты әртүрлі факторларға байланысты жоғары (оң), төмен (теріс) немесе өзгермелі болуы мүмкін. Психологияда «өзін-өзі бағалау» ұғымы бірден қалыптасқан жоқ.

Психология ғылымында өзін-өзі бағалау мәселесін ашып қарастырғандар Б.Г. Ананьев, С.Л Рубинштейн, Л.И. Божович, И.С. Кон, М.И. Лисина, А.И. Липкина, В.В. Столин, Е.В. Шорохова, шетелде – У.Джеймс, К.Кули, Дж.Мид, Э.Эриксон, К.Роджерс және т.б. Бұл ғалымдар өзін-өзі бағалаудың онтогенезі, оның құрылымы, функциялары, қалыптасу мүмкіндіктері мен заңдылықтары сияқты мәселелерді қарастырып талқылады. Қазақстанда жүргізілген зерттеулердің ішінде профессор Ж.Ы.Намазбаеваның жетекшілігімен С.Ж.Өмірбекова, З.Ш. Сабырова, Л.С.Пилипчуктың жұмыстарында балалардың өзіндік бағалау ерекшеліктері өзіндік сана – сезімдерінің ерекшеліктерін зерттеген.

Өзін-өзі бағалау – бұл өзін-өзі тану процесінің өзегі, оның интеграциялық бастауы ретінде түсіндіріледі, бұл өзін-өзі тануға органикалық түрде енгізілген жеке аспект, оның дамуының жеке деңгейінің көрсеткіші [3].

Өзін-өзі бағалау қоршаған ортадан кері байланыс ала отырып, белсенділік пен тұлға аралық әрекеттесу процесінде қалыптасады. Жеке тұлғаның өзін-өзі бағалауының қалыптасуына қоғам көп әсер етеді. Жасөспірімнің өзін-өзі бағалауы адамның өзіне деген қатынасы ретінде адамның әлемге қатынасы жүйесіндегі соңғы қалыптасу болып табылады. Бірақ, соған қарамастан, тұлғалық қарым-қатынас құрылымында өзін-өзі бағалау ерекше орын алады. Жасөспірімнің өзін-өзі бағалауы тұлғаның орталық қалыптасуы болып табылады.Жасөспірімнің өзін-өзі бағалауы көбінесе тұлғаның әлеуметтік бейімделуін анықтайды, оның мінез-құлқы мен іс-әрекетін реттеуші болып табылады.

Өзін-өзі бағалау бақыттың ең басым және күшті болжамы екені анықталды. Шынында да, өзін-өзі бағалаудың төмендігі бейімделмеуге әкелсе, өзін-өзі оң бағалау, ішкі стандарттар мен ұмтылыстар «бақыттылық сезіміне» белсенді түрде ықпал етеді. Тудордың пікірінше, өзін-өзі түсіну және өзін-өзі бағалау психикалық денсаулықтың негізгі элементтерінің бірі болып табылады [4].

Өзін-өзі бағалау қоршаған ортадан кері байланыс ала отырып, белсенділік пен тұлға аралық әрекеттесу процесінде қалыптасады. Жеке тұлғаның өзін-өзі бағалауының қалыптасуына қоғам көп әсер етеді. Жасөспірімнің өзін-өзі бағалауы адамның өзіне деген қатынасы ретінде адамның әлемге қатынасы жүйесіндегі соңғы қалыптасу болып табылады. Бірақ, соған қарамастан, тұлғалық қарым-қатынас құрылымында өзін-өзі бағалау ерекше орын алады.