11 сыныпқа арналған Сырым Датұлы көтерілісі ашық сабағы

Пән: Қазақстан тарихы

Сабақ жоспары

Сабақтың тақырыбы: «Сырым Датұлы басқарған Кіші жүз қазақтарының

көтерілісі». (1783-1797 жылдар)

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Сырым Датұлы өзі атақты батыр, өзі көрнекті басшы, өзі әйгілі шешен, отарлық езгіге қарсы ұлт-азаттық күрестің ұйымдастырушысы, әрі көсемі екендігін, еңбек жолын түсіндіре отырып, студеттерді ғылымға бейімдеу.

Дамытушылық: 1783–1797 жылдары Сырым Датұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыстың себептерін талдай білуге және олардың

арасындағы байланыстарды айқындай білуге баулу.

Тәрбиелік: Халқының бостандығы мен тәуелсіздігі үшін күрескен Сырым Датұлы батырдың ерлігін дәріптей отырып, оқушылардың жеріне, еліне деген сүйіспеншілігін арттырып, еліміздің патриоты болатындай етіп тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: аралас сабақ;

Сабақтың әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Сабақтың көрнекілігі: Нақыл сөздер, карта, тірек схемалар, интерактивті тақта, (презинтанция)

Пән аралық байланыс: ҚР мемлекеттік құқығының тарихы,

Қазақ әдебиеті, Алғашқы әскери дайындық.

Сабақ барысы:

Ұйымдастыру кезеңі. (2 минут)

Студенттердің біліктілігі мен дағдысын тексеру (23 минут)

Жаңа тақырыптың мазмұны мен жүйесі (25 минут)

Жаңа материалды бекіту (25 минут)

Сабақтың қорытындысы (5 минут)

Бағалау (5 минут)

Үйге тапсырма. (5 минут)

I. Ұйымдастыру кезеңі: 1. Студенттермен амандасу

2. Топтың құрамын тексеру

3. Оқушылардың көңілін сабаққа бейімдеу.

II. Үй тапсырмасын тексеру: Студенттердің біліктілігі мен дағдысын тексеру.

1. Үй тапсырмасы ретінде берілген тақырыпты қорғату.

2. «Кім көп біледі?» ойыны

1. Емельян Пугачев бастаған шаруалар көтерілісі қай жылдары болды?

2. Емельян Пугачев көтерілісіне қай жүздердің қазақтары қатысты?

/Кіші және орта жүз/

3. Ресей патшасының Жайық бойында мал жаюға тыйым салған

жарлығы қашан шықты?/1742 жылы, 19 қазан

4. 1756 жылы императрица Елизавета Петровна қазақтарға Жайықтың

сол жағасына уақытша мал жаюға неліктен рұқсат етті?

/Башқұрттардың көтерілісін басуға көмектескені үшін/

5. Пугачев әскерлерімен бірге Орынборды қоршауға қатысқан қазақтар

саны/2000/

6. Пугачев үндеуін қолдап, көтеріліске қатысу туралы шешімге келген

Орта жүз биі? /Дәуітбай/

7. Е.Пугачев көтерілісінің соңғы ошақтарын өшірген патша әскерлерін

кім басқарды? / Генерал А.Суворов/

8. Патша өкіметі қай өзеннің атын Орал деп өзгертті? /Жайық/

9. 1782-1783 жж Кіші жүз жерінде қандай ауыр жағдай болды? /Жұт.

малдың қырылуы.

10. Қай жылы Пугачев әскері әлсіреді? /1775 жылы/

11. Ресей патшалығы қай уақытта Кіші жүзді өзіне тәуелді етті?

Жауабы: /18 ғ-ң 30 жылдары/

13. Емельян Пугачев қай қалада өлтірілді?

Жауабы: /1775 жылы Мәскеуде дарға асылды?/

14. Пугачев езілген халық бұқарасына қандай уәде берді? /Жермен

қамтамасыз етуге/

15. Сібір шептеріне шабуылдаған қазақтар патша әскерінің қысымымен

қайда ығысты? /Сырдария бойына/

16. Қашан Пугачев Нұралыға үндеу жолдады?

/1773 жылы 20 қыркүйек/

Сіздерге үйге тапсырма ретінде Ескі Шіркеу ауданында орналысқан Емельян Пугачев музеәіне барып, танысып,призентация жасау туралы тапсырма берген болатынмын. Ортаға келе қойыңдар.

ІІІ. Негізгі бөлім.

1. Жаңа тақырыптың мазмұнымен жүйесін түсіндіру.

Студенттердің қызығушылығын ояту. Тақырыпты ашу.

Бұл кім?

1723 ж.

Қайтыс болғаны:

1802 ж.

Ұлты:

Қазақ

Мансабы:

Қазақ батыры

Сырым Датұлы (1723-1802) - қолбасшы батыр, би, шешен. Батыс Қазақстан облысының Сырым ауданында дүниеге келген. 1783-1797 жылдардағы Кіші жүз руларының орыс отаршыларына қарсы ұлт-азаттық көтерілісінің жетекшісі. Шыққан тегі — 12 ата Байұлына жататын байбақты руынан. Өзінің асқан ақылдылығы арқасында өз ортасында тым ерте танылып, әділдігімен аты шыққан «Бала би» атанды. XVIII ғасырдың аяғындағы отарлық езгіге қарсы ұлт-азаттық күрестің ұйымдастырушысы, әрі көсемі.

2. Көтерілістің алғы шарттары:

Кіші жүздегі хандық биліктің әлсіреуі.

Ақсүйектердің бір бөлігінің патша үкіметінің саясатын қолдамауы.

Ресей үкіметінің Кіші жүзді әкімшілік басқаруда өзгерістер енгізіп, Кіші және Орта жүздің кейбір өңірлерінің Симбирск, Уфа басқармасына бағындырылуы. Орыс помещиктері мен Жайық казак әскерінің қазақтарға зомбылығының күшеюі.

1782-1783 жылдарда жұт әскерінен малдың шығын болуын казак әскерлері жергілікті халыққа қысым көрсету үшін пайдаланды.

1782 жылғы 27 желтоқсан -патша үкіметінің 1775 жылғы 7 қарашадағы жарлығы өзгертілді. Жаңа жарлық бойынша:

Су көздері жанынан қыста мал айдауға ол жерлерді жалға ғана рұқсат етілді.

Казактар жерлерінің қазактарға жалға берілуіне тыйым салынды.

Жалға алатын жер үшін қазақтар ақы төлеумен бірге, аманат қалдыруға тиіс болды. Көтерілістің басты қозғаушы күші - қарапайым көшпенділер. Патша үкіметінің қысымына қарсы би, старшын, батырлар да көтеріліске қатысты. Көтеріліс аумағы: Еділ - Арал теңізі. Көтерілісшілердің басты мақсаты:

Ғасырлар бойы қалыптасқан жерді пайдалану жүйесін қалпына келтіру.

Орал казак әскерлерінің қазақ жерлерін басып алуын тоқтату.

Нұралы хан мен оның сыбайластарының озбырлығына шек қою.

Ғасырлар бойы қалыптасқан жерді пайдалану жүйесін қалпына келтіру.

Орал казак әскерлерінің қазақ жерлерін басып алуын тоқтату.

Көтеріліс басшысы Байбақты руының старшыны, батыр және шешен Сырым Датұлы. Ол 1775 жылы Пугачевтың әскерінде қазақ жасағын басқарған. Қолбасшысы А. Суворов граф Панинге жазған хатында /1775 жылы 22 маусым/ "Сырым бастаған қарулы топтар тосыннан келіп шабуылдайды, тез арада жоқ болады. Оның артынан қуғанмен ешкім жете алмайды" деп батыр сарбаздарын жоғары…