12 сыныптағы Гүлнар Салықбай поэзиясындағы идеал тұлға

Гүлнар Салықбай поэзиясындағы идеал-тұлға

Идеал-тұлға – ол ақынның тұтас шығармашылығынан орын алған, лирикалық кейіпкермен тіл табысатын объекті ретіндегі бейне. Лирикалық кейіпкер онымен қоян-қолтық араласып кеткен, жанына жақын да сол, одан тым алыс та сол.

Замандастарымен қатар «алғашқы қадамынан-ақ поэзияда қалыптасқан қасаң, шаблондық көру жүйесіне, канонға айналған образ-өрнектердің мызғымастығына дау айта келген» ақынның бірі – Гүлнар Салықбай [1, 337 б.].

Таң да,

Түс те

Кеш,

Түн де

Таңырқата қоймайды.

«Керегім жоқ ешкімге!» – [2, 18 б.].

деп жалғыздық ойлады.

Поэзиясындағы бейкүнә шарасыздық пен нәзік сезімдердің ағымы ақын шығармашылығындағы лирикалық тұлғаның рухани жаңа сапасын танытады.

Айналамда

Аңыраған жел,

Есіркеген, мүсіркеген ел.

Маған дегің келмесе егер: «Өл!», –

кел.

Мені ұшырған бақыт, әлде

сор,

Тоқтата алмай ешбір темір

тор.

Құлау үшін кетіп барам көр.

Сенен ешкім сұрай қоймас

құн.

Тек бір рет жыла сонда

шын.

Айналамда

Аңыраған жел,

Түн [2, 55 б.].

Гүлнар өлеңдерінің құрылымдық жағы да аса ерекше. Ол негізінен алғанда ұйқас қуып, сөз ойнатуға аса ұмтылыс білдірмейді. Мысалға келтірілген өлеңнен байқайтынымыз, ақын өлең тармақтарын белгілі бунақтардан «сындыру» арқылы, композициялық құрылымның өзгеше түрін жасақтаған. Екінші жаққа белгісіз біреуге қарата айтылатын ойдан лирикалық кейіпкердің басындағы драматизмді көреміз. Белгісіз образ немесе бейне бұл – ақын шығармашылығындағы идеал-тұлға сияқты. Оның құтқарушы күш екені айдан анық. Алайда ол жаратушы тұлғасына жетпейді, адам тұлғасынан биік тұрады.

Осындай идеал-образ (сен, сіз) Г. Салықбаеваның да шығармашылығынан орын алған. Қыз ақындардың физиологиялық ерекшеліктеріне қарап, бұл ретте оны нақтылы ер адам ретінде қарау әбетік болар. Алайда олардың нәзік жандары, сезімтал жүректері ер-азаматқа қарағанда дүниені басқа қырынан қабылдайтыны анық.

Әдебиетте ақын үшін өлеңнен артық, өлең жазудан қиын ештеңе жоқ. Егер өлеңнен артық бірдеңе пайда болса, өлең жазу оңайға айналса, онда оның ақын деген атына күмәнмен қарай бастасаңыз болады. «Жұмағамдар, бірі тірі, бірі өлі», «Нең бар, бала, – демей ме екен, – өлеңде?!» деген жолдардан Гүлнар Салықбай үшін өлеңнен артық дүние барын көрмейсіз. Ақын көңілінің өлеңге деген іңкәрлігі, махаббаты, адалдығы оның бүтін шығармашылығында жиі кездеседі. Сірә, бұл бүкіл ақындарға тән құбылыс болса керек. Өлең туралы өлең жазып, ақын атын қорғайтын әдет мүмкін комплекстің жемісі шығар. Бірақ Гүлнар поэзиясында ол байқалмайды. Оның өлең туралы этикалық пафосы оқырманын таңғалдырмайды. Сендіреді. «Өлеңнен адасып қалатын» ақын: «Өмірдің өзі – ұйқаспайтұғын, ақыры жұмбақ ақ өлең», – дейді. Өлеңін өмірім деп түсінген ақын өлеңнің ішіндегі өлеңнен адасып қалатын шығар, бәлкім... Тіршілік қамымен, қызмет бабымен өлеңнен адасып,…