5–6 сыныптарға арналған Ұшқыр ой мен шешен тіл ойыны

Мақсаты: оқушылардың білімдерін пысықтау, шешендік өнерге баулу, сөздік қорларын молайту, ойын жүйелі, еркін жеткізуге дағдыландыру, шығармашылық қабілеттерін дамыту.

Жүргізуші: Армысыздар, алқалы жұрт көз көрген,Құралсыншы ойларыңыз інжу - маржан сөздерден.Тіліміздің тереңдігін, байлығын да көрсетерАлдыңызда тіл сайысы - «Ұшқыр ой мен шешен тіл».Құрметті оқушылар мен ұстаздар, бүгінгі «Ұшқыр ой мен шешен тіл» атты сыныптан тыс іс - шарамызға қош келдіңіздер! Жүргізуші: «Ұшқыр ой мен шешен тіл» сайысына 5-6 сынып оқушыларынан 2 топ қатысады.Ердің құнын екі ауыз сөзбен бітіретін де, жауласқан елдердің арасын келісімге келтіретін де, жылағанды жұбатып, күлгенді жылататын да - осы тіл. Ең ащы да - тіл, ең тәтті де - тіл. Қазақ тілі - дүние жүзіндегі бай, бейнелі тілдердің бірі. Соның ішінде мақал - мәтелдеріміз үлкен орын алғандықтан бүгінгі ойын көбіне сол төңірекке арналған.Жүргізуші: Беташарын додамыздың бастайық,Көпшілікті бір серпілтіп тастайық.Ортамызды сайыскермен толтырып,Қошеметпен шақырайық қол соғып.Ал енді, осы топтың қайсысы оза шабатынын, қайсысы ең алғаш боп бәйгеге жететінін бақылайтын және әділ баға беретін әділ - қазыларымызбен танысайық.

2._____________________________________________________________Жүргізуші: Енді, сайысымыздың кезеңдерімен таныстырып өтейін.І кезең. «Сәлем - сөздің атасы»ІІ кезең. «Мықты болсаң, тауып көр»ІІІ кезең. «Жүйрік болсаң, шауып көр»ІV кезең. «Ойлы болсаң, тауып көр»V кезең. «Жүйрік болсаң, озып көр». Жаңылтпаштар оқып, жатқа айту. VІ кезең. «Озық болсаң, озып көр»VІІ кезең. «Тіл өнері» ой – толғау. Берілген тақырыптар бойынша сөйлеу.

Жүргізуші: Олай болса, І кезең «Сәлем - сөздің атасы». Екі топ өздерінің аттарын, ұрандарын, төсбелгілерін таныстырып өтуі керек.Сөз кезегін қатысушыларымызға береміз.Жүргізуші: ІІ кезең «Мықты болсаң, тауып көр». Бұл кезеңде мықтылықтарыңды көрсетесіңдер. Бұл жерде тұрақты сөз тіркестерін тауып, мағынасын ашасыңдар...1) Құлын, ат, тай, жылқы. (таңба басқандай) алыс2) Жылқы, қой, түйе, сиыр.(аузынан шөп алмас) момын3) Сүйек, қаңқа, ит, қасқыр.(терісін басына қаптау) ұрысу4) Ит, төбет, күшік, қасқыр (өлген жер) алыс5) Қолқа, көмекей, өңеш, тамақ (созды) өңешін созды ұрысу6) Жақ, құлақ, тіл, айыз (алғыш) қарама - қарсы сөз тіл азар7) Аймақ, жер, таяқ, күн (тепсінді) қатты ұрысты8) Тас, су, жер, ет (бауыр) мейірімсіз9) Ұлдың, қыздың, ананың, әкенің (жиған жүгіндей) әсем, көрікті10) Көз, сөз, қол, аяқ (ілмеді) ұйықтамады.

Бейнелі сөздердің астарын табу1. Ит арқасы қиянда (алыс)2. Жер тепсінді ( қатты ұрысты)3. Тайға таңба басқандай ( анық)4. Тас бауыр ( мейірімсіз)5. Су жүрек ( қорқақ )6. Қыздың жиған жүгіндей (әсем, көрікті)7. Ит терісін басына қаптады (ұрысты)8. Көз ілмеді ( ұйықтамады)9. Бетінен оты шықты ( ұялды )10. Жүрегінің түгі бар (батыл)Жүргізуші: Додаға түсіп жарыспайЖүйріктің бағы жанар ма?Білім мен өнер жарысып,Тәрбие білім табар ма?!Бұл бәйге - ойдың бәйгесі,Кім жүйрік ойға - сол алда! ІІІ кезең «Жүйрік болсаң, шауып көр». Сендерге жұмбақтар жасырылады, сол жұмбақтың шешуін тауып, жауабына байланысты мақал - мәтел құрау қажет.1. Оқтан жүйрік,Қылыштан өткір (сөз)2. Тіріден өлі туады,Өліден тірі туады. (жұмыртқа)3. Екі бала қатар тұрса да,Бірін – бірі көрмейді. (Көз)4. Бір түкті кілем,Бір түксіз кілем. (Жер, аспан)5. Басқан жері бармақтай,Аттаған жері атандай. (Таяқ)6. Үш қазық, екі желі, тоғыз ноқта,Теңселіп тербеледі, адам соқса.Шешен тіл, сөзге жүйрік болғанымен,Не пайда, үндемейді адам жоқта. (домбыра)7. Кішкентай ғана бойы бар,Айналдырып киген тоны бар. (қой)8. Сары атым аунаған жерге шөп шықпас. (от)Жүргізуші: ІV кезең «Ойлы болсаң, тауып көр». Бұл кезеңде берілген сөздерден мақал

Жүргізуші: Тілім менің - қазынам, қасиетім,Қасиетім бар әлем бас иетін.Тілі жоқтың түрі жоқ, түбірі жоқ,Бола көрме, Ана тіл қасіретім.

Жүргізуші: V кезең «Жүйрік болсаң, озып көр». Жаңылтпаштар оқып, жатқа айту. 1.Шапанымда сан қалтам бар,

Қай қалтамда сары малтам бар?

Малтам жалғыз, қалтам сансыз,

Тапқан алсын, малтам даусыз.

2.Арал, арал, арал бар,

Бара алар ма балалар?

Батыл бала бара алар,

Аралдарды аралар.

Жүргізуші: VІ кезең «Озық болсаң, озып көр». Зымыран сұрақтар:

1. Сөйлеу тілінде дыбыстау мүшелері арқылы айтылып , естілетін тілдік құбылысты не деп атаймыз ? Дыбыс

2. Мағыналары бір – біріне қарама - қарсы сөздер. Антоним

3. Сюжетті шығарма дегеніміз не ? Оқиғалы шығарма

4. Қосымшаның неше түрі бар ? 2 түрі бар

5. Сөз таптарын ата Зат есім , Сын есім , Сан есім , Есімдік , Етістік , Үстеу , Шылау , Еліктеу сөз , Одағай

6.Кел , балалар оқылық өлеңінің авторы кім ? Ыбырай Алтынсарин

7. Жылдың төрт мезгіліне арнап өлең жазған кім ? Абай

6. Етістіктің райларын ата?

8. Сәулелі жұлдыз іздеген адам кім ? Ыбырай

9. Жылдан құр қалған жануар не ? түйе

10. Басты байлық не ? денсаулық

11.Абайдың әжесі кім ? Зере

12. Кірме сөз дегеніміз не ? Ана тілімізге шет тілінен енген сөздер.

13. Әріптердің жүйелі тізбегі не деп аталады ? Әліпби

14. Абылай ханның шын аты кім ? Әбілмансұр

15.Оттан да ыстық болып тұрған не?

16.Адам денесіндегі қорқақ, батыр мүшелер? Көз қорқақ, қол батыр.

Жүргізуші: VІІ кезең «Тіл өнері» ой – толғау. Берілген тақырыптар бойынша сөйлеу. 1. Мен - Мәңгілік Елдің бақытты ұланымын! 2. Өз тілін құрметтемеген, өзге елде құрметі болмайды.

Жүргізуші: Құрметті көрермендер мен оқушылар, міне, «Ұшқыр ой мен шешен тіл» сайысы да өз мәресіне жетті. «Жүзден - жүйрік, мыңнан - тұлпар» шыққан, сөзге жүйрік, тілге шешендігімен көзге түскен оқушыларымызды анықтау мақсатында сөз кезегі қазылар алқасына беріледі.Қорыта келе айтарым, әрдайым Ұлтымыздың ұлы байлығы Тілімізді қадірлеп, қастерлей білейік!

Біліп айтқан сөзге құн жетпейді,Тауып айтқан сөзге шың жетпейді.Өзің білмесең, білгендерден үйрен,Үйренгеннен ештеңең кетпейді –деген Төле би бабамыздың сөзімен аяқтаймыз.

Марапаттау.

Тақырыбы: Сөз - мергенМақсаты: Халық ауыз әдебиетінің асыл мұрасы - мақал - мәтелдерді орынды қолдана білуге,тұрақты тіркестер мен көнерген сөздер мағыналарын ашып айта білуге баулу,тілге деген сүйіспеншіліктерін арттыру.Көрнекілігі: Мақал - мәтелдер, интерактивті тақтадағы бейнелі сөздер.Өтілу барысы:Жүргізуші: Құрметті ұстаздар, оқушылар! Бүгінгі «Сөз - мерген» тіл білгірі сайысына қош келдіңіздер! ( «Сайысқа қатысушы оқушылармен таныстыру )1 - айналым. Берілген сөздер бойынша мақал - мәтелдер айтуСөздер: кітап, сөз, білім, тіл, еңбек, дос, қыз, қой, ақыл, денсаулық, тазалық,батыр.Мысалы: Кітап - білім бұлағы, денсаулық - зор байлық т. б.2 - айналым. Бейнелі сөздердің астарын табу1. Ит арқасы қиянда (алыс)2. Жер тепсінді ( қатты ұрысты)3. Тайға таңба басқандай ( анық)4. Тас бауыр ( мейірімсіз)5. Су жүрек ( қорқақ )6. Қыздың жиған жүгіндей (әсем, көрікті)7. Ит терісін басына қаптады (ұрысты)8. Көз ілмеді ( ұйықтамады)9. Бетінен оты шықты ( ұялды )10. Жүрегінің түгі бар (батыл)3 - айналым. Тақырыптар бойынша мақал - мәтелдер айту1. Ынтымақ, бірлік туралы2. Адамгершілік, жақсы, жаман мінез туралы3. Ата - ана туралы4. Төрт түлік мал туралы4 - айналым. Жүйрік болсаң, шауып көр1 - сұра

Кері қайту

Ілмек сөздер: Cөз мерген, сайыс, қазақ тілі

Сабақтың тақырыбы: «Сөз мерген» (танымдық сайыс)Сабақтың мақсаты: 1.Оқушылардың ана тіліне деген сүйіспеншілігін арттыру. Ана тілінің қадір-қасиетін біліп, көркемдігін сезініп, сөз қадірін түсінуге баулу. 2. Оқушылардың тапқырлығын, логикалық ойлау қабілеттерін дамыту. 3. Тіл шеберлігін арттыру, тілімізді, дінімізді жандандыруға үлес қосуға тәрбиелеу.Сабақтың түрі: сайыс сабақСабақтың көрнекілігі: слайдтар, нақыл сөздерЖүргізуші: Тілімде менің- Бабамның батырлығы да, Махамбет пен Абайдың ақындығы да. Дүниеге келе, Айқайды салған іңгәләп, Тілімде менің- Сәбидің батылдығы да, - демекші , тіл-әр халықтың ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келе жатқан қасиетті құралы. - Тілді әр уақытта аялай, шұбарламай таза күйінде мұра етіп, қалдыру-біздің борышымыз.Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың «Болашақтың іргесін бірге қалаймыз» атты жолдауының тілдерді дамыту саласындағы тапсырмаларын жүзеге асыру мақсатында өткізілгелі отырған «Сөз-мерген» тіл танымдық сайысын бастайық.Туған тілде сыры терең жаным бар,Туған тілде әнім менен сәнім барТуған тілім тіл болудан қалса егер,Жүрегімді суырып-ақ алыңдар,-дей келе, өзінің туған тілін жан-тәнімен жақсы көретін, баба рухына, тіліне нәр алып, сусындап жүретін сайыскерле

Ұқсас сабақтар:

Сөз мерген тапқырлар сайысы

1. 1. Зымыран сұрақтар 2. Тапқыр болсаң, тауып көр 3. Ойлы болсаң, озып көр 4. Кім жүйрік? 5. Сөз ойла, тез ойла

2. 1. Сөйлеу тілінде дыбыстау мүшелері арқылы айтылып , естілетін тілдік құбылысты не деп атаймыз ? Дыбыс 2. Мағыналары бір – біріне қарама - қарсы сөздер 3. Сюжетті шығарма дегеніміз не ? Антоним Оқиғалы шығарма 4. Қосымшаның неше түрі бар ? 5. Сөз таптарын ата 2 түрі бар Зат есім , Сын есім , Сан…