Жыр алыбы Жамбыл сыныптан тыс жұмыс 6 сынып

Сабақтың тақырыбы:Жыр алыбы-Жамбыл!

(Сыныптан іс-шара)

14.04.16.Сабақтың мақсаты: 1)оқушыларды іздендіре отырып,ақын туралы білімдерін кеңейту, толықтыру;

2)Ж.Жабаевтың Ұлы Отан соғысы жылдарындағы өлеңдерін оқи отырып, оқушылардың шығармашылықпен жұмыс істеуіне ықпал ету, ойлау шеберлігін, сөйлеу мәдениетін дамыту;

3)Оқушылардың бойына өз еліне, жеріне деген сүйіспеншілігін қалыптастыру, отан сүйгіштікке тәрбиелеу, патриоттық сезімдерін ояту

Көрнекілігі:интербелсенді тақта,слайд

І.Кіріспе сөз : «Жыр алыбы- Жамбыл!»

Жүзге кеп бақыт тапқан ақын Жамбыл,

Дүниеге түгел кеткен атың Жамбыл.

Тілекке көл аңсаған бүгін жеттің,

Далада жасасаң да ғасыр Жамбыл.

Халық үшін төрге төсеп төсек етер,

Ағарған сақалы мен шашын Жамыл.

Армысыңдар,ардақты ұстаздар мен оқушылар!Заманында «ХХ ғасырдың Гомері»,жыр дүлділі,ғасыр ақыны,жыр алыбы-Жамбыл Жабаевтың 170 жылдығына арналған сыныптан тыс іс-шарамызға хош келдіңіздер!Бүгінгі біздің сыныптан тыс іс-шарамызда қара өлеңнің алыбы,даланың дархан данасы Жамбыл ата өзіңіздің үміт күткен ұрпақтарыңыз сіз туралы ой толғап,сыр шертеді.

Жабаев Жамбыл (1846 — 1945) – қазақ халық поэзиясының әйгілі тұлғасы, өлең сөздің дүлдүлі, жырау, жыршы.Жамбыл — әрі эпик, әрі айтыс ақыны; абыз жырау ,әрі жауынгер жыршы. Ол шын мағынасындағы биік парасатты өнерпаз, азаматтық саяси поэзияны қалыптастырушы. Жамбылдың ұлылығы оның тек ақындық шеберлігі — мен ғана емес, сонымен бірге халық поэзиясының бұтақ жайған жаңа бір бәйтерегі болуымен, басқаша айтқанда, халық ақындарының жасампаздық рухтағы жаңа ұлы көшін бастаған даралығымен де өлшенеді. Оның сөздері ұранға айналып, өзі халық поэзиясының атасы аталды. Ол жыраулардың байтақ эпикалық дәстүрін, қазақ сөз өнеріндегі ғажайып импровизациялық үрдісті бүтіндей жаңа арнаға бұрып, оған жаңа мазмұн дарытты. Жамбыл – ізгілік жолындағы азатшыл азаматты нәсіліне, ұлтына бөлмеген шын мәніндегі интернационалист ақын. «Жамбыл жырлары теңіз түбінде шашылып жатқан маржан секілді. Оны жинап алып халқының қолына беру – біздің әрқайсымыздың азаматтық борышымыз» — деген еді Сәкен Сейфуллин. Жамбыл — жырдың толассыз бұлағы, өшпес өнегесі, тозбайтын асылы. Ол жасампаз ұрпақпен сырласындай, қимасындай мәңгі бірге жасай береді.

— Балалар, Отанға, халыққа деген сүйіспеншілік, ынтымақ, бірлік – Жамбыл шығармаларының негізгі арқауы. Ақынның көптеген өлеңдері еліміздің бейбітшілік саясатына арналған. Жамбыл Отан қорғау тақырыбын жырлағанда есімдері елімізге кеңінен танымал халық батырларының бейнелерін көз алдымызға қайта елестетіп, кейінгі ұрпаққа үлгі ретінде ұсынады.

— Біздің бүгінгі сыныптан тыс іс-шарамыздың негізгі тақырыбы Жамбыл атамыздың мерейтойына арналмақ.

Балалар, олай болса, Жамбыл атамыздың мұражайына саяхат жасайық.(слайд көрсетіледі)

ІІ. Келесі кезекте атамыз туралы ойларымызды ақтарсақ.

Фазиль:Жамбыл Жабаев 28 ақпанда қазіргі Жамбыл облысындағы Жамбыл тауының етегінде туған.Жасында оқи алмай қалған зерек бала көп нәрсені көзімен көріп, көңіліне түйіп өсті.Әуелі Қоқан хандығының, кейін Ресей патшалығының отаршылдық саясатының қыспағында және ел арасында бай, манаптардың қанауында жапа шеккен халықтың ауыр өмірін бастан кешіріп, жүрекпен сезінді.Әлеумет өміріндегі қайшылықтарды,әділетсіздіктерді ерте және терең таныды.Ол ұзақ өмірінде ел аралап,үлкенді кішілі ақындармен айтысқа түсіп, өлең терме, жыр шығарады.Оның ақындық атағы өткен ғасырдың өзінде ақ бүкіл Жетісу мен қырғыз еліне мәлім болған.15 жасында ақындық өнер жолына түскен ол өмір бойы туған елін әнмен, жырмен кенелткен.Ауыл арасындағы кішігірім айтыстарға қатысып, ақындық өнерін шыңдай білген.Жетісудың әйгілі ақиық ақыны Сүйінбайды өзіне пір тұтқан.

Екі ғасырдың куәсі,жыршы-жырау,халық ақыны,ірі айтыскер ақын, «Халық поэзиясының алыбы», «ХХ ғасырдың Гомері», «Жамбыл-менің жай атым,халық-менің шын атым»деген ұлы тұлға.1938 жылы «Ленин»орденімен,1939 жылы «Құрмет белгісі»орденімен марапатталды.1941 жылы КСРО Мемлекеттік сыйлық берілді.Алғашқы өлеңдері Бақтыбай,Сары,Сарбас,Досмағамбет,Құлмамбет,Шашубаймен айтысқан,әсіресе 1881 жылы Құлмамбетті жеңіп,Жетісудың атақты ақыны өлеңдері,дастандары бар.

Раиса: Жамбыл Жабаев – қазақ халық поэзиясының әйгілі тұлғасы, өлең сөздің дүлдүлі, жырау, жыршы.Жамбыл — әрі эпик, әрі айтыс ақыны; абыз жырау әрі жауынгер жыршы. Ол шын мағынасындағы биік парасатты өнерпаз, азаматтық саяси поэзияны қалыптастырушы. Жамбылдың ұлылығы оның тек ақындық шеберлігі — мен ғана емес, сонымен бірге халық поэзиясының бұтақ жайған жаңа бір бәйтерегі болуымен, басқаша айтқанда, халық ақындарының жасампаздық рухтағы жаңа ұлы көшін бастаған даралығымен де өлшенеді. Оның сөздері ұранға айналып, өзі халық поэзиясының атасы аталды.Жамбыл – ізгілік жолындағы азатшыл азаматты нәсіліне, ұлтына бөлмеген шын мәніндегі интернационалист ақын.

Нина:«Өлең сөздің даңғылы» атанған Жамбыл ақындар айтысына да қатысып бірде-бір рет жеңіліп көрмеген дара жүйрік болған.Оның қазақ жерін,қазақелін жырға қосқан өлең жырлары кең тараған.Сурыпсалма ақынның жас ұрпақты отаншылдыққа, еркіндікке, ерлікке шақырған даусы Ұлы Отан соғысы жылдарында ерекше естілген. Ол-халық ауыз әдебиетін, ескі жыр-дастандарды жақсы білген және жадында жаңғыртып жырлап отырған.Өзі де елге әйгілі батырлар туралы жанынан дастандар да шығарған.

ІІІ. Ұлы Отан соғысының зардаптары туралы не білесің? атты бөлімге тоқталсақ.

Мариам:1941жылы фашистік Германиямен соғыс басталғанда Жамбыл Отан қорғауға шақырған өлеңдерін шығарды. Ленинград қаласы қоршауда қалған кезінде Жамбылдың «Ленинградтық өренім» өлеңін көше-көшеге іліп қойды.Ақынның оқ тескен өлеңдері қаза тапқан жауынгерлердің қалтасынанан табылған.Сүйікті ұлы – Алғадайды Днепрпетровск түбінде қаза тапты.Ұлының қайғысы жүрегін тілгілесе де, елдің бүтіндігіне шүкіршілік етті.Жамбылдың «Алғадайды жоқтауы» -оның парасатты жан екендігін дәлелі. Жамбыл жақсылықты жырға қосты, жамандықпен күресті. Өз заманының қуаныш-қайғысын, ауыр тағдырын терең сезінді.Жамбыл қазақ халқының рухани мәдениетіне зор үлес қосты.

Келесі бөліміміз атамыздың өлеңдеріне арналмақ.

Айзат: «Ленинградтық өренім»

Ленинградтық өренім,

Мақтанышым сен едің

Нева өзенін сүйкімді

Бұлағымдай көремін.

Көпіріне қарасам,

Көмкерген су көремін.

Өркеш-өркеш жарасқан

Шоқылардай дер едім.

Сапырылған көк теңіз,

Шомылдырған кемерін!

Шамы күндей жайнаған

Аспанға үйлер бойлаған…

Арқа тұтып алыста

Айбыным деп ойлағам!

Алина:Ұлы Отан соғысының алғашқы күндерінде-ақ Жамбыл айбынды жырларымен майдандағы жауынгерлердің, тылдағы еңбеккерлерінің ерлік рухын айбынды жырларымен көтеруге ат салысты. «Ата жаумен шайқастық» өлеңінде:

Асқар таудай еліме,

Байтақ жатқан жеріме

Шапты фашист дегенде,

Ашуменен аралас

Жыр да келді көмейге,

Қаhар қаулап денемде,

Көз жібердім мен де елге;

Сонда елімнің түрінен

Тастай болып түйілген

Қаhармандық аңғардым.

Жау тиді деп саспастан,

Аяқтарын нық басқан,

Айбатынан көресің,

Аспанмен күші астасқан

Сания:Соғыс жылдарындағы Жамбылдың аса бір әсерлі өлеңдері – баласы Алғадайды майданға аттандырғанда және Алғадай ерлікпен қаза тапқанда айтқандары.

Түне күнгі кеткеннен

Ғали жаңа келдің бе?

Алғадайдың мүрдесін

Жол-жөнекей көрдің бе?

Топырағың торқа боп,

Тыныш ұйқта дедің бе?

—Қалай қиып қалдырдың

Қарт әкеңді еліңде?

Елжірейді өзегім,

Ауырады белім де…

Қаза болып көзелім,

Халім қиын менің де.

Сол сияқты Жамбылдың,

Жұқарыңқы түрі бар.

Көңілі бос — кәрінің,

Көкейлерің ұғынар,

Көтермей жан жалынын,

Көзден жасы құйылар.

Владислав: «Алатау»өлеңі

Тізілген таулары бар Жетісудың,

Ішінде орман,тоғай біткен нудың.

Дариядай тулап аққан сол таулардан,

Көресің тамашасын аққан судың.

Есепсіз тау суреті көз жетпейтін,

Жырлауға қазынасы көп тіл жетпейтін.

Өрік,алма,алмұрт,жиде жемістер көп,

Бір татсаң аузыңнан дәм кетпейтін.

Нина: «Балаларға»өлеңі

Балалар,аманбысың шырақтарым,

Майысып көлге біткен құрақтарым!

Жүрмесем есендесіп тұра алмаймын,

Ішінен асып кетсе бір аптаның.

Қонаққа келді міне Жамбыл атаң,

Сан жылдар жүк көтерген бүкір жота.

Қарт бабаң дәуіріне мейірі қанған,

Қуанып жастығына сондай ботам.

Шын жүректен шыққан сөз.Ақын-жазушылардың Жамбылға берген бағасы

Раиса:

Жамбыл-ақыл ойдың алғыры,өзгеге ұқсамайтын дара,оқшау бет-бейнесін асыра көрсететін зор құбылыс.Оның бір өзі әрі эпик ақын,әрі айтыс ақыны,әрі азаматтық әуеннің де ақыны.

М.Әуезов

Сания:

Жамбыл жырлары теңіз түбінде шашылып жатқан маржан сықылды.Оны жинап алып,халқының қолына беру-біздің әрқайсысымыздың азаматтық борышымыз.

С.Сейфуллин

Нина:

Жамбыл жырлары Бұғымүйіз,Бесмойнақ жайлауларының гүліндей алуан түрлі.Хош иісі күншілік жерден аңқып тұрады.Ақын жырын тыңдаған сайын,көк жайлаудан әсер аласың.

І.Жансүгіров

Айзат:

Жамбыл-жүз жасаған адам,соның 85 жылы ақындықпен өтті.Ол әлеуметтік және жеке өміріндегі сөзінің көбін өлеңмен сөйлеген кісі.

С.Мұқанов

IV.Сабақты бекіту:Жамбыл жырлары теңіз түбінде шашылып жатқан маржан сықылды.Жамбыл-ақыл-ойдың алғыры,өзгеге ұқсамайтын дара, оқшау бет-бейнесімен аса зор құбылыс.Жамбыл-жүз жасаған адам, соның 85 жылы ақындықпен өтті.Ол әлеуметтік және жеке өміріндегі сөзінің көбін өлеңмен сөйлеген кісі.Жамбыл өмірге жымия қарап, сынай өскен ақын еді.Оның ойлы көздерінің түбінде қашан да бір ұшқын тұратын.Жамбыл жырлары арқылы қазақ халқы өзі сөйледі.Сондықтан да оның творчествосы мәңгі жасайды.

Топтастыру:

Поэзия алыбы Айтыс ақыны

Жүз жасаған Жамбыл Дастаншы

кім? Сабақтың тақырыбы:Жыр алыбы-Жамбыл!

(Сыныптан іс-шара)

14.04.16.Сабақтың мақсаты: 1)оқушыларды іздендіре отырып,ақын туралы білімдерін кеңейту, толықтыру;

2)Ж.Жабаевтың Ұлы Отан соғысы жылдарындағы өлеңдерін оқи отырып, оқушылардың шығармашылықпен жұмыс істеуіне ықпал ету, ойлау шеберлігін, сөйлеу мәдениетін дамыту;

3)Оқушылардың бойына өз еліне, жеріне деген сүйіспеншілігін қалыптастыру, отан сүйгіштікке тәрбиелеу, патриоттық сезімдерін ояту

Көрнекілігі:интербелсенді тақта,слайд