Жеке тұлғаның зерттеушілік дағдысын дамыту туралы эссе

Нургали Карлыгаш Назымбековна

Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданы ауылы

«№ 1 Ленинград орта мектебі» КММ

қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімі

Эссе

Жеке тұлғаның зерттеушілік дағдысын дамыту жолы

Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың: «Өмір бойы білім алу – әр қазақстандықтың өмірлік кредосына айналуы қажет», - деген сөзі бізге , яғни ұстаздарға қатысты болып келеді. Өзгелерге білгеніңді немесе білу керектіні үйрету үшін, алдымен, соны қалай үйретуді білу шарт.

Білім беру саласындағы әлемдік білім кеңістігіне ұмтылуға байланысты жасалынып жатқан өзгерістер мектеп оқушыларының дербестігін, іздемпаздығын, белсенділігі мен шығармашылық мүмкіндіктерін дамытуды талап етеді. Сондықтан оқушылардың мектепте оқып жүрген кезінде олардың ойлау белсенділігін дамытып, білімі мен біліктіліктерін өмірдің жаңа жағдайында пайдалана білуге қажеттілігі туындайды. Бұл міндеттердің жүзеге асуы оқушылардың шығармашылық іс-әрекеттерін оңтайлы ұйымдастыруға тікелей байланысты. Мектеп оқушысы жаңаша өмір сүріп қоймай, қоғамның әлеуметтік, құқықтық, экономикалық нормаларын меңгере отырып, қоғаммен тығыз байланыста болуына себепкер болады.

Мұғалім шығармашылығы – ұшы-қиыры жоқ ізденіс, өнер, қиял, тапқырлық, үйрену, даму. Үйретуші сөз арқылы емес, әрекет арқылы үйретуді басты назарда ұстағаны жөн және сол әрекетті үйренуші атқарғаны дұрыс. Сол кезде ғана берген білім сапалы, алған білім өмірлік болары анық.

Қазіргі таңда заман талабына сай рухани байлығы дамыған шәкірттерді тәрбиелеп, білім саласына бір үлесімді қосып жатырмын деген үміттемін. Заман көшінен қалмай, бір орында тұрмай әрдайым іздену үстінде боламын. Жаңа әдіс-тәсілдерді тауып, оларды сабақ барысында жүзеге асырамын. Ұстаздық жолында 22 жыл жұмыс істеп жүріп осындай ой түйдім: менің түсінгенім ұстаздық ету кез келген адамның қолынан келмейтін қызмет. Ұстаздық жол жауапкершілікті талап етеді.

Ақырын жүріп анық бас,

Еңбегің кетпес далаға.

Ұстаздық еткен жалықпас,

Үйретуден балаға, - деп Абай атамыз айтқандай, ұстаз – ұлы тұлға,

ұлы есім дегім келеді. Ұстаз – білім нәрімен сусындаған жан. «Сен де бір кірпіш дүниеге,кетігін тап та, бар қалан» деп айтқандай әр оқушыға білім беріп, оған өмірлік бағыт сілтеп өмірге «кірпіш» болып қалануына зор үлес қосушы- мұғалім.

Өз тәжірибемде мен басты назарда зерттеу тәсіліне көбірек назар аударамын деуге болады. Зерттеу тәсілі — зерттеушілік әрекет дағдыларын дамытуға, ғылыми таным әдістерімен танысуға жәрдемдеседі, оқушыларда танымдық қызығушылығын қалыптастырады деп ойлаймын.

Жұмыс барысында өз тарапымнан сабақ қызықты де , тартымды болуы үшін, әсіресе бастауыш сыныптарынан бастап түрлі әдіс – тәсілдерді қолданамын. Әр сабақта тиімді әдіс- тәсілді пайдалана білсең оқушыға да , мұғалімге де қызықты, және де шәкірттердің пәнге деген қызығушылығын оята білемін деген оймен өткіземін. Менің ойымша, бұл әдіс – тәсілдерді тиімді пайдалана білсең ғана, оқушы келешекте жоғарғы нәтижеге қол жеткізеді деп білемін.

Әрине, бастауыш сынып оқушыларын бірден зерттеу жұмыстарына назарын аудара алмайсын. Ең әуелі оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамытуға арналған тапсырмаларын жүйелі түрде берілуі керек деп түсінемін. Баланы ізденушілікке баулу , оған ғылыми зерттеу дағдысы мен Баланы ізденушілікке баулу, оған ғылыми зерттеу дағдысы мен білігін игерту бүгінгі білім беру саласының маңызды мәселесі болып саналады. Ал ғылыми зерттеу дегеніміз ғылыми әдіс-тәсілдерді қолдана отырып, белгілі бір обьект жөнінде жаңа білім қалыптастырумен аяқталатын жүйелі және арнайы мақсатқа көзделген нысандармен танысу. Балаларды оқытуда зерттеу әдісін қолдану қажеттілігі олардың табиғи қызығушылығы, қоршаған ортасына деген құштарлығының басымдылығымен түсіндіріледі. Оқушының өзіндік зерттеу әрекеті оның өзіндік талабын қанағаттандыруға ықпал етеді.

Оқушылар қоршаған ортамен таныса отырып, өзіндік зерттеу әрекетінің

көмегімен жаңа білімді дайын күйде емес, өзі іздену арқылы ашады. Оқыту үдерісінде жеке тұлғаның зерттеу дағдысын дамытуға бағытталған бірнеше ұстанымдарды үнемі назарда ұстаймын. Солардың біріне тоқтала кетсем, бастауыш сыныпта берілген «Тірі табиғат» деген тақырыбы берілген . Сабақты бастамай тұрып мен қоршаған ортаға байланысты ағаш, адам, су деген сөздерді айтып кетемін. Оқушылар сол сөздердің мағынасын аша бастайды. Су- мөлдір, суық; ағаш- терек, қайың,биік; т.б ассоциациялар келтіреді, ассоциацияларды келтіру барысында Неліктен солай ойлайсың ? деген жалғастыра отырып сұрақ қоямын. Осы жұмыс барысында оқушы осы аталған заттарды ойша зерттей…