Абай мен Әуезов мұрасын оқыту мәселелері туралы баяндама

Теміртау қаласы әкімдігі

«Теміртау қаласы әкімдігінің № 8 жалпы білім беретін орта мектебі»

коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Теміртау қаласы. Қарағанды облысы.

Макулбаева Фарида Бабихановна,

қазақ тілі мен әдебиет пән мұғалімі

Тақырыбы: Ұстаз ізімен Абай мен Әуезов мұрасын оқытудағы өзекті мәселелер;

Абай мен Мұхатр Әуезов мұрасы – халқымыздың ғасырлар бойы ұрапақтан – ұрпаққа жалғасатын, маңызын жоймайтын зерттеудің қайнар көзі. Бұл күндері қос ғұлама есімі ұлттық сана – сезімде мәңгі алатын ұлы тұлғаларға айналды.

Ойшыл ұлы Абай білім алу саласына да өз көзқарасын болашақ ұрпаққа үлгі болсын деп, білімнің екі түрі болады деген ұғымын берген. Білімнің біріншісі – материалдық түрі; екіншісі – рухани. Елбасының халықтың назарына ұсынған «Рухани жаңғыру» бағдарламасымен тығыз байланыстыру. Рухани білімге- табиғатты және олардың арасындағы қарым-қатынас ұғымдарын ұғындыру.

Абайдың айтуы бойынша, білім алу әдістері де үшке бөліп қарастыруына байланысты:

1) білім алу сезімдері арқылы;

2) көріп-білген нәрселерді логикамен саралап білім алу;

3) басқа біреуден есту арқылы.

Біздер , оқытушылар, осы ұлы Абайдың мұрасын үнемі есімізде сақтап, жас ұрпақты тәрбиелеудеміз. Абайдың мұрасы мәңгілік болмақ!

Абайды таныту арқылы біз Қазақстанды әлемге танытамыз, қазақ халқын танытамыз, Абай әрқашан біздің ұлттық ұранымыз болуы тиіс

Н. Ә. Назарбаев

Техникалық прогресс пен ғылыми ақпарат көлемнің ұлғая түсуі, мектептегі білім беру мазмұнын қайта құру және оқу-тәрбие орындарының іс-әрекет қағидаларын қайта қарау, мұның бәрі мұғалімнің кәсіби біліктілігі мен тұлғасына, бүкіл педагогикалық үрдістің тұлғалық бағдарлануына қойылатын талаптардың сөзсіз арта түсуіне алып келеді. Бүгінгі таңда мектептің оқу үрдісін жетілдіру үшін инновациялық білім беру технологияларын пайдаланудың тиімділігін өмірдің өзі дәлелдеп отыр.

Бәсекеден тұратын бүгінгі әлемде ұлтымыздың өзгелерге тәуелді болып кетпеуі үшін басты тегеурені – білім болмақ. Ал білім беру жүйесіне инновациялық технологиялардың енгізілуі, оқытудың дәстүрлі өнімсіз стилін ығыстырып, оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыруға, яғни танымдық белсенділігі мен өзіндік ойлауын қамтамасыз ететін дамытушы, сындарлы білім беру моделіне көшуге жол ашады. Әлемдік білім беру жүйесіне негізделген осындай басым бағыттарды көздей отырып, оқушының ойы озық, саналы, дара тұлға ретінде дамуын қамтамасыз ету басты нысанада қарастырылады. Абайдың ұстаздық еңбектеріне, үлгі-өнегелеріне тоқталайық: әдебиет тарихында жаңа, тың идеялық-көркемдік бағыт қалыптастыру, рухани бұлақ көздерінен алынған сюжеттер негізінде шәкірттеріне тарихи, реалистік және романтикалық эпикалық шығармалар жаздыру, мораль философиясын, толық адам ілімін адам тәрбиелеудің рухани құралы ретінде ұсыну, сөз өнерін ұлт, адамзат мүддесі жолындағы әділеттің күрес құралын жадында сақтау.

Абайдың осы жылдардағы поэзиясында бұрын қазақ әдебиеті тарихында болмаған жаңа түр, тың өлең құрылымдарын оқушы санатына ұялату. Бұл кездегі Абай лирикалары «Бай сейілді» өлеңінен басталып, өзінің ақындық жолға түскендегі алғашқы қадамында-ақ алға қойған мақсаты – сөз өнерін халық тәрбиешісі ету жолындағы арпалысты өмірінің соңғы сөзін де «Жалын мен оттан жаралған» найзағайдай жалынды, отты сөзімен, ызалы жүрек, ащы тілінен шыққан аяусыз сын, мұңлы күйікпен аяқтайды. Абайдың осы кездегі лирикаларының ішінде кемеңгердің Шығысқа, исламиятқа, төл танымдағы толық адам іліміне қатысты «Лай суға май бітпес қой өткенге», «Өлсе өлер табиғат, адам өлмес», «Алла деген сөз жеңіл», «Әсемпаз болма әрнеге», «Алланың өзі де рас, сөзі де рас» өлеңдеріндегі ой-танымдарды, философиялық дана ойлары, жауһар жырлары - әлем халқына ортақ асыл қазына.

Әрине, Абай тек қана ақын ғана болса, оның асыл мұрасын оқытудың өзекті мәселелері ұстаздар қауымының алдына дәл қазіргі кезеңдердегідей ерекше жауапты, аса қиын да күрделі сұрақтарды қоймас еді.

Бүкіл саналы ғұмырының басым бөлігін Абайға арнаған данышпан Әуезов те оның мол мұрасын «тек шөмішпен ғана сүзіп алдым» – деген.

Өлмейтұғын артына сөз калдырған..." - дейді. "Адам өлмес" өзі өлсе де, кейінгіге сөзі, айтқан ойы қалады деген пікірге сияды. Абай "Өлең -сөздің патшасы" өлеңінде «сөз түзелді, тыңдаушы сен де түзел!" -деп жұртшылыттан ақындық сөзге зор маңыз беріп қарауын, поэзияның жоғары қоғамдық міндетін түсіне білуін талап етті. Жаңа танымның баурап аларлық күшін, жаңа ақындық сөздің құнын әрбір адамның тани алатынына қазақ өмірінің сол кездегі жағдайында толық сенім арту қиын да еді. Абай оны жақсы түсінді, мұны оның "Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін" деген

Абайдың ақын шәкірттерінің сюжеттік, романтикалық поэма жазудағы Абайдың ұстаздық еңбектері, оның тарихи-әдеби дерек- дәйектері оқушылар өмірінде арқау болуға жетелеу. Абай қарасөздері, олардағы көтерілген тақырыптар мен қарасөздердің Абай лирикасымен байланыстыра алатын өмірде пайдалана білу өзекті мәселенің бірі. Қарасөздердің Шығыстық «намалық» жанрмен өзара сабақтастығына көз жеткізе алу. Абайдың 7-ші, 14-ші, 17-ші, 27-ші, 37-ші, 38- ші, 43-ші, 45-ші қарасөздері, олардың өзекті желісі. Абайдың ақындық мектебі М.Әуезов:«Абай өзі үшін, елі үшін ізденді, ізденді де тапты және бар тапқаны мен тудырғанын ұстаздыққа салды. Ақын болып өсер ақынды тәрбиеледі»- деп жазғандай, Абай өзі нәр алған рухани бұлақ көздерін игеріп қана қоймай,…