9 сыныптағы дене шынықтырудың тиімді әдіс-тәсілдері

Турдыкулов Рахым Наматуллаевич - Түркістан облысы, Қазығұрт ауданы Қ.Сатпаев атындағы мектеп-лицейінің дене шынықтыру пәні мұғалімі

Дене шынықтыру сабағында заманауи тиімді әдіс – тәсілдерді қолдану

Әр мектептің жұмысының басым бағыты – сабақта және мектептен тыс жұмыстарда заманауи білім беру технологияларын қолдану арқылы білім сапасын арттыру. Сондықтан қазіргі заман мұғалімі осы технологиялар саласындағы білімді жетік меңгеріп, өз сабақтарында сәтті қолдануы керек. Мұғалім заманауи технологияларды пайдалана отырып, оқушылардың физикалық қасиеттерін ғана емес, шығармашылық мүмкіндіктерін дамыта алады.Оқушылардың денсаулығына әсер ету дәрежесі тұрғысынан денсаулық сақтаудың білім беру технологиялары барлық технологиялардың ішіндегі ең маңыздысы болып табылады, өйткені олар балалардың танымдық іс-әрекетінің жас ерекшеліктеріне, қимылдың және статикалық жүктемелердің оңтайлы үйлесуіне, шағын топтарда оқуға, визуализацияны қолдануға және ақпарат берудің әртүрлі формаларының комбинациясына негізделген. Менің жұмысымда денсаулықты сақтаудың педагогикалық технологиясы мыналарды қамтиды: балаларды медициналық тексеру нәтижелерімен таныстыру; оларды тәрбие жұмысында ескеру; оқушыларға және жалпы отбасы үшін салауатты өмір салтын қалыптастыруда ата-аналарға көмектесу; оқуға қызығушылық таныту үшін жағдай жасау. Денсаулықты сақтаудың негізгі бағыттарының бірі, мен сыныпта салауатты пс

Сабақтарымда денсаулықты сақтайтын факторларды ұйымдастыруға назар аударамын. Бақылау тестілері, тапсырмалар, тестілеу маған жеке тапсырмаларды әзірлеу үшін бастапқы (және ағымдық) ақпарат береді, оның мәні оқушы әрбір тұрақты уақыт кезеңінде алға жылжуы керек, бұл келесі тестпен расталады. Егер бұл орын алмаған болса, онда мен жеке тапсырмаларға тиісті түзетулер енгіземін. Оқушыны басқалармен емес, өзімен салыстыру өте маңызды: бүгін мен кешеден гөрі жақсы болдым, ал ертеңгі күнім жақсырақ болуға тырысамын. Бұл тапсырманы орындау үшін мен оны нақты етіп, оқушыларды белсенді жұмыс жасауға шақырамын. Сабақ барысында мен әртүрлі оқу әрекеттері арасында ауысамын; мен оқушыларымның бастамашылдығы мен шығармашылық көзқарасын ынталандыратын әдістерді қолданамын. Жоғарыда айтқанымдай, сабақтағы эмоционалды ахуалдың да маңызы зор: «жақсы күлкі денсаулық береді», сабақтың маңыздылығы, сабақтың басында эмоционалды ынталандыру, сәттілік жағдайын туғызу. Әрине, жұмыс формаларын, мазмұны мен әдістерін таңдағанда оқушылардың жасын, жынысын, денсаулығын, даму деңгейі мен дайындығын ескеремін. Сабақтарымда санитарлық-гигиеналық нормаларға (жарық, ауаның сипаттамалары, температура режимі) сәйкес қа

Жаттығу барысында мен оқушыларға белгілі бір дене жаттығуларының әсер ететіндігімен таныстырамын (қалып, күш, ептілік және т.б.), жаттығуларды орындау кезінде қауіпсіздік техникасына және жаттығуларға назар аударамын, жаттығуларға жалпы талдау жасап, сурет саламын техникалық қателерге назар аудару. Мен әр сағат сайын сыныптағы қауіпсіздік ережелері мен тәртіп ережелері туралы нұсқаулар беремін.

Сонымен қатар сабағымда оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыруда таптырмас технологиялардың бірі – ойын технологиясы.

Ойын - бұл өмірдегі ең керемет құбылыстардың бірі, пайдасыз болып көрінетін және сонымен бірге қажет нәрсе. Ойынның құбылысы, ойын-сауық, демалу бола отырып, ол ойын-шығармашылыққа, ойын үйретуге, ойын терапиясына, адами қарым-қатынас түрі мен еңбектегі көріністерге айнала алады.[2, 44б]

Ойындарды таңдауға қойылатын талаптар:

- ойын жаңа ұғымдарды беруі керек;

- ойын кеңістіктік және уақыттық қатынастарды дұрыс бағалау, жиі өзгеретін жағдайларға тез жауап беру қабілетін дамытуы керек;

- ойынның дидактикалық және қимылдық мазмұны бағдарламалық материалдың ерекшеліктеріне сәйкес болуы керек;

- ойынның күрделілік дәрежесі алынған дағдылар мен дағдыларға сәйкес болуы керек.

Ойынды ұйымдастыру және өткізу кезінде келесі ережелерді сақтау қажет:

-ережелердің қарапайымдылығы мен қолжетімділігі;

-әр бала ойынның белсенді қатысушысы болуы керек;

- балалардың денсаулығына қауіп төндіретін, қауіптің болмашы мүмкіндігін жою;

- қолданылатын жабдықтың қауіпсіздігі;

- ойын ойыншылардың абыройын төмендетпеуі керек.

Ойын технологиясының оқу-тәрбие үрдісіндегі орны мен рөлі көп жағдайда мұғалімнің педагогикалық ойын функцияларын түсінуіне байланысты.[3, 92 б]Бір ойынның бірнеше функциялары болуы мүмкін:

Тәрбиелік функция. Ойынның тәрбиелік мәні зор, ол сыныпта оқумен, күнделікті өмірді бақылаумен тығыз байланысты. Ол есте сақтау, зейін қою, әртүрлі модальді ақпаратты қабылдау сияқты жалпы білім мен дағдыларды дамытуға ықпал етеді. Ойын көбінесе жаңа білімді жеткізуге, өз көкжиегін кеңейтуге көмектеседі

Адамның өзін-өзі таныту және өзін-өзі тану функциясы.Ойын қиялдың дамуына мүмкіндік береді, өйткені ол жаңа әлемдерді, мифтерді, жағдайларды, ойын ережелерін құру үшін қажет және оқушының ақыл-ой әрекетін белсендіреді. Ойын жағдайында оқушының өзін-өзі жүзеге асыруы және шығармашылық қабілеттерін көрсетуі, нақты өмірде мүмкін емес (жасау қиын) жеке ұмтылыстарын қанағаттандыру мүмкіндігі бар.

Коммуникативті функция. Ойын - бұл балалар өз құрдастарымен қарым-қатынас жасайтын әрекет. Оларды ортақ мақсат, оған жету жолындағы бірлескен күш, ортақ тәжірибе біріктіреді. Ойындар қарым-қатынастың әртүрлі жағдайларын модельдеуге, агрессивтілікке жүгінбестен қақтығыстардан шығудың жолын іздеуге мүмкіндік береді. Ойын әрекеті мұғалімге баламен сенімді қарым-қатынас орнатуға, қоғамдастық пен ынтымақтастық байланысын орнатуға мүмкіндік береді.Диагностикалық функция. Диагностика - тану қабілеті, диагноз қою процесі. Ойын болжамды; бұл адамның басқа іс-әрекеттеріне қарағанда диагностикалық, біріншіден, адам өзін ойынның ең жоғары көріністерінде (интеллект, креативтілік) ұстайтындықтан; екіншіден, ойынның өзі ерекше «өзін-өзі көрсету өрісі». Бала ойынға қажетті рөлді ойнауға тырысатындықтан, мұғалім оқушының қажеттіліктері мен қызығушылықтарын анықтай алады. Ойын көмегімен біз бағалау қызметін жүзеге асыра аламыз, өйткені ойын әрқашан мұғалім үшін сынақ болып табылады, ол бір уақытта дамуға, диагноз қоюға және бағалауға мүмкіндік береді.

Релаксация функциясы. Ойын баланың шынайы өміріндегі ауыр шиеленісті жеңілдетеді және оны рухани және физикалық күшті ерікті және қуанышты жұмылдырумен алмастырады. Бұл көптеген жағдайларда орынды: егер балалар шаршап, демалуға мәжбүр болса, егер олар тәкаппар болса және сенімділік қажет болса. Ойын сабағында балалардың белсенділігі едәуір артып, әлсіздіктері төмендейді.

Түзету функциясы.Егер барлық оқушылар ойын ережелері мен сюжетін білсе, ойынға психологиялық түзету енеді, ойынға қатысушы әр адам өзінің рөлін ғана емес, сонымен қатар серіктестің рөлін де біледі, егер ойын процесі мен мақсаты оларды біріктірсе. Түзету ойындары оқушыларға девиантты мінез-құлыққа көмектеседі, олардың қалыпты өміріне және топтағы құрдастарымен қарым-қатынасқа кедергі келтіретін тәжірибелерді жеңуге көмектеседі. Ойын нақты өмір жағдайларында шарлау қабілетін дамытады, оларды бірнеше рет ойнап, ойдан шығарылған әлемде көңілді жүргендей сезінеді. Ойын тәжірибесі баланың санасында терең із қалдырады және жақсы сезімдерді, асыл ұмтылыстар мен ұжымдық өмір дағдыларын қалыптастыруға ықпал етеді.

Көңілді және ынталандырушы ойын ерекшеліктері.

Көңіл көтеру - бұл әр түрлі нәрсеге қызығушылық. Ойынның ойын-сауық функциясы белгілі бір жайлылықты, қолайлы атмосфераны, қорғаныс тетіктері ретінде ақыл-ой қуанышын құрумен, яғни тұлғаның тұрақтылығымен, оның талаптарының деңгейлерін жүзеге асырумен байланысты. Ойынның сиқыры бар, ол қиялға тамақ бере алады, ойын-сауыққа жетелейді. Көңіл көтермей ойнау мүмкін емес. Ол әрдайым ойыншылар үшін қуанышты кезең. Сабақтың іш пысарлық іс-әрекеттен қызықты кезеңге айналуы мектеп оқушыларының белгілі бір тақырыпты оқуға деген қызығушылығын арттырады, оқушыға жағымды мотивация мен білім алуға ынталандырады. Егер бала қандай да бір жұмыс жасағысы келмесе, егер ол оқуға қызығушылық танытпаса, онда ойын күшті стимулятор бола алады.

Ойын технологиясын қолданғанда күтілетін нәтиже – дене тәрбиесі пәніне деген қызығушылықтарының артуы. Оқушы шығармашылығы, өзін-өзі басқаруы, құрметі, эстетикалық талғамы да артып келеді. Мысалы, дене шынықтыру сабағында сергіту сәтін алатын болсақ, өз тәжірибемде 8 сынып оқушылары арасында өткізген «Эстафеталық жарыстар» атты сабағымда, алдымен оқушыларға ой толғау жасау мақсатында, қазақтың ұлттық ойын түрлеріне тоқталдым, ұлттық ойындар туралы өз түсініктерін сұрай отырып, сабақ барысы кезінде орындатуды жоспарладым. Міне, осы арқылы оқушылар сабақтың жарыс түрінде топтық ойын әдісінде болатына көз жеткізеді. Ойлау қабілетін дамыту тұрғысында «Көңілді мәре» сайысы оқушылардың ой-қабілетін, жылдамдық ерекшелігін, тез шешім қабылдауына және топтық әрекет жасауына пәндерді байланыстыра отыра кіріктірілген сабақ көрермендердің көңілінен шықты, сабақта биология, химия, математика, сурет, алғашқы әскери дайындық пен дене шынықтыру пәндерінен құралған ойындар пайдаланылды. Сабақты қызықты өткізу үшін мультимедиалық проектор арқылы қазақтың ұлттық ойындарының тарихын таныстырып өтіп, жасырылған сұрақтарды табуға машықтандыру, әр топқа белгіленген ұпай сандарына қарай бағалап отырдым. К

Өзімнің өткізген «Акробатикалық жаттығулар» атты сабағымда алдымен оқушыларға өткен тақырыптарға байланысты сұрақтар бере отырып, бүгінгі жаңа сабақтың қандай тақырыпта өткелі тұрғанын ашып алдым. Сабақ барысында оқушыларға…