Жасуша теориясы мен құрылысы: биология сабақ жоспары

Сабақтың тақырыбы: Жасуша теориясы.Жасуша құрылысы,органоидтары.

Тақырыптың актуальдылығы: Цитология ғылымының міндетін,жасуша теориясының ашылу тарихын ,жасушаның құрылысын білу маңызды.

Сабақтың мақсаты: Студенттерге жасушаның құрылысын, жасуша теориясының маңызын,жасуша органоидтарының құрылысы мен қасиеттері туралы түсінік беру.

Білімділік: Студенттерге өсімдіктер мен жануарлар жасушасының ұқсастығы мен айырмашылығын, жасуша органоидтарының құрылысы мен қызметінің негізін түсіндіру.

Дамытушылық : студенттерді әр түрлі қосымша материалдарды пайдалана білуге, өз ойларын жинақтай білуге, дағды, іс-әрекеттері,анықтамаларды есте сақтау қабілеттерін дамыту.

Тәрбиелік: Студенттерді білім мен білік алудағы ынтасын,дербестігін және табандылығын,қоғамдық белсенділігін,экологиялық және экономикалық сауаттылыққа тәрбиелеу.

Сабақтың көрнекілігі: Слайд, сызбанұсқа , плакат т.б.

Пән аралық байланыс: зоология, химия,тәнтану, физиология, генетика және т.б.

Сабақтың түрі : Аралас

Сабақтың әдісі: сөздік, түсіндірмелі-иллюстрациялық, ішінара-ізденіс, сұрақ- жауап,ойын т.б.

Сабақтың ұзақтығы: 90 минут

Студент білуі тиіс:

 Цитология ғлымының міндетін;  Жасуша теориясының ашылуын;  Микроскоптың құрылысы мен ашылу тарихын;  жасуша органоидтарының құрылысы мен қызметін.  Пайдаланатын әдебиеттер:

1.Т.Қасымбаева «Тіршіліктану»

2.А.Р. Соловьева, И.М.Илиясова, А.Г.Манжуга «Биологиядан жұмыс дәптері»

3. Сабақтың хронокартасы:

І.Ұйымдастыру кезеңі - 2мин. ІІ.Үй тапсырмасын тексеру-35мин.

а) «Сұрақтарға ойланып, жауап қайтарыңдар» кеспе қағаздармен жұмыс. ә)Кестелермен жұмыс б) «Мәтінді оқыңдар » проблемалық сұрақ. в) Терминдермен жұмыс ІІІ.Жаңа сабақты түсіндіру-25 мин. ІV. Бекіту- 20мин. а) Терминдермен жұмыс ә)Кестелермен жұмыс б)альбоммен жұмыс V. Үйге тапсырма-5мин. VI. Бағалау-3мин.

І.Ұйымдастыру кезеңі Студенттердің сырт келбетіне,аудиторияның санитарлық жағдайына қарау, студенттердің сабаққа қатысымы тексеріліп, жоқ оқушыларды журналға белгілеу.

ІІ.Үй тапсырмасын тексеру а) «Сұрақтарға ойланып, жауап қайтарыңдар» кеспе қағаздармен жұмыс.

Кеспе қағаз №1 1.Экологияны көбінесе биология ғылымының пәнаралық бөлімі деп неліктен атайтынын ойланып,дәлелді жауап беріңдер. 2.Егер,біреуінен басқа,барлық абиотикалық факторлар көрсеткіштері қолайлы деңгейде орналасса,бұл жағдай шектеуші фактордың маңызын азды-көпті өзгерте ала ма? Неге?

Кеспе қағаз №2 1.Егер абиотикалық факторлардан біреуінің сандық мәні түр төзімділігінің шегінен шығып кетсе ,өзге факторлардың ең қолайлы мәні кезінде түр өмір сүре ала ма? 2.Агроценоз және биогеоценоз белгілері арасындағы сәйкестікті анықтаңдар.

ә)Кестелермен жұмыс 1)

Экология

2) Экология ғылым ретінде қалыптастырудағы еңбегінің қарама- қарсысына ғалымдардың аты-жөнін жазыңдар.

№ Сіңірген еңбегі Күні Аты-жөні

1 Кейбір ағзалар үшін тіршілік ортасын ең алғаш түр

атауы ретінде қолданды. 2 Тіршілік иелері қоршаған ортаның тікелей әрекетінен өзгереді деген ұсыныс жасады 3 «Экология» ұғымын енгізді. 4 Тіршілік ортасына байланысты бейімделудің қалыптасу тетігін көрсетті. Адам өміріне жағымды және жағымсыз әсер ететін факторлардың үш тобының барлығына мысал келтіріңдер.

Факторлар рөлі Факторлар топтары

Биотикал

ық

Абиотикалық Антропогендік

Жағымды (+)

Жағымсыз(-)

Факторлардың адам үшін маңызы.

Абиотикалық факторлар

Көрсеткіштер деңгейі Шектеуші факторлар Қолайлы Ең жаман Ең аз Барынша көп Қоршаған орта температурасы Атмосфералық қысым Атмосферадағы О2 мөлшері Ауыз су мөлшері және сапасы

б) «Мәтінді оқыңдар » проблемалық сұрақ 1) Солтүстік Қазақстан аумағында қыстауда өмір сүретін бір оқушы қысқы мезгілде қайыңды жасыл жапырақ жайып үйде өсіруге талпыныс жасады.Оны іске асыру үшін ол көктемде жас ағашты қазып алып,топырағымен кеспекке отырғызды да күтімге алды.Ағаш тамырланып өсті.Оқушы оны асханадағы терезе алдына орналастырды. Терезе сыртында,көшеде бірнеше қайыңдар өсіп тұрды.Бір өкініштісі-көшедегі қайыңдардың жапырағы түскен мезгілде үйдегі қайыңның да жапырағы сарғайып,дәл сол мезгілде, күзде саудырап жерге түсті.Апайы қалжыңдап: «Қайыңдары көшедегі «қарындастарының»жапырақ түсіргенін көрмейтіндей етіп басқа терезеге қою керек еді. Әрине, үйдегі қайың ересектерінен үлгі алмай,жасыл күйде сақталуға ұялған ғой » 1.Мұның осылай болуы неліктен екенін түсіндіріңдер -------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

-------------------------------------------.-------------------------------------------------------------------------- - 2.Мұндай заңды құбылыс қалай аталады? ----------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- - ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- -- 3.Оқушы үйде отырғызған қайыңның жасыл күйін сақтау үшін қандай шара қолданғаны жөн еді?------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---- 2) Хронобиолог-ғалымдар сынақтәжірибе қойды.Олар аузы жабық террариумға орамжапырақ ақкөбелегінің бірнеше қуыршақтарын орналастырды. Террариумда төмен температура сақталды,алайда мамыр- маусымдағы жарық күн ұзақтығына сәйкес келгенге дейін біртіндеп қолдан түсірген жарықты арттыра түсті . 1. Сендер қуыршақтрдан кө

Фотопериодизм--------------------------------------------------------------- Биологиялық ырғақ---------------------------------------------------------- Биологиялық сағат----------------------------------------------------------- Түр ------------------------------------------------------------------------------- Популяция---------------------------------------------------------------------- Биогеоценоз ------------------------------------------------------------------ Экожүйе ------------------------------------------------------------------------ Биомасса ---------------------------------------------------------------------- Қоректік тізбек---------------------------------------------------------------- Агроценоз ---------------------------------------------------------------------

ІІІ.Жаңа сабақты түсіндіру-25 мин. Цитология-жасуша туралы ғылым.Жасушаны зерттейтін ғылымды цитология деп атайды(грекше «цитос»-жасуша, «логос»-ғылым).Цитология ғылымы бір жасушалы, көп жасушлы ағзалар жасушасының құрылысын,құрамын және қызметін зерттейді. Ал жасуша бүкіл тірі денелердің ең қарапайым құрылысын,қызметін және дамуын сипаттайды. Цитология бөлімі-цитохимия пәні жасушасының химиялық құрамының құрылысын, олардың түзілуін,жасушадағы таралуы мен белсенділігін және оның қызметінің өзгеруіне байланысты химиялық қосылыстардың өзгеріп отыруын зерттейді. Цитохимияның негізгі жетістіктерінің бірі-нуклеин қышқылдарының ақуыз молекуласын синтездеудегі генетикалық рөлін анықтау. Жасушаның белсенді қызметіне байланысты ақуыздың өзгеріске ұшырау себептерін және олардың зат айналымындағы ролін зерттеу де цитохимияның үлесіне тиеді. Жасуша теориясының ашылуы. Жасуша теориясы дегеніміз-тіршіліктің негізін құрайтын жасушалардың құрылымы,көбеюі және көпжасушалы ағзаларды қалыптастырудағы қызметі туралы жинақталған ұғым.Жасуша теориясының даму тарихы300жылға созылды.Оны зерттеуде әр түрлі оптикалық әдістердің дамуы микроскоптың жетілдіруіне негізделді.Алғашқы микроскопты ХVIIғасырда ағылш