Жер қыртысын түзетін тау жыныстары сабақ жоспары

Пән: география.

Күні:23.11.2017

Мұғалімі:Узгельдинова Гульмира Кабидуллаевна

Сынып: 6 «ә»

Сабақ тақырыбы: ЖЕР ҚЫРТЫСЫН ТҮЗЕТІН ТАУ ЖЫНЫСТАРЫ.

Мақсаты: оқушыларда тау жыныстарының түзілу жолдары мен алуан түрлілігі туралы түсінік қалыптастыру.

Міндеті:

1. Жер қыртысының түзілуі жайлы түсініктерін жалғастыру.

2. Оқушылардың «пайдалы қазбалар», «тау жыныстары» терминдерін ұғуын, неғұрлым кең тараған пайдалы қазбаларды, олардың қасиеттерін тани білуін қамтамасыз ету.

3. Оқушылардың өз ойын жеткізе алу, топта жұмыс істей білуге баулу.

Сабақ типі: Аралас сабақ

Сабақтың әдісі: Сарамандық әдіс, картамен жұмыс, кесте, сызбалар толтыру, топтастыру стратегиясы.

Пәнаралық байланыс: география-геология

Көрнекіліктер: Дүние жүзі мен Қазақстанның физикалық картасы, кескін карта.

Сабақ барысы:

Ұйымдастыру кезеңі (оқушылармен амандасу, түгендеу, сабаққа даярлықтарын тексеру ).

Психологиялық дайындық:

Сынып қалай таза ма?

Сүртілді ме тақтамыз?

Ден сау болсын десеңіз,

Тазалықты сақтаңыз.

Оқушылар түгел ме?

Кезекші оны біле ме?

Түгел болсақ балалар,

Бәрін маған қараңдар.

Үй тапсырмасын тексеру. «Литосфералық тақталар»

Литосфера деген не? Ол қандай бөліктерден тұрады?

(Литосфера – жер қыртысы мен жоғарғы мантиядан тұратын Жердің тас қабығы.)

Жер қыртысының құрылысы мен қалыңдығы қандай?

(Жер қыртысы әр түрлі тау жыныстарынан тұратын Жердің сыртқы қабығы. Үш қабаттан: шөгінді, гранит, базальттан тұрады. Қалыңдығы мұхит астында 5-10 км, құрлықта 35-45 км, таулы аудандарда 75 км дейін.)

Мантияның құрылысы мен қалыңдығы қандай?

(Мантия ядро айналасында орналасқан және Жердің негізгі массасын құрайды. Оның қалыңдығы 2900 км, температурасы 2500 градусқа дейін жетеді. Құрамында темірден бар ауыр минералдардан тұрады. Мантия заты жұмсақ сыртқы бөлігінен басқа қатты күйде болады.)

Жаңа тақырып. Жаңа материалды игеру.

Табиғатта минерал, тау жыныстарының мыңдаған түрлері белгілі. Минералдар біртектес болса, тау жыныстары күрделі құрамды болады. Екеуі де құрылысы, қаттылығы, тығыздығы, түсі, жылтырлығы, балқу температурасы және басқа да қасиеттері бойынша ерекшеленеді. Оның негізгі себебі – олардың жер қойнауы мен бетінде түзілу және өзгеру шарттарының өзгешіліктеріне байланысты. Түзілуіне қарай тау жыныстары мен минералдарды магмалық, шөгінді, метаморфты деп бөлуге болады.

3-слайд.

Оқушылар кестені дәптерге толтырады.

Магмалық тау жыныстары. Жер астынан балқып шыққан заттардан пайда болған тау жыныстары м а г м а л ы қ т а у ж ы н ы с т а р ы деп аталады. Магма (грекше magma – былғама, қойыртпақ) Жердің терең қойнауында жоғары температура мен үлкен қысым жағдайында түзілетін, газға бай, балқыған отты қоймалжың зат. Ол жер қыртысының астында немесе мантияның жоғарғы қабатында орналасады.

Шөгінді тау жыныстары жер қыртысының бетінде су, жел, мұздық секілді сыртқы күштер әсерінен пайда болған жыныстар. Оған барлық тау жыныстардың 75% тиесілі. Олар кесек, химиялық және органикалық түрлерге бөлінеді. Магмалық тау жыныстарының температура, жел, судың әсерінен өзгеріске ұшырап, су түбіне шөгуінен кесек шөгінділер пайда болады.

Суға түрлі заттар араласып, ериді. Теңіз немесе көл тартылғанда олар тұнып, жер қабатына қосылады. Мысалы, тұз, тағы басқа. Мұндай жолмен химиялық шөгінділер пайда болады. Судағы және құрлықтағы өсімдіктер мен жануар қалдықтары органикалық шөгінділерді құрайды. Мысалы, өсімдіктердің шірімей, көміліп қалған қалдықтарынан шымтезек пен тас көмір, теңіздің өте майда жәндіктерінің қалдығынан бор құралады.

Шөгінді тау жыныстары ұзақ уақыт жатып тығыздалса, қатты жыныстарға айналады. Осындай жолмен құмнан – құмтас, саздан – сазды тақтатас, бордан – әктас түзіледі.