2025 мақал, 101 жұмбақ танымдық сайыс ойыны

«Мың бір мақал, жүз бір жұмбақ» сайысы

Мақсаты:

Оқырмандарды “Сөз мәйегі-мақал” дегендей ата –бабамыздан қалған өсиет сөздері арқылы адамгершілікке,ойын нақты дұрыс жеткізуге, тапқыр сөйлеуге, салмақты ой айтуға үйрету,ана тілінде сөйлеу шеберлігін арттыру,сөздік қорың молайту. Мақалдап,мәтелдеп сөйлеу мәнеріне дағдыландыру.

Көрнекілік: нақыл сөздер, интерактивті тақта.

Барысы:

Кіріспе сөз:

-Құрметті оқырмандар,бүгін сендермен”Мың бір мақал” деген тақырыпта мақал-мәтел айтудан жарыс өткізгелі отырмыз.

Мақал-мәтелді білмейтін оқушы жоқ деп айтуға болады,.өйткені мақал-мәтелді сендер мектепке келген күннен бастап үйренесіндер. Мақал мен мәтелдер ауыз әдебиетінің ең байырғы,ең көне түрі. Ол ғасырлар бойы халықтың ұкыпты сақтап келген еңбек тәжірбиесінің жиыны, ой пікірінің түйіні, аңсаған асыл арманының арнасы, өмір тіршілігінің айнасы, атадан балаға қалдырып келе жатқан тозбайтын, тот баспайтын өмірлік өшпес мұрасы.

”Сөздің көркі -мақал” деген аталы сөз бар. Мақалдың көмегімен айтайын дегеніңді ұнамды да ұтымды жеткізуге болады.

Мақал-мәтелді көп біліп ,көп қөлданатын адамдардың білімі де, ақылы да арта түседі. Олай болса мақал-мәтел сайысымызды бастайық..

Сайысымызды бастамас бұрын әділ-қазылар алқасымен таныстырып өтейік:

2 топ жұмыс жасайды: 5 «А», 5 «Б» сыныптарынан 7-7 –ден оқушы қатысады.

Сайыс 6 бөлімнен тұрады.

1 бөлім. «Сөз мәйегі –мақал».

Шарты: Әр топтан 3 оқушы шығып тоқтамастан 10 мақал айтады. Мақал дұрыс әрі жылдам айтылуы тиіс. Әр мақалға 1 ұпай беріледі.

2-бөлім. ”Жалғасын тап”.

Шарты: әр топқа мақалдың бірінші жартысы беріледі, екінші жартысын балалар өздері табады.

М.:Кітап-білім бұлағы, …. …… ….. (білім-өмір шырағы)

Әр дұрыс жауапқа 1 ұпай беріледі.

2.1 тапсырма:

Сөздің көркі-мақал (Жүздің көркі-сақал)

Өз елім... (өлең төсегім)

Балапан ұядан не көрсе...(ұшқанда соны іледі)

Сөзің тәтті болсын...(ашуың қатты болсын)

Жақсы байкап сөйлер...(жаман кісі шайкап сөйлер)

Ананың көңілі балада...(баланың көңілі далада)

Батыр туса ел ырысы...(жаңбыр жауса жер ырысы)

Балалы үйдің...(ұрлығы жатпас)

Оқу- білім бұлағы...(білім-өмір шырағы)

Тіл тас жарады...(Тас жармаса ,бас жарады)

2.2 тапсырма

Ашу-дұшпан, ақыл дос..(Ақылына ақыл қос)

Тіліңмен жүгірме,.. (Біліммен жүгір)

Ұста пышаққа жарымас..(етікші етікке жарымас)

Сөзде қаңқу жаман...(ауруда шаншу жаман)

Білімі жоқ ұл... (жұпары жоқ гүл)

Қоянды қамыс өлтіреді, ..(батырды намыс өлтіреді)

Дос жылатып айтады,…. (дұшпан күлдіріп айтады)

Еңбек етсең ерінбей, …(тояды қарның тіленбей)

Баланың тілі бал, ..(ананың сүті бал)

Анаға қарап қыз өсер,..(әкеге қарап ұл өсер)

3-бөлім. «Жылдам жауап».

Шарты: Кестенің біірінші бағанындағы мақалдың бірінші сыңары, екінші бағандағы екінші сыңарын дұрыс тауып сәйкестендіру керек. Әр дұрыс жауап 1 ұпай.

3.1 тапсырма. Сәйкестендіру тесті

Мақалдың 1 сыңары

Еңбек түбі-

Сұрауы бар

Адам көркі

мақал

Судың да

ұл сөйлегеннен без

Жеті атасын білмеген

Көл болады

Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні

Арлы бала

Әке тұрып

Шүберек

Әдепті бала

жетесіз

Көп түкірсе

Ақылдың көзі

Аталар сөзі

Жаны сау

Дені саудың

зейнет

3.2 тапсырма. Сәйкестендіру тесті.

Мақалдың 1 сыңары

Ердің сыншысы -

отбасынан басталады

Оқу

бір рет кес

Көп сөз-көмір, аз сөз-

мақал

Отан

адамның баласы бол

Баланың бас ұстазы

ауырмайтын жол ізде

Атаңның баласы болма,

алтын

Жеті рет өлшеп,

жарым ыырыс

Сөздің көркі

ел

Ауырып ем іздегенше

ата-анасы

Жақсы сөз

Инемен құдық қазғандай

4-бөлім. «Жасырдым жұмбақ»

Шарты: жұмбақты шешу, шешуіндегі сөзге мақал-мәтел айту.

Мысалға: Жұмбақ Үй ішінде 32 батыр, кіргендерді отап, турап жатыр.

(тіс)

Мақал: Отыз тістен шыққан сөз, отыз рулы елге тарар.

1. Жұмбақ: Бетіңді тырыстырады, арқаңды құрыстырады.

Ыңғайына көне берсең, досыңмен де ұрыстырады. (ашу)

Мақал: Ашу-дұшпан, ақыл-дос.

Ақылыңа ақыл қос.

2. Жұмбақ: Көрегендер көрші отырып

Бірін-бірі көрмейді. (көз)

Мақал: Көз-нұрдың ұясы

Көңіл сырдың ұясы.

3. Жұмбақ: Иесі оның –сәби

Әрі төсек, әрі үй (бесік)

Мақал: Ел іші-алтын бесік

4. Жұмбақ: Орақ болып туады,

Табақ болып тұрады (ай)

Мақал: Туған ай тураған етпен тең

5. Жұмбақ: Үсті тас, асты тас,

Ортасында піскен ас (нан)

Мақал: Ас атасы-нан.

1. Жұмбақ: Жалт-жалт етер

Жалмап кетер (от)

Мақал: Өрт-тілсіз жау. Отан үшін отқа түс, күймейсің.

2. Жұмбақ: Қабат-қабат қаттама

Қаттамадан аттамада

Ақылын оның ала бер

Айтқан сөзін жаттада (кітап)

Мақал: Кітап-білім бұлағы, білім-өмір шырағы

3. Жұмбақ: Ұрып қалсаң кері атып,оралады өзіңе

Көрсе досың бері атып, қайтып барар өзіне (доп)

Мақал: Асық ойнаған озар

Доп ойнаған тозар

Бәрінен де мал бағып

Құйрық жеген озар.

4. Жұмбақ: Мұрнында байлауы бар

Адамның айдауы бар (ине)

Кигізіп ап ұзын жіпті көзіне

Киім тігіп береді ол өзіне (ине)