Абай өлеңдеріндегі ауыл тұрмысы туралы мақала 8 сынып

Шынтемір Гүлмира Аманбайқызы

«Қызылқұм» ЖОМ қазақ тілі мен әдебиет пәнінің мұғалімі

Түркістан облысы Шардара ауданы

А.Құнанбайұлының табиғат туралы өлеңдеріндегі ауыл тұрмысы

Табиғат Абайға,оның ақындық шабытына түрткі болған үлкен дүние. Абай табиғатты құр пейзаж түрінде ғана суреттеп қоймайды.Ол адамды табиғаттың бір бөлшегі ретінде қарастырған,табиғатпен біте қайнасқан.Ақын өзі өмір сүрген дәуірде қарапайым адамдардың табиғат аясындағы бейнетін,құты мен жұты аралас тұрмыс-тіршілігін көрсете білді. Қазақтың кең даласындағы халық тұрмысы ақын өлеңдерінде әсерлі,тартымды да шынайы суреттелген.Мал бағумен күнелткен көшпелі елдің жазда жадырап,қыстың қатал күнінде әлек болатынын анық көруге болады. Қазақ даласындағы табиғат көріністерін, оған бөленген қазақ даласындағы өмірді суреттеуге Абайдың көптеген өлеңдері арналған. Әсіресе жылдың төрт мезгілін суреттейтін “Жазғытұры”, “Жаз”, “Күз”, “Қыс” өлеңдері көшпелі ауылдың күйі мен тіршілігін анық суреттейтін шығармалар. Бұл өлеңдерде тек табиғат суреті ғана емес,сол табиғат аясындағы адамның көңіл-күйі терең сезілген. Табиғат туралы өлеңдерінде А.Құнанбайұлы қазақ ауылының тұрмыс жағдайын сипаттауға көбірек мән берген. Табиғат тек халық өмір сүретін орта болып көрінген.Ақын көшпелі елдің өмір тұрмысының ауырлығын да, мәз-мейрам жайдары қызықшылығын да көре білген.Мысалы, “Жаз”,”Жазғытұрым” өлеңдерінде ауылды

”Диханшылар жер жыртып,егін егер

Шаруаның бір малы екеу болып , -деген шумақтардан шаруаның еңбегін, қарбалас тіршілігін көреміз.Бұл екі өлеңде А.Құнанбайұлы ауылды аса бір мейірімділікпен,көтеріңкі көңіл-күймен суреттеген. Ал ақынның “Күз” өлеңі табиғаттың онсыз да жабырқау мезгіліндегі ауылдың күйбең тіршілігі ,кедейлердің шарасыз күй аса бір шынайы суреттелген.Көз алдымызға тозған күзеуде отырған ауылдың күнкөріс әрекеті күздің жабырқаңқы түріне толық сәйкес келеді.Осы өлеңде айтылған теріні малмаға салып илейтіні, әйелдер жіп иіріп киіз үйдің жыртығын жамауы,от жақпай жаурап отырғаны,суыққа тоңған балалар мен кемпір –шалдардың “құржаң қағып”отырғаны-бәрі де көшпелі ауылдың күнделікті жағдайы,тұрмысы.”Қыс” өлеңінде қыс мезгілі адам бейнесінде суреттелген.Бірақ бұл “адам” соқыр ,мылқау “танымас тірі жанды”.Түсі суық кәрі құда ауылға келіп “әлек салды”.Мұнда да шидем мен тондарын қабаттап киген малшылар бет қаратпайтын боранда мал соңында жүр.Суықтан титығы құрыған жылқысын қасқырдан қорыған жылқышылардың жанаярлық еңбегі суреттелген. Қыстың келгеніне тек балалар мәз.Беті-қолын үсік шалса да…