Жер бетінде тіршіліктің пайда болуы, 10-сынып жоспары

Пәні: Биология Тобы:1 а Реті:38 күні:22.11

Cабақтытың тақырыбы:Жер бетінде тіршіліктің пайда болуы туралы алғашқы көзқарастар.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: оқушыларға тіршіліктің алғаш пайда болуын, оның дамуын, тірі организмдердіңнегізгі қасиеттерін - мысал келтіру арқылы түсіндіру;Дамытушылық: оқушылардың жеке тұлғасын жан - жақты дамыту, өз бетінше жұмыс істеу дағдысын қалыптастыра отырып, ойлау қабілетін арттыру, оқушылардың шығармашылық ізденісін жетілдіру, пәнге қызығушылығын арттыру;Тәрбиелік: өз - өзіне сенімділікке, ізденімпаздыққа, табиғатты аялауға тәрбиелеу.Сабақтың типі: аралас сабақ.Сабақтың әдісі: түсіндірмелі – иллюстративті, баяндау, тірек - сызба әдісі, көрнекілік әдіс, әңгімелесу, озық тапсырма беру.Көрнекіліктері: суреттер, слайд,тірек - сызбаПән аралық байланыс: әдебиет, эволюция негіздері, жаратылыстану, экология.Сабақ барысы

1.Ұйымдастыру кезеңі

2.Үй тапсырмасын тексеру, қайталау

3.Жаңа сабақты түсіндіру

4.Жаңа сабақты бекіту

5.Үйге тапсырма беру

Сабақтың жоспары:І. Ұйымдастыру кезеңі.а) Оқушылармен амандасып, түгелдеп, сынып оқушыларын сабаққапсихологиялық дайындау.б) мақсат қою.ІІ. Үй жұмысын тексеру«Жан қиналмай жұмыс бітпес,талап қылмай мұратқа жетпес» сұрақ - жауап әдісі.1. Биология қандай ғылым?2. Биологияның қандай салаларын білеміз?3. Тіршіліктің деңгейлері.4. Табиғаттағы экологиялық факторлар.5. Популяция дегеніміз не?IV. Жаңа сабақты түсіндіру«Білгенге маржан» баяндау, сипаттау, салыстыру, түйіндеу.Жоспар1. Тіршіліктің анықтамасы.2. Тірі организмдердің негізгі қасиеттері.3. Тірі организмдердің химиялық құрамының біркелкі болуы.4. Тірі организмдерге заттар мен энергияның алмасуы.Тіршілік дегеніміз - құрылымы нәруыздар мен нуклеин қышқылдарының күрделі биологиялық полимерлерінен тұратын, өзін - өзі реттейтін, өзінен кейін өзі тектес ұрпақ қалдыратын тірі организмдердің жиынтығының ашық жүйесі.Өлі табиғаттан тірі ағзаларды өздеріне тән негізгі қасиеттері арқылы бірден ажыратуға болады. Тірі ағзаларға тән негізгі қасиеттер:• химиялық құрамының біркелкілігі,• заттар мен энергияның алмасуы,• құрылымдық деңгейінің ұқсас болуы,• көбею,• тұқым куалаушылық,• өзгергіштік,• өсу мен даму,• тітіркенгіштік,• дискреттілік (оқшаул

Ондай теориялардың бірінде: "Тіршілікті белгілі бір уакыт аралығында ерекше кұдіретті күш жаратты" делінеді. Грек философы Аристотель мен ағылшын философы Ф.Бэкон: "Тіршілікті ешқандай құдіретті күш жаратқан жоқ, ол өздігінен өлі денелерден пайда болды", — деп, бұл пікірге қарсы шыққан. Ал голландиялық ғалым Ван Гельмонт өзінің еңбектерінде: 'Тышқандар кір киімнен пайда болады", — деп түсіндірсе, дәрігер Парацельс "адамды қолдан жасап шығарудың" әдісін ұсынған. Келесі бір теорияда: "Жер еш уакытта жанадан пайда болған жоқ, ол әуел бастан мәңгі, олай болса, жер бетіндегі тіршілік те мәңгі", — делінеді. Бірқатар ғалымдар: "Жер бетіне басқа ғаламшардан өсімдіктің тозаны, споралары, тілті ұсақ организмдер де келіп түседі", — деген ойда болған. Ф.Реди және Л.Пастер тәжірибелері.XVII ғасырда италиялык дәрігер Фран ческо Реди (1626—1698) тәжірибе

жүргізіп, "тіршілік өздігінен пайда болды" деген теорияға карсы шықты. Ол бірнеше ыдыска өлген жыланның денесін салып, біразының бетін жауып, біразынашық, қалдырған. Бірнеше күннен кейінжабық ыдыстарда еш өзгеріс болмай,ашық ыдыстағы өлексе құрттай бастаган. Ф.Реди: "құрттар өздігінен пайдаболған жоқ, шыбынның етке салған жұмырткасынан шыққан дернәсіл", — деп түсіндірді.Ф.Реди тәжірибе қорытындысын 1661жылы жариялап, тірі организмдердіңөлі материядан пайда болмайтынын, яғни сазбалшыктан — бақа, ескі кір шүберектен — тышқан түзілмейтін дәлелдеді.

. Дарвиннің "Түрлердің пайда болуы" деген кітабы жарыққа шыққаннан кейін бұл мәселе қайта көтеріліп, тәжірибе жүзінде жан-жақты зерттеу-лер жүргізіле бастады.

Тірі организмдер күрамындағы органикалык косылыстардың екінші тобына — нөруыздар жатады. Нөруыздар жасуша (клетка) күрамындағы кейбір органоидтердін күрамына кіреді әрі биологиялык өршіткі (катализатор) кызметін аткарады.